به گزارش روز سه شنبه خبرنگار بین الملل ایرنا؛ حضور نیروهای موقت سازمان ملل متحد در لبنان (یونیفل) یکی از طولانیترین مأموریتهای حفظ صلح سازمان ملل است که از مارس ۱۹۷۸ با تصویب قطعنامههای ۴۲۵ و ۴۲۶ شورای امنیت آغاز به کار کرد.
این نیرو با هدف اصلی تأیید خروج نیروهای اسرائیلی از خاک لبنان، بازگرداندن صلح و امنیت بینالمللی و کمک به دولت این کشور برای برقراری حاکمیت مؤثر در جنوب لبنان ایجاد شد.
حضور یونیفل ریشه در تجاوز اسرائیل به جنوب لبنان دارد و سازمان ملل را ملزم کرد تا با استقرار نیروهای بیطرف، از تشدید درگیریها و نقض تمامیت ارضی لبنان جلوگیری کند.
پس از جنگ ۲۰۰۶، قطعنامه ۱۷۰۱ شورای امنیت مأموریت یونیفل را تقویت کرد. این قطعنامه بر آتشبس، ایجاد منطقه عاری از تسلیحات مسلح غیردولتی جنوب رودخانه لیتانی، گسترش یونیفل به حدود ۱۵ هزار نیرو و حمایت از ارتش لبنان برای استقرار در جنوب تأکید داشت.
هدف، جلوگیری از تکرار تجاوز به لبنان، عقبنشینی کامل اسرائیل و تقویت حاکمیت این کشور بود. یونیفل به عنوان نیروی حافظ صلح، نقش هماهنگی بین طرفها، نظارت بر خط آبی (مرز مورد توافق) و گزارش نقضها را بر عهده گرفت.
یونیفل در طول دههها حضور، دستاوردهایی داشته که یکی از مهمترین موفقیتها، تأیید خروج اسرائیل از بخش جنوب لبنان در سال ۲۰۰۰ بود که به کاهش تنشهای مستقیم کمک کرد. پس از ۲۰۰۶ نیز، این نیرو با گشتزنی منظم و هماهنگی بین ارتش لبنان و رژیم اسرائیل، از تشدید بسیاری از حوادث نیز جلوگیری کرد.
یونیفل در ارائه کمکهای بشردوستانه، حمایت از بازگشت آوارگان و آموزش ارتش لبنان نقش مثبتی ایفا و حضور آن به تثبیت نسبی جنوب لبنان کمک و از تبدیل درگیریهای مرزی به جنگ تمامعیار در دورههایی جلوگیری کرد.
گزارشها نشان میدهد که یونیفل در هماهنگی برای رفع انسدادها و تسهیل بازگشت غیرنظامیان مؤثر بوده و در برخی موارد، با گزارشدهی شفاف، توجه بینالمللی را به وضعیت جلب کرده است. همچنین، این نیرو در حفظ خط آبی و کاهش حوادث غیرعمدی نقش داشته است.
با وجود این دستاوردها، یونیفل با انتقادهای جدی روبرو بوده و در جلوگیری از تجاوز به خاک لبنان، محدودیتهای ساختاری دارد. این نیرو عمدتاً برای دفاع از خود مجاز به استفاده از سلاح و فاقد اختیار اجرایی قوی برای مقابله با نقضها است. گزارشهای متعدد یونیفل از نقض آتشبس توسط رژیم اسرائیل حکایت دارد.
این نیرو بارها نگرانی خود را از حملات هوایی و زمینی اسرائیل به روستاها و مناطق جنوب و شرق لبنان ابراز کرده و آن را نقض قطعنامه ۱۷۰۱ دانسته است. برای مثال، در دسامبر ۲۰۲۵، یونیفل حملات هوایی اسرائیل به روستاهای ماروناه، مجدل و برعاشیت را «نقض آشکار» آتشبس خواند.
در ماههای پس از آتشبس نوامبر ۲۰۲۴، یونیفل هزاران مورد نقض هوایی و زمینی از سوی اسرائیل ثبت کرده است؛ از جمله بیش از ۷۵۰۰ مورد نقض هوایی و حدود ۲۵۰۰ مورد نقض زمینی. این حملات به مناطق مسکونی، زیرساختها و حتی مواضع یونیفل آسیب زده و غیرنظامیان را هدف قرار داده است. یونیفل این اقدامات را «بیتوجهی کامل به توافق آتشبس» توصیف کرده و خواستار استفاده از مکانیسمهای هماهنگی شده است.
این نقضها شامل حملات به نیروهای یونیفل نیز بوده که منجر به کشته و زخمی شدن صلحبانان شده است. محدودیت حرکت یونیفل توسط برخی گروهها و عدم دسترسی کامل به مناطق حساس، یکی دیگر از چالشهای جدی است که کارایی نظارت را کاهش داده است.
از منظر سیاسی، حضور یونیفل نماد تعهد بینالمللی به حاکمیت لبنان و جلوگیری از جنگ گسترده است، اما وابستگی به اراده طرفها و عدم حمایت کافی از سوی دولت لبنان برای برقراری حاکمیت کامل، آن را محدود کرده است. از منظر امنیتی، یونیفل در کاهش تنشهای کوتاهمدت موفق بوده اما در حل ریشهای مشکلات ناکام مانده و به دلیل شکست در اجرای کامل قطعنامهها، به ویژه جلوگیری از تجاوزات مکرر رژیم اسرائیل، با انتقاد روبرو شده است.
طبق قطعنامه ۲۷۹۰ شورای امنیت (مصوب اوت ۲۰۲۵) که دسامبر ۲۰۲۶ (آذر- دی۱۴۰۵)را زمان پایان مأموریت نیروهای یونیفیل تعیین کرده بود، دوشنبه اول ژوئن ۲۰۲۶ (۱۱ خرداد) دقیقاً همان روزی بود که دبیرکل سازمان ملل باید طرح و گزینههای خود را برای دوران پس از یونیفیل به شورای امنیت ارائه می داد.
آینده یونیفل نیازمند تقویت مکانیسمهای هماهنگی، حمایت بیشتر از ارتش لبنان و اراده سیاسی طرفها برای اجرای کامل قطعنامه ۱۷۰۱ است. این نیرو همچنان میتواند در نقش هماهنگکننده و ناظر مفید باشد، مشروط به رفع محدودیتها و تعهد واقعی همه طرفها به صلح پایدار.
