به گزارش ایرنا، بلبلآباد در میان شهرها و روستاهای استان هرمزگان جایگاه ویژهای دارد، زیرا اهالی آن سالها پیش از آنکه طرحهای رسمی مرتبط با «روستاها و شهرهای بدون دخانیات» در کشور شکل بگیرد، خود برای حذف دود و دخانیات از محیط زندگیشان اقدام کردند.
این تصمیم در حالی گرفته شد که در بسیاری از مناطق، مصرف قلیان، چپق و سیگار بخشی از رسم مهماننوازی و حتی حضور در مراسمها بهشمار میرفت، با این حال، مردم بلبلآباد با نگاهی تازه به سلامت عمومی و با تکیه بر تصمیم جمعی، مسیر دیگری را انتخاب کردند؛ مسیری که نتیجه آن، تبدیل این روستا به یکی از نمونههای شاخص سبک زندگی سالم در کشور بود.
ماجرای اصلی این تحول به محرم سال ۱۳۶۵ بازمیگردد، عضو شورای اسلامی روستای بلبلآباد، در توضیح این موضوع می گوید: در آن سال، یکی از روحانیان مهمان از قم برای سخنرانی دهه محرم به روستا آمده بود، در آن زمان رسم بود که در مهمانیها و مراسمها، علاوه بر چای، شیرینی و میوه، با قلیان، چپق و سیگار نیز از مهمانان پذیرایی شود، اما این روحانی، وقتی چنین شیوهای از پذیرایی را دید، بخش اصلی سخنرانی خود را به بیان مضرات دخانیات اختصاص داد؛ موضوعی که برای بسیاری از اهالی روستا تازگی داشت و آنان را به فکر فرو برد.
عباس زارعی افزود: اطلاعرسانی درباره مضرات دخانیات، نخستینبار در همان ماه محرم به گوش اهالی رسید و همین سخنان تأثیر عمیقی بر مردم گذاشت، آن سخنرانی برای بسیاری از روستاییان شوکآور بود، زیرا تا آن زمان کمتر کسی در روستا بهصورت جدی درباره زیانهای قلیان و سیگار سخن گفته بود.
۵ سال تلاش برای پاک کردن بلبل آباد از دخانیات
همین آگاهی تازه، جرقهای شد برای آغاز یک حرکت جمعی، پس از آن، بزرگان و معتمدان روستا تصمیم گرفتند بلبلآباد را از دود دخانیات پاک کنند و این تصمیم را بهعنوان یک عهد عمومی میان خود و اهالی مطرح کردند.
با وجود شکلگیری این تصمیم، اجرای آن بهآسانی ممکن نبود و حدود پنج سال زمان برد تا مردم برای تحقق این هدف آماده شوند، در این مدت، بسیاری از مصرفکنندگان دخانیات بهتدریج مصرف خود را کاهش دادند و برخی نیز همان روزهای نخست قلیان را کنار گذاشتند، برای عدهای دیگر، ترک سیگار زمان بیشتری برد، اما بنا بر گفته اهالی، همه کسانی که دخانیات مصرف میکردند، خود را متعهد به این عهد جمعی میدانستند و برای عمل به آن تلاش میکردند.
سرانجام دهم تیرماه ۱۳۷۰، همزمان با عید غدیر، به روزی تاریخی در بلبلآباد تبدیل شد، در آن روز جشن «روستای بدون دخانیات» یا به تعبیر مردم محلی، جشن «مرگ دود» برگزار شد؛ جشنی که با حضور اهالی و بهصورت کاملاً خودجوش شکل گرفت، به گفته عباس زارعی، در همان زمان با اطمینان میدانستند که حدود ۸۰ درصد مردم دود را ترک کردهاند و برای نهایی کردن این تصمیم، مراسمی نمادین و جمعی برگزار شد.
آغاز حرکت روستای بدون دخانیات در بلبل آباد
در آن مراسم، پیرمردان و پیرزنانی که بیشترین سالهای عمر خود را با قلیان یا تنباکو گذرانده بودند، پیشقدم شدند و همراه دیگر اهالی، هرچه قلیان، سیگار، پیپ، چپق و تنباکو در خانه داشتند، بیرون آوردند و نابود کردند، قلیانها در میدان روستا دورتادور چیده شده بود و هر یک از اهالی یکی از آنها را برمیداشت، به سنگ میزد و میشکست.
تنباکو و سیگار نیز در آتش ریخته میشد، سپس مردم از زیر قرآن عبور میکردند و با نوشیدن یک لیوان شربت، عهد خود را برای آغاز زندگی بدون دخانیات تجدید میکردند، این آیین از آن روز تا امروز به بخشی از حافظه جمعی مردم روستا تبدیل شده و عید غدیر برای آنان به روز جشن سالم زندگی کردن بدل شده است.
ویژگی مهم این روستا آن است که تصمیم جمعی برای ترک دخانیات، تنها یک اقدام مقطعی نبود، بلکه به مرور به یک فرهنگ پایدار تبدیل شد، امروز در بلبلآباد هیچیک از ساکنان از دخانیات یا مواد مخدر استفاده نمیکنند و تازهواردها نیز ناچارند به این قانون نانوشته اما جدی احترام بگذارند، این قانون اجتماعی بهقدری ریشهدار شده که حتی در روابط خانوادگی نیز اثر گذاشته است.
عدم استعمال دخانیات از شروط مهم ازدواج
یکی از شروط ضمن عقد در ازدواجهای این روستا آن است که داماد نباید اهل سیگار و هرگونه دخانیات باشد، این شرط نشان میدهد که سلامت و پرهیز از دود، تنها یک انتخاب شخصی نیست، بلکه بخشی از هنجار اجتماعی و فرهنگی مردم بلبلآباد بهشمار میرود.
