به گزارش روز دوشنبه گروه علمی ایرنا از دانشگاه آزاد اسلامی، بیژن رنجبر در مراسم هشتمین جشنواره پروژههای ملی دانشآموزی فرهیختگان جوان با تاکید بر اینکه صرف داشتن هوش و استعداد برای موفقیت دانشآموزان در جایگاه فعلی کافی نیست، اظهار داشت: اینکه یک دانشآموز صرفاً به عنوان فردی باهوش شناخته شود، کفایت نمیکند؛ بلکه مسئله حیاتی و اساسی، بلد بودن، توانستن و آگاهی از مسیر و چگونگی رشد و تعالی است.
وی ادامه داد: دانستن فرمول رشد، فراتر و مهمتر از موقعیت فعلی فرد است. یک دانشآموز باید بیاموزد که چگونه اشتباهات خود را اصلاح کند، از خطاها درس بگیرد و مجددا با انگیزهای مضاعف به مسیر خود ادامه دهد؛ این روحیه و رویکرد است که در این مسیر اهمیت بنیادین دارد.
رنجبر گفت: یکی از مسائل حیاتی که باید توجه ویژهای به آن معطوف کنیم، پرهیز از نسخههای شعاری است. امروز جامعه ما بیش از هر چیز به راهکارهای عملیاتی نیاز دارد؛ از این رو، توصیهها، نکات و مباحث مطرحشده باید به گونهای ملموس و کاربردی باشند که دانشآموز بتواند بهمحض خروج از این سالن، آنها را در زندگی تحصیلی خود پیادهسازی و اجرا کند.
وی افزود: در این مسیر، خانوادهها باید حمایتهای اصولی و درستی را ارائه دهند و جایگزین فشار و مقایسه کنند و مدرسه نیز بستر و مسیر حرکت را برای دانشآموز هموار سازد.
رنجبر اظهار داشت: محیط مناسب همان خاک حاصلخیزی است که بذر استعداد در آن کاشته میشود. برای یک دانشآموز یا فرزند، کانون گرم و مناسب خانوادگی حکم همان خاک مطلوب را دارد و انگیزه و امکاناتی که در اختیار او قرار میگیرد، نقش نور و آبِ مسبب رشد را ایفا میکنند؛ بنابراین، تمامی این عوامل محیطی در کنار هم زمینهساز شکوفایی نهایی خواهند بود.
وی با ارائه تعریفی نو از مفهوم نخبگی تصریح کرد: نخبه صرفا کسی نیست که یک مسئله را با سرعت بالا حل کند، یا به عنوان مثال، توانایی این را داشته باشد که اعداد دشوار و پیچیده را سریعا از حفظ بازگو کند؛ اینها تعریف جامع و دقیقی از نخبگی نیست. بلکه نخبه واقعی کسی است که در مواجهه با چالشها، مشکلات و گرههای ناگهانی در مسیر کار و تحصیل خود، بتواند راهکار مناسب را بیابد و آن گره را باز کند؛ مهارت حل مسئله در بحرانهاست که جوهر اصلی نخبگی را شکل میدهد.
رنجبر در تکمیل تعریف ویژگیهای یک فرد نخبه خاطرنشان کرد: در واقع، نخبگی به معنای برخورداری از یکسری مهارتهای کلیدی و بنیادین است که فرد را در مسیر حرکت متمایز میسازد.
رئیس دانشگاه آزاد اسلامی در ادامه بر اهمیت مهارت پرسشگری و تابآوری تأکید کرد و گفت: همواره باید آموخت که سوالات درستی مطرح کرد؛ چرا که پرسشگری علمی و توانایی طرح درست یک مسئله، خود به منزله نیمی از علم و دانایی است. علاوه بر این، باید تمرینهای اصولی، درست و هدفمند انجام داد و در صورت مواجهه با شکست، هرگز ناامید و خسته نشد، بلکه از همان شکستها، نقشهای برای مسیر موفقیت آینده ترسیم کرد.
