به گزارش خبرنگار ایرنا، مدیریت شهری در ایران، امروز بر سر یک دوراهی سرنوشتساز ایستاده است؛ گذار از شهرداریهای خدماتی و متکی به دولت به سمت نهادهای عمومی خودگردان و ثروتآفرین.
قزوین با دارا بودن ترکیبی منحصر بهفرد از ظرفیتهای صنعتی، پیشینه غنی تاریخی و موقعیت راهبردی در کریدور ارتباطی کشور، همواره به عنوان الگویی کوچک از چالشها و فرصتهای مدیریت شهری در سطح ملی شناخته میشود، با این حال سایه سنگین اتکا به درآمدهای دولتی و واریزیهای ناشی از قانون مالیات بر ارزش افزوده، نوعی حاشیه امن کاذب را برای برخی مدیران شهری ایجاد کرده، حاشیهای که اگرچه در کوتاهمدت تراز مالی را مثبت نشان میدهد اما در بلندمدت منجر به تحلیل رفتن خلاقیت، توقف چرخهای سرمایهگذاری و در نهایت تنبلی سازمانی در بدنه شهرداریها شده است.
تحقق بیش از ۱۰۰ درصدی بودجه در سال گذشته در برخی شهرهای کوچک استان، بیش از آنکه نشاندهنده پویایی اقتصادی شهرها باشد، روایتگر تزریق منابع دولتی است که شهرداران را از تکاپو برای جذب سرمایهگذار و ایجاد درآمدهای پایدار بازداشته، در چنین شرایطی، مدیریت شهری به جای آنکه با نگاهی علمی و مبتنی بر دانش، شهر را به مثابه یک موجود زنده و مولد هدایت کند، صرفا به مدیریت روزمرگی در ساختمان شهرداریها بسنده کرده است.
امیر جعفرزادگان، مدیرکل دفتر امور شهری و شوراهای استانداری قزوین، در گفتگویی صریح و تحلیلمحور با خبرنگار ایرنا، با نگاهی آسیبشناسانه به کالبد مدیریت شهری استان از ضرورت بازنگری در ساختارهای سنتی سخن میگوید.
وی معتقد است که نوسانات اقتصادی و شرایط ویژه کشور، زنگ خطری را به صدا درآورده که نشان میدهد تکیه بر درآمدهای لرزان و غیرپایدار، دیگر پاسخگوی هزینههای جاری و مطالبات عمرانی شهروندان نخواهد بود، در ادامه، مشروح این گفتوگو را میخوانید.
ایرنا. برای آغاز گفتوگو بفرمایید ارزیابی شما از وضعیت درآمدی شهرداریها در قزوین چیست.
واقعیت این است که شهرداریهای ما در سالهای اخیر تا حد زیادی به منابع دولتی، عوارض ارزش افزوده و کمکهایی که از طریق وزارت کشور، سازمان شهرداریها و دهیاریها و سایر مجاری قانونی دریافت میکنند، متکی شدهاند، این وابستگی از نگاه من یک آسیب جدی ایجاد کرده؛ چرا که بخشی از مدیریت شهری را به نوعی دچار رخوت و کمتحرکی نموده و انگیزه برای ایجاد منابع درآمدی جدید و پایدار را کاهش داده است.
در سال گذشته حتی شاهد بودیم که تعدادی از شهرداریهای کوچک استان به واسطه همین منابع، بهویژه ارزش افزوده، بیش از ۱۰۰ درصد بودجه مصوب خود را محقق کردند، این موضوع اگرچه در ظاهر اتفاق مثبتی است اما از سوی دیگر یک حاشیه امن برای برخی شهرداریها ایجاد کرده تا کمتر نگران کسری بودجه باشند و کمتر به سمت تعریف پروژههای اقتصادی و درآمدزا حرکت کنند.
ایرنا. این وابستگی چه اثری بر نوع مدیریت شهری گذاشته است.
برداشت من این است که در حال حاضر در بسیاری از شهرها به جای اینکه شهر مدیریت شود، فقط شهرداری مدیریت میشود، این تفاوت بسیار مهمی است، وقتی منابع مالی عمدتا از بیرون مجموعه شهرداری تامین میشود، ابتکار عمل در بخش مدیریت اقتصادی شهر کاهش پیدا میکند و شهرداریها کمتر به فکر شناسایی ظرفیتهای محلی، سرمایهگذاری، توسعه گردشگری، بهرهبرداری از داراییهای شهری و ایجاد درآمد پایدار میافتند.
