درد قاعدگی شدید یا دیسمنوره یکی از شایعترین مشکلات زنان ایرانی است که حدود ۸۲ درصد دانشجویان دختر و بیش از ۵۰ درصد زنان در سنین باروری را درگیر میکند. این درد ناشی از انقباضات شدید رحم است و میتواند با علائمی مانند تهوع، سردرد، اسهال، خستگی و حتی غش همراه باشد که کیفیت زندگی، عملکرد تحصیلی و شغلی را مختل میکند.
در ایران با توجه به دسترسی محدود به برخی داروهای هورمونی پیشرفته، شیوع بالای اندومتریوز و ترجیح فرهنگی به روشهای طبیعی، ترکیبی از درمانهای دارویی، خانگی، سنتی و جراحی توصیه میشود. مطالعات دانشگاهی نشان میدهد بیش از ۷۰ درصد زنان ایرانی برای کاهش دردهای قاعدگی از روشهای غیردارویی استفاده میکنند و تنها ۳۰ درصد به پزشک مراجعه میکنند.
درد قاعدگی یا دیسمنوره به دو نوع اصلی دیسمنوره اولیه و ثانویه تقسیم میشود:
در دیسمنوره اولیه، افزایش تولید پروستاگلاندینها در آندومتر باعث انقباضات شدید رحم و کاهش موقت خونرسانی میشود. عامل درد قاعدگی در ۸۰ تا ۹۰ درصد موارد، ناشی از دیسمنوره اولیه است. در حالیکه نوع ثانویه در 10% موارد ایجاد میشود و نیازمند بررسی دقیقتر علت زمینهای است.
درمان درد پریود بر اساس همین تفاوتها انتخاب میشود. در دیسمنوره اولیه، داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی (NSAIDs) خط اول درمان هستند و با کاهش سنتز پروستاگلاندینها شدت درد را کم میکنند. در صورت کافی نبودن پاسخ یا نیاز به تنظیم چرخه قاعدگی، درمانهای هورمونی مانند قرصهای ترکیبی جلوگیری از بارداری یا پروژستینها میتوانند با مهار تخمکگذاری و کاهش تکثیر آندومتر، درد را کاهش دهند. در کنار درمان دارویی، استفاده از روشهای خانگی مانند گرمادرمانی موضعی، فعالیت بدنی منظم، اصلاح الگوی تغذیه و در برخی موارد طب سوزنی نیز بین بانوان متدال است.
برای کنترل درد قاعدگی، انتخاب دارو بر اساس شدت علائم و نوع دیسمنوره انجام میشود. در اغلب موارد، داروهایی استفاده میشوند که با کاهش تولید پروستاگلاندینها، شدت انقباضات رحم و در نتیجه درد را کم میکنند. برخی از بهترین داروهای مسکّن برای کاهش درد قاعدگی عبارتند از:
اگر پاسخ درمانی کافی نباشد، درمانهای هورمونی میتوانند گزینه بعدی باشند. قرصهای جلوگیری از بارداری با مهار تخمکگذاری و کاهش ضخامت آندومتر، شدت درد را کاهش میدهند. همچنین، استفاده از پروژسترون تزریقی (DMPA) در موارد شدید و درصورت تجویز دکتر زنان انجام میشود.
عمل جراحی برای درد شدید پریود زمانی ضروری است که علت ثانویه مانند اندومتریوز یا آدنومیوز تشخیص داده شود. لاپاراسکوپی کمتهاجمی رایجترین روش است که با ۳-۴ برش کوچک (۰.۵-۱ سانتیمتر) نزدیک ناف و لگن، کیستها و بافتهای اندومتریال را برداشته و درد را در ۷۰-۹۰ درصد موارد تا ۱۲-۲۴ ماه کاهش میدهد. در موارد نادر ممکن است برداشتن رحم یا ابلیشن اندومتر (تخریب آندومتر، پوشش داخلی رحم) گزینه نهایی درمان دردهای مزمن قاعدگی باشد. برای آشنایی بیشتر با روشهای تشخیص و درمان این مشکلات، میتوانید مطالب منتشر شده در مجله سلامتی و پزشکی دکتر دکتر را مطالعه کنید.
برای کاهش سریع درد قاعدگی، باید روی کاهش اسپاسم عضلانی و بهبود جریان خون ناحیه لگن تمرکز کرد. موثرترین روشهای کاهش درد قاعدگی در خانه عبارتند از:
مطالعات نشان میدهند که مصرف غذاهای حاوی اسیدهای چرب امگا۳، منیزیم، کلسیم و ویتامین B6، میتواند در کاهش شدت این درد موثر باشد؛ اما میزان اثرگذاری آن وابسته به تداوم مصرف و وضعیت تغذیهای فرد است و اعداد دقیق کاهش درد در همه جمعیتها یکسان نیست. برخی از غذاهایی که برای تنظیم چرخه قاعدگی و کاهش دردهای پریود مفید هستند، عبارتند از:
در مقابل، محدود کردن غذاهای فرآوریشده، شور و پرچرب میتواند به کاهش نفخ و علائم کمک کند.
طب سنتی ایران بر اساس مزاجشناسی، سردی رحم را با گیاهان گرم و ضداسپاسم درمان میکند؛ برخی از روشهای سنتی پرطرفدار برای کاهش درد قاعدگی عبارتند از:
نوشیدنیهای زیر بهعنوان بهترین دمنوشهای گیاهی برای کاهش درد قاعدگی شناخته میشوند:
ماساژ یکی از روشهای موثر برای کاهش درد قاعدگی است که موجب افزایش جریان خون و آزادسازی اندورفین میشود:
ورزش سبک هوازی مانند پیادهروی تند ۳۰-۴۵ دقیقه روزانه درد را ۳۰-۴۰ درصد کم میکند. همچنین انجام ورزشهایی مانند یوگا، پیلاتس، شنا و دوچرخهسواری ثابت (برای تقویت عضلات لگن و کمر) گرفتگی را کاهش میدهند.
درد قاعدگی مشکلی شایع است که میتواند کیفیت زندگی بسیاری از زنان را تحت تاثیر قرار دهد، اما با رویکردهای علمی و ترکیبی میتوان آن را کنترل کرد. مصرف داروهای مسکن مانند ایبوپروفن و دیکلوفناک، در کنار استفاده از کمپرس گرم، دمنوشهای گیاهی و ماساژ شکم به کاهش درد قاعدگی کمک میکند.
درصورتی که درد با روشهای فوق درمان نشود باید فورا به متخصص زنان و زایمان مراجعه کنید. پزشک با توجه به عامل درد، مصرف داروهای ضدبارداری، تزریق آمپول پروژسترون و انجام عملهای جراحی را تجویز میکند.
