به گزارش روز دوشنبه گروه آسیا و اقیانوسیه ایرنا، «کول بیز» (Cool Biz) مخفف دو کلمه انگلیسی Cool Business به معنای «کسبوکار خنک» یا «کار خنک» است. این نام برای کمپین ملی ژاپن انتخاب شد که در سال ۲۰۰۵ توسط وزارت محیط زیست این کشور راهاندازی گردید.
کمپین «کول بیز» در آن سال از سوی وزارت محیط زیست ژاپن و در چارچوب سیاستهای کاهش انتشار گازهای گلخانهای آغاز شد. هدف اصلی این طرح، کاهش وابستگی ادارات و ساختمانهای عمومی به سیستمهای سرمایشی از طریق تنظیم دمای کولرها روی حدود ۲۸ درجه سانتیگراد و تغییر الگوی پوشش کارکنان بود.
الگوی ژاپنی «کول بیز» چگونه به یک فرهنگ ملی تبدیل شد؟
هدف اصلی کمپین «کول بیز» در سال ۲۰۰۵، کاهش وابستگی ادارات و ساختمانهای عمومی به سیستمهای سرمایشی از طریق تنظیم دمای کولرها روی حدود ۲۸ درجه سانتیگراد و تغییر الگوی پوشش کارکنان بود.
بر اساس این برنامه، کارکنان دولت و شرکتهای خصوصی تشویق شدند در ماههای گرم سال بدون کت و کراوات و با لباسهای سبکتر در محیط کار حاضر شوند تا امکان افزایش دمای محیطهای اداری و در نتیجه کاهش مصرف برق فراهم شود.
وزارت محیط زیست ژاپن در گزارشی درباره نتایج نخستین سال اجرای این طرح اعلام کرد که آگاهی عمومی از کمپین «کول بیز» به بیش از ۹۵ درصد رسید و اجرای آن به کاهش قابل توجه انتشار دیاکسیدکربن منجر شد.
موفقیت اولیه این طرح باعث شد دولت ژاپن آن را به یکی از برنامههای ثابت مدیریت مصرف انرژی تبدیل کند. آژانس بینالمللی انرژی (IEA) نیز در ارزیابی سیاستهای بهرهوری انرژی ژاپن، «کول بیز» را یکی از نمونههای موفق تغییر رفتار اجتماعی در حوزه انرژی معرفی کرده و آن را نمونهای از سیاستهای کمهزینه اما پُربازده در مدیریت تقاضا دانسته است.
کارشناسان معتقدند یکی از دلایل موفقیت این طرح، تمرکز بر اصلاح رفتار مصرفکنندگان به جای اتکا صرف به توسعه ظرفیت تولید انرژی بود. در این الگو، صرفهجویی انرژی به یک هنجار اجتماعی تبدیل شد و با همراهی رسانهها، نهادهای دولتی و بخش خصوصی به تدریج در فرهنگ اداری ژاپن نهادینه شد.
اهمیت این برنامه پس از زلزله و سونامی بزرگ شرق ژاپن در سال ۲۰۱۱ افزایش یافت؛ حادثهای که به تعطیلی بخشی از نیروگاههای هستهای این کشور انجامید و نگرانیها درباره کمبود برق را تشدید کرد.
در همین راستا، نسخه توسعهیافته این برنامه با عنوان «سوپر کول بیز» (Super Cool Biz) اجرا شد. پایگاه تخصصی «ژاپن برای پایداری» (Japan for Sustainability) گزارش داده است که در این مرحله، علاوه بر پوشش غیررسمیتر در محیط کار، اقداماتی مانند دورکاری، کاهش ساعات حضور در ادارات و مدیریت مصرف تجهیزات سرمایشی نیز مورد توجه قرار گرفت.
روزنامه ژاپنی «جاپن تایمز» نیز در تحلیل خود تأکید کرده است که موفقیت «کول بیز» تنها به کاهش مصرف برق محدود نشد، بلکه به تدریج نگاه جامعه ژاپن به مصرف انرژی و حتی فرهنگ پوشش در محیطهای کاری را تغییر داد.
پایگاه اطلاعرسانی دولت ژاپن نیز هدف این برنامه را فراتر از صرفهجویی مقطعی دانسته و آن را بخشی از راهبرد بلندمدت این کشور برای سازگاری با تغییرات اقلیمی و ارتقای بهرهوری انرژی معرفی کرده است.
در شرایطی که ایران نیز در سالهای اخیر با رشد مصرف برق در فصل تابستان و ناترازی میان تولید و مصرف انرژی مواجه بوده است، برخی کارشناسان بر لزوم توجه به الگوهای مدیریت تقاضا تأکید دارند.
در همین چارچوب، مسعود پزشکیان رئیسجمهور ایران نیز اخیراً در نشستی تخصصی با موضوع مدیریت بحران آب و انرژی، با تأکید بر اهمیت اصلاح الگوی مصرف گفت که کاهش مصرف انرژی به معنای افت کیفیت زندگی نیست و میتوان با تغییر عادتهای ساده روزمره، مصرف را بهینه کرد. وی در اقدامی نمادین از حاضران خواست با هدف کاهش مصرف انرژی، کتهای خود را از تن خارج کنند؛ اقدامی که بهعنوان نمونهای از فرهنگسازی رفتاری در مدیریت مصرف مورد توجه قرار گرفت.
کارشناسان معتقدند چنین رویکردهایی، در کنار تجربههایی مانند «کول بیز»، نشان میدهد مدیریت انرژی تنها به توسعه زیرساختها محدود نیست، بلکه تغییر رفتار مصرفکننده میتواند نقش مهمی در کاهش فشار بر شبکه برق ایفا کند
در نهایت، تجربه ژاپن و نمونههای مشابه نشان میدهد که امنیت انرژی نه فقط در نیروگاهها و خطوط انتقال، بلکه در سبک زندگی و تصمیمهای روزمره شهروندان نیز شکل میگیرد؛ جایی که تغییرات کوچک میتواند به نتایج بزرگ در سطح ملی منجر شود.
