به گزارش ایرنا، جاده که به سمت جرگلان پیش میرود، رنگ دشتها تغییر میکند؛ باد آرام روی علفزارها میدود و خانههای روستایی یکییکی از دل تپهها بیرون میآیند.
در روستای ترکمن نشین و مرزی «کرکولی» عید قربان فقط یک مناسبت مذهبی نیست؛ روزی است که دلها به هم نزدیکتر میشود، سفرهها بزرگتر و مهربانی میان مردم تقسیم میشود.
اینجا عید را میتوان در بوی نان تازه، صدای خنده کودکان و دستان پینهبسته مردمانی دید که هنوز رسم همدلی را فراموش نکردهاند.
صبح زود، پیش از آنکه خورشید کاملا بر دشتهای جرگلان بنشیند، صدای رفتوآمد در کوچههای خاکی روستا پیچیده بود. مردان برای آمادهسازی قربانی و زنان برای پخت غذا و پذیرایی از مهمانان در تکاپو بودند.
لباسهای بلند و رنگارنگ ترکمنی با نقشونگارهای سنتی، روسریهای سوزندوزی شده زنان و کلاههای پشمی مردان، حال و هوای عید را پررنگتر کرده بود. کودکان نیز لباسهای نو و محلی بر تن داشتند و با شور و شوق در کوچههای روستا میدویدند.
در یکی از خانههای روستا، خانواده «آقاُف» با رویی گشاده میزبان خبرنگار ایرنا شدند؛ خانهای ساده اما سرشار از گرما و صمیمیت. فرشهای دستباف ترکمنی با نقشهای اصیل قرمز و لاکی، کف اتاق را پوشانده بود و دیوارها با صنایع دستی زنان خانه آذین شده بود.
مادر خانواده در حالی که نان روغنی محلی را از تنور بیرون میآورد، گفت: «عید قربان برای ما فقط قربانی کردن نیست، روز دیدار دلهاست. اگر کسی در روستا نیازمند باشد، سهم او از گوشت قربانی کنار گذاشته میشود.»
پدر خانواده که کنار حیاط مشغول آمادهسازی قربانی بود، از رسم قدیمی میان ترکمنها سخن گفت و افزود: «گوشت قربانی امانتی است که باید میان مردم تقسیم شود. از قدیم یاد گرفتهایم هیچ خانهای در عید قربان نباید بینصیب بماند. حتی خانوادههایی که توان مالی زیادی ندارند، با مشارکت یکدیگر قربانی میکنند تا همه در ثواب و شادی عید شریک باشند.»
او میگوید در فرهنگ ترکمن، تقسیم گوشت قربانی تنها یک رسم مذهبی نیست بلکه نشانه احترام به همسایه، خویشاوند و نیازمند به شمار میرود؛ سنتی که نسل به نسل منتقل شده و هنوز در روستاهای جرگلان زنده مانده است.
عید؛ بهانهای برای مهماننوازی ترکمنی
در خانههای روستای کرکولی، عید قربان بدون مهمان معنا ندارد. از ساعات ابتدایی صبح، درِ خانهها به روی آشنایان، همسایهها و رهگذران باز است و هر مهمانی با لبخند و استکان چای تازهدم پذیرایی میشود.
زنان روستا میگویند بیاحترامی است اگر مهمانی از خانهای دست خالی بیرون برود. بوی غذای محلی «قورمه» که از گوشت تازه قربانی تهیه میشود، در بیشتر خانهها پیچیده بود. دیگهای بزرگ روی آتش آرام میجوشید و زنان با حوصله غذای عید را آماده میکردند.
قورمه در میان ترکمنها تنها یک غذا نیست؛ بخشی از آیین دورهمی و نشانه برکت عید است. این غذا معمولا با گوشت تازه، پیاز و ادویههای محلی طبخ میشود و در سفرههای عید، کنار نان سنتی و دوغ محلی قرار میگیرد.
مادر خانواده «آقاُف» در حالی که کاسهای قورمه پیش روی مهمان میگذاشت، گفت: «در عید قربان اول باید مهمان سیر شود. برکت خانه به همین پذیراییهاست.»
گرمای مهماننوازی مردم روستا تنها در سفرهها خلاصه نمیشد؛ هر خانهای که خبرنگار وارد آن میشد، دعوتی دوباره برای نوشیدن چای یا خوردن لقمهای نان و گوشت در پی داشت. انگار مردم جرگلان هنوز باور دارند عید زمانی کامل میشود که شادی آن میان دیگران تقسیم شود.
کودکان خانواده با لباسهای سنتی ترکمنی در گوشه حیاط بازی میکردند و هر از گاهی با کنجکاوی به دوربین خبرنگار نگاه میانداختند.
دختر کوچک خانواده، آرام و خجالتی گفت: «عید قربان را دوست دارم چون همه فامیل جمع میشوند و مادربزرگ برایمان لباس نو میدوزد.»
قربانی؛ آیینی فراتر از سنت
در جرگلان، عید قربان تنها یک مراسم مذهبی نیست؛ بخشی از هویت فرهنگی مردم ترکمن به شمار میرود. از روزهای قبل، خانوادهها برای تهیه قربانی، آمادهسازی خانه و استقبال از مهمانان برنامهریزی میکنند.
بسیاری از خانوادهها گوشت قربانی را میان همسایهها و خانوادههای کمبرخوردار توزیع میکنند؛ رسمی که هنوز با وجود دشواریهای اقتصادی پابرجاست.
یکی از ریشسفیدان روستا که برای دیدار عید آمده بود، گفت: «قدیمترها مردم با اسب به خانه هم میرفتند و عیددیدنی چند روز طول میکشید. زنان فرش میبافتند، مردان به دیدار بزرگان میرفتند و گوشت قربانی میان همه تقسیم میشد؛ هنوز هم تلاش میکنیم این رسمها زنده بماند.»
خراسان شمالی دارای ۳۰۱ کیلومتر مرز مشترک با کشور ترکمنستان است که بیشتر این مساحت در شهرستان راز و جرگلان واقع است.
این شهرستان سه بخش و ۶ دهستان دارد و ۹۵ درصد جمعیت این منطقه روستایی هستند.