رنجبر تصریح کرد: حقیقت نخبگی دقیقا در همین نقطه آشکار میشود؛ اینکه فرد در زمان مواجهه با موانع و چالشها، از شکست ناامید نشود، بلکه با نگاهی تحلیلگر، گره و اشکال کار را ریشهیابی کرده و توانایی برطرف کردن آن را داشته باشد. بر همین اساس، خطاب به شما دانشآموزان عزیز میگویم که شما همگی نخبه، بااستعداد و صاحبان استعدادهای برتر هستید، اما قرار نیست که شما در تمام لحظات و همواره در ایدهآلترین حالت ممکن و عالی باشید؛ بلکه مسیر درست و اصولی این است که بهصورت مستمر، هر هفته، هر دو هفته یا هر ماه، یک پله به سمت جلو حرکت کرده و رشد تدریجی اما پایداری را تجربه کنید.
مدارس، شرایط تقویت روحیه پرسشگری و تحلیل در دانشآموزان را فراهم کنند
رنجبر افزود: دانشآموزان باید تفکر مهارتی را بیاموزند؛ بنابراین مدارس موظفند شرایطی را فراهم کنند که بچهها به فکر کردن وادار شوند و روحیه پرسشگری و تحلیل در آنها تقویت شود.
وی اظهار داشت: امروز همه ما، اعم از والدین و مسئولان مدارس، باید دست به دست هم دهیم و فضایی را ایجاد کنیم که مواجهه با بنبستها و چالشهای ذهنی، برای دانشآموز به معنای نقطه آغازین پیشرفت تلقی شود؛ به طوری که دانشآموز با خود بگوید اگر در مسألهای گیر کردهام، دقیقاً همینجا همان نقطهای است که مایه رشد و تعالی من خواهد شد.
رنجبر در ادامه افزود: در گام بعدی برای حل مسئله، دانشآموز باید ارزیابی کند که دادهها و دانستههای او چیست و در مقابل، چه ابعادی از موضوع برایش مبهم است؛ یعنی صراحتاً مشخص کند که در این زمینه چه چیزهایی را نمیداند و اکنون باید برای یادگیری آنها اقدام کند. پس از آن، باید به سراغ فرضیهسازی برود و بسنجد که با اضافه کردن یک فرض جدید، چه تغییر و اتفاقی رخ خواهد داد و در نهایت، با طراحی مکانیسمهای راستیآزمایی، مشخص کند که از چه طریقی میتواند صحت و درستی پاسخ خود را محک بزند.
رئیس دانشگاه آزاد اسلامی تاکید کرد: یک دانشآموز نخبه باید در مسیر فعالیتهای خود، "تمرین قهرمانانه" را پیشه کند. فرآیند این تمرین باید به گونهای طراحی شود که فرد در حرکت به سمت مسیر رشد و تعالی، دچار خستگی مفرط و فرسودگی نشود. یعنی در درس خواندن سه گام پیش بینی، مواجهه و تلاش متمرکز و تحلیل خطا را داشته باشد.
وی ادامه داد: تحقق این امر منوط به داشتن تمرینهای کاملا هدفمند و اصولی است؛ مهارتها و مواردی از این دست، از جمله الزامات کلیدی هستند که حتماً باید در سطح مدارس به دانشآموزان آموزش داده شوند تا بازدهی آنها به حداکثر برسد.
رنجبر در بخش دیگری از سخنان خود با ورود به موضوع فناوریهای نوین، به تبیین جایگاه هوش مصنوعی در آموزش پرداخت و اظهار داشت: امروزه فناوری هوش مصنوعی به یک مسئله بسیار حیاتی و کلیدی تبدیل شده است و مدارس ما موظفند به دانشآموزان آموزش دهند که چگونه از این ابزار استفاده کنند. هوش مصنوعی اصلاً پدیده نادرستی نیست، ولی ما باید نحوه استفاده صحیح از آن را یاد بگیریم. هوش مصنوعی برای فکر کردن است و نه فکر نکردن.
وی افزود: نوع سوال کردن شما از هوش مصنوعی بسیار مهم است؛ نباید به او بگویید "این مسئله را برای من حل کن"، بلکه باید یاد بگیرید چطور از آن به عنوان یک دستیار بسیار خوب و هوشمند در مسیر یادگیری کمک بگیرید.
رئیس دانشگاه آزاد اسلامی خاطرنشان کرد: ما در حال حاضر نیاز بسیار شدیدی به ورود نخبگان به عرصههای مختلف علوم انسانی داریم؛ از این رو مشتاقیم که شما به عنوان دانشجویان نخبه آینده، به رشتههای حیاتی این حوزه نظیر اقتصاد، حقوق و حقوق بینالملل ورود کنید.