تاکید ما این است که شهرداریها باید پروژه سرمایهگذاری تعریف کنند، البته باید بپذیریم که در مقاطعی، شرایط کشور از جمله ناآرامیها و سپس فضای جنگی، بخشی از برنامهریزیها را دچار اختلال کرد و اجرای بعضی از برنامههای سرمایهگذاری را به تاخیر انداخت اما با این حال در همین شرایط هم برخی شهرداریهای کوچک و بزرگ استان توانستند چند پروژه مناسب را با استفاده از منابع موجود تکمیل کنند و امروز آماده افتتاح دارند.
ایرنا. چرا بسیاری از شهرداریها هنوز در ایجاد درآمد پایدار موفق نیستند.
یکی از دلایل اصلی، سنتی بودن ساختار مدیریت شهری در کشور است، هنوز در بسیاری از بخشها، نگاه علمی، تخصصی و دانشبنیان بر مدیریت شهری حاکم نشده است، در حالی که امروز در دنیا، حوزه شهرسازی و مدیریت شهری بر پایه تجربههای علمی، مدلهای موفق اقتصادی و برنامهریزیهای دقیق اداره میشود.
البته نمیتوان در این رابطه نسخه واحدی برای همه شهرها پیچید، بخشی از الگوهای جهانی قابل استفاده است و بخشی هم باید متناسب با شرایط بومیسازی شود، هر شهر براساس اقلیم، ساختار فرهنگی و اجتماعی، ظرفیتهای اقتصادی و مزیتهای نسبی خود نیازمند مدل خاص خود است اما متاسفانه شهرداریهای ما به دلیل درگیری با روزمرگی و تعدد وظایف، کمتر فرصت میکنند به سمت طراحی ساختارهای پایدار درآمدی، اقتصاد شهری و جذب سرمایهگذار حرکت کنند.
ایرنا. استانداری قزوین برای فعالسازی ظرفیتهای سرمایهگذاری شهرداریها چه اقداماتی انجام داده است.
ما در مجموعه استانداری و دفتر امور شهری، موضوع سرمایهگذاری را به طور جدی فعال کردهایم، در حوزههایی مانند انرژیهای نو، شناسایی فرصتهای سرمایهگذاری و تدوین پروژههای شهری، جلسات مختلفی برگزار شد؛ یکی از اقدامات مهم ما تهیه یک کتابچه جامع از فرصتهای سرمایهگذاری شهرداریهای استان بود که در آن پروژهها و ظرفیتهای هر شهرداری با جزییات معرفی شد.
برنامه ما این بود که پس از شناسایی این فرصتها، وارد مرحله ارایه به سرمایهگذاران و جذب مشارکت بخش خصوصی شویم اما متاسفانه شرایط کشور و فضای جنگی، رغبت سرمایهگذاران را کاهش داد و عملا بخشی از این مسیر متوقف شد، بعد از جنگ ۱۲ روزه نیز ناچار شدیم رویکرد را تا حدی تغییر دهیم و بیشتر به این سمت برویم که شهرداریها خودشان روی پروژههایشان سرمایهگذاری کنند، چون در آن مقطع جذب سرمایهگذار خصوصی با دشواری زیادی مواجه شده بود.
ایرنا. در شهرهای کوچک چه ظرفیتهایی برای ایجاد درآمد پایدار وجود دارد.
در شهرهای کوچک هم ظرفیتهای بسیار خوبی وجود دارد و الزاما نباید به دنبال پروژههای خیلی بزرگ و پیچیده رفت، اتفاقا نگاه ما این است که شهرداریها باید با پروژههای کوچک، اما موثر کار خود را آغاز کنند، برای مثال، ساخت یک جایگاه سوخت، رستوران، تالار، مجتمعهای تجاری کوچک، بومگردی یا چند واحد تجاری قابل اجاره میتواند برای یک شهر کوچک منبع درآمد پایدار ایجاد کند.
در همین استان، نمونههای خوبی نیز داریم، برخی شهرداریها با استفاده از منابعی که از محل کمکهای دولتی یا ارزش افزوده دریافت کردهاند، پروژههایی مانند جایگاه سوخت، رستوران، تالار یا مجتمعهای درآمدزا را تکمیل کردهاند، در یک نمونه، هزینه ساخت یک مجموعه حدود ۹۰ تا ۱۱۰ میلیارد تومان بود، اما امروز همان مجموعه ماهانه حدود ۱۰ میلیارد تومان اجاره ایجاد میکند و این یعنی اگر مدیریت شهری نگاه اقتصادی و آیندهنگر داشته باشد، حتی پروژههای نهچندان بزرگ هم میتوانند نقش قابل توجهی در تامین درآمد پایدار ایفا کنند.