از سوی دیگر، این تغییر فرهنگی بر الگوی کشاورزی روستا نیز اثر گذاشته است، پیش از اجرای این تصمیم، کشاورزان بلبلآباد تنباکو کشت میکردند، اما پس از آن، کشت تنباکو بهطور کامل متوقف شد و سالهاست که دیگر محصولی از این نوع در روستا تولید نمیشود.
این موضوع نشان میدهد که تصمیم مردم تنها در سطح مصرف باقی نمانده، بلکه در سطح تولید و معیشت نیز تغییرات جدی ایجاد کرده است، چنین تحولی در یک جامعه کوچک روستایی، بیانگر آن است که وقتی اراده جمعی بر محور سلامت شکل بگیرد، میتواند حتی الگوهای اقتصادی و رفتاری را نیز دگرگون کند.
بلبلآباد امروز با جمعیتی حدود ۹۵۰ نفر، بهعنوان روستایی شناخته میشود که در آن هیچکس دخانیات مصرف نمیکند، کودکان و نوجوانانی که پس از سال ۱۳۷۰ به دنیا آمدهاند، اساساً تجربهای از قلیان و سیگار در محیط خانوادگی خود ندارند و بسیاری از آنان حتی تا مدتها با این وسایل آشنا نبودهاند.
درخواست اهالی برای توسعه فضاهای ورزشی و فرهنگی
یکی از اهالی میگوید زمانی که دختر کوچکش را برای نخستینبار به روستایی دیگر برده بود و او چند نفر را در حال استعمال قلیان دیده بود، از پدرش پرسیده بود که آنها چه چیزی دارند یخورند؟ این پرسش ساده، بهخوبی نشان میدهد که در بلبلآباد، قلیان و سیگار نهتنها از زندگی روزمره حذف شده، بلکه برای نسل جدید به پدیدهای ناآشنا تبدیل شده است.
با وجود شرایط سخت جغرافیایی بشاگرد و مسیرهای کوهستانی و دشوار آن، بلبلآباد بهسبب همدلی و مشارکت مردمش توانسته الگویی متفاوت در استان هرمزگان ارائه دهد، اهالی این روستا خود را مردمی سختکوش و مهماننواز میدانند که بر پایه همبستگی اجتماعی، توانستهاند بر عادتهای زیانبار غلبه کنند.
در عین حال، برخی از ساکنان معتقدند که با توجه به شرایط خاص منطقه، مسئولان باید توجه بیشتری به این روستا داشته باشند و امکانات فرهنگی و ورزشی بیشتری در اختیار نوجوانان و جوانان قرار دهند.
برخی از ساکنان بلبلآباد بر این باورند که بهدلیل قرار گرفتن بشاگرد در مسیرهای سختگذر و نزدیکی به مسیر عبور کاروانهای مواد مخدر در برخی مناطق، لازم است حمایتهای بیشتری از روستاهای سالم و بدون دخانیات صورت گیرد.
آنان معتقدند اگرچه بلبلآباد توانسته با اراده مردم خود را از آسیب دخانیات دور نگه دارد، اما استمرار این وضعیت نیازمند پشتیبانی بیشتر نهادهای مسئول است؛ بهویژه در حوزههای فرهنگی، آموزشی و ورزشی، و به بیان دیگر، موفقیت این روستا باید نهتنها بهعنوان یک تجربه محلی، بلکه بهعنوان الگویی قابل تقویت در سطح استان و کشور مورد توجه قرار گیرد.
در سطح ملی نیز مفهوم «روستاها و شهرهای بدون دخانیات» در سالهای اخیر مورد توجه قرار گرفته و بر پایه ماده هشت کنوانسیون کنترل دخانیات سازمان جهانی بهداشت، از سال ۱۳۹۸ در کشور بهطور جدی دنبال شده است که در همین چارچوب، استان هرمزگان نیز گامهایی در جهت گسترش این طرح برداشته است.
ثبت سومین روستای بدون دخانیات در پارسیان
مدیر شبکه بهداشت و درمان شهرستان پارسیان اخیراً با اشاره به آغاز هفته ملی بدون دخانیات اعلام کرده که پارسیان در حوزه روستاهای بدون دخانیات در غرب استان پیشگام بوده و ثبت سومین روستای بدون دخانیات در این شهرستان نیز در همین هفته نهایی خواهد شد.
به گفته او، روستای میلکی از توابع شهرستان پارسیان، روستای رودبار از توابع شهرستان بندرخمیر و شهر بندرخمیر نیز بهعنوان روستا و شهر بدون دخانیات معرفی شدهاند.
با این حال، بلبلآباد همچنان جایگاهی ویژه در میان نمونههای مشابه دارد؛ زیرا این روستا سالها پیش از اجرای رسمی این طرحها، با تصمیمی بومی و مردمی، راه خود را انتخاب کرده بود، آنچه بلبلآباد را از بسیاری نقاط دیگر متمایز میکند، نه صرفاً نبود دخانیات، بلکه تبدیل این پرهیز به یک فرهنگ پایدار و نسلبهنسل است.
در این روستا، ترک دخانیات نه با اجبار بیرونی، بلکه با همدلی، باور جمعی و پذیرش اجتماعی شکل گرفته است؛ موضوعی که آن را به یکی از نمونههای موفق مشارکت اجتماعی در حوزه سلامت بدل میکند.