ایرنا. نقش شوراهای اسلامی شهر در کاهش وابستگی شهرداریها به منابع دولتی چیست.
شوراهای اسلامی شهر نقش بسیار مهمی دارند، چون سیاستگذاری شهری، تصویب بودجه و همراهی با تصمیمات توسعهای شهرداری در بستر شورا انجام میشود و البته باید توجه داشت که شوراها لزوما از افراد کاملا متخصص در حوزه مدیریت شهری تشکیل نشدهاند و این هم میتواند هم ضعف باشد و هم مزیت؛ ضعف از این جهت که ممکن است نگاه فنی و اقتصادی کافی وجود نداشته باشد و مزیت از این جهت که شوراها نماینده مستقیم مردم هستند.
اگر بین شورا و شهرداری همدلی، اعتماد متقابل و نگاه تعاملی وجود داشته باشد، بسیاری از لوایح و طرحهای اقتصادی میتوانند با سرعت و کیفیت بهتر به نتیجه برسند اما اگر فضای تقابل، بیاعتمادی یا سنگاندازی شکل بگیرد، حتی لوایح کارشناسیشده شهرداری هم در پیچ و خم تصمیمگیریها متوقف میشود، متاسفانه هرچه به فضای انتخاباتی نزدیکتر میشویم، در برخی شهرها این همدلی کمتر میشود و نگاههای سیاسی یا منفعتمحور، کار را دشوارتر میکند.
ایرنا. بخش خصوصی چه جایگاهی در اقتصاد شهری استان قزوین دارد و چه موانعی پیش روی آنهاست.
بخش خصوصی میتواند یکی از اصلیترین بازیگران در توسعه اقتصاد شهری باشد اما ما هنوز یک بسته جامع و جذاب برای حضور سرمایهگذاران این حوزه تهیه نکردهایم، صرف شناسایی فرصتهای سرمایهگذاری کافی نیستند؛ سرمایهگذار باید بداند اگر وارد یک پروژه شهری شود، چه مشوقهایی دریافت میکند، چه تضمینهایی وجود دارد، چه تسهیلاتی برای او در نظر گرفته شده و بازگشت سرمایه او چگونه خواهد بود.
به همین دلیل، بعد از تدوین کتابچه فرصتهای سرمایهگذاری، اکنون به دنبال طراحی بسته مشوقهای سرمایهگذاری هستیم تا در کنار معرفی پروژهها، بتوانیم امتیازها و حمایتهای لازم را هم به سرمایهگذاران ارایه کنیم، باید واقعبین بود؛ بخش خصوصی به دنبال سود است و طبیعی هم هست، بنابراین اگر ما نتوانیم جذابیت اقتصادی لازم را ایجاد کنیم، نباید انتظار داشته باشیم سرمایهگذار به راحتی وارد پروژههای شهری شود.
ایرنا. برای کاهش وابستگی شهرداری قزوین و سایر شهرداریها به منابع دولتی در پنج سال آینده، مهمترین اولویت چیست.
از نظر بنده، در کنار اصلاح ساختار مدیریتی و تقویت نگاه سرمایهگذاری، مهمترین اولویت شهر قزوین توسعه گردشگری است، ما بارها گفتهایم قزوین یک شهر با ظرفیتهای ممتاز تاریخی، فرهنگی و گردشگری میباشد، اما واقعیت آن است که از این ظرفیتها بهرهبرداری کافی نکردهایم، صرف اینکه بگوییم قزوین برند گردشگری است، کافی نیست؛ باید این مزیت را به درآمد و اشتغال تبدیل کنیم.
مدیریت شهری در این زمینه ۲ وظیفه اصلی دارد؛ نخست توسعه زیرساختها و فضاهای گردشگری و دوم معرفی درست و حرفهای شهر، ما در حوزه معرفی بسیار ضعیف عمل کردهایم؛ از بیلبوردهای شهری گرفته تا تولید محتوای رسانهای، جشنوارهها، آیینهای بومی و رویدادهای فرهنگی، همگی میتوانند در جذب گردشگر موثر باشند.
اگر تصویر اولیهای که از شهر به مسافر ارایه میکنیم جذاب، هویتمند و حرفهای باشد، آنگاه میتوانیم به رونق گردشگری، افزایش ماندگاری مسافر و در نهایت شکلگیری درآمدهای پایدار برای مدیریت شهری امیدوار باشیم.
