محمد وفادار مرادی در ۲۹۵ امین برنامه سه شنبههای علمی و فرهنگی آستان قدس رضوی که امروز ۱۲ خرداد، در تالار اندیشه کتابخانه مرکزی آستان قدس رضوی برگزار شد، اظهار کرد: آثار موجود در گنجینه آستان قدس رضوی شامل چند بخش است که بخش نخست شامل کلمات و افاضات مستقیم حضرت علی (ع) است. یکی از درخشانترین آثار این بخش، کتاب مستطاب «غررالحکم و دررالکلم» است. ما در کتابخانه آستان قدس رضوی نسخه بسیار نفیس محرر قرن ششم هجری قمری را در اختیار داریم همچنین شرح جامع و زیبای آقا جمال خوانساری بر این کتاب که در قرن دوازدهم نگاشته شده، در این گنجینه موجود است که از نظر هنری و علمی بسیار حائز اهمیت است.
این محقق و کارشناس کتب خطی به «دیوان اشعار» منسوب به حضرت علی(ع) اشاره کرد و افزود: این دیوان که توسط محمد بن حسین نیشابوری کیدری در قرن ششم جمعآوری شده است، نسخ فراوانی در آستان قدس دارد. از جمله نسخه شاه نظر که در سال ۹۴۰ هجری قمری کتابت شده است. همچنین شرح قاضی حسین میبدی بر این دیوان که در سال ۸۹۰ هجری به انجام رسیده، در قالب دو نسخه نفیس متعلق به قرن دهم در کتابخانه نگاهداری میشود.
بخش دوم؛ آثار تالیفی علما در فضائل و امامت
وی به کتابهای تالیف شده توسط علمای بزرگ شیعه و سنی درباره فضائل و امامت حضرت علی (ع) پرداخت و گفت: کتاب «منهاجالکرامه» علامه حلی که در سال ۶۱۷ هجری برای سلطان محمد خدابنده «الجایتو» نوشته شده است، یکی از نقاط عطف تاریخ تشیع است. این کتاب در واقع پاسخ قاطعی به منهاجالسنه ابن تیمیه بود. ما امروز بیش از ۲۵ نسخه از این کتاب را در اختیار داریم که یکی از نفیسترین آنها مربوط به سال ۹۷۴ هجری است.
این محقق و کارشناس کتب خطی از کتاب «کشفالیقین» علامه حلی یاد کرد که نسخه نفیس آن توسط استاد شانهچی به آستان قدس اهدا شده است سپس به آثار شیخ مفید اشاره کرد و افزود: کتابهای «تفضیل امیرالمومنین» و «الافصاح» اثر شیخ مفید، از گوهرهای این گنجینه هستند. شیخ مفید، استاد بزرگانی چون سید رضی و شریف مرتضی بود، همان دو برادری که به برکت رویای صادقه مادرشان و عنایت حضرت زهرا (س)، تحت تعلیم شیخ قرار گرفتند و آثاری چون نهجالبلاغه را به جهان اسلام هدیه کردند.
بخش سوم: میراث مکتوب غدیر و اعلام ولایت
وفادار مرادی با اشاره به نسخ خطی مرتبط با موضوع واقعه غدیر خم و اثبات امامت حضرت، خاطرنشان کرد: بزرگترین و معتبرترین کتاب در این زمینه «احتجاج» شیخ طبرسی است. ما ۵۶ نسخه خطی از این کتاب در آستان قدس داریم که قدیمیترین آن متعلق به سال ۷۸۴ هجری قمری است. همچنین نسخه بسیار نفیسی از کتاب «حجت» به خط علی امینا متعلق به سال ۶۷۵ هجری و کتاب «الامامه و السیاسه» ابن قتیبه دینوری که از علمای اهل سنت است و واقعه غدیر را نقل کرده است، در این گنجینه نگهداری میشود.
این محقق و کارشناس کتب خطی، تصریح کرد: هرچند نسخه خطی کتاب «الغدیر» علامه امینی در این مرکز موجود نیست اما منبع اصلی و مآخذ بنیادین ایشان یعنی کتاب «عبقاتالانوار» میرحامد حسین هندی که در بحث حدیث منزلت و غدیر بینظیر است، در این گنجینه مایه افتخار محققان است. علاوه بر اینها نسخه بسیار نفیسی از خطبه غدیریه که توسط محمود کلباسی کتابت و نوشته شده در کتابخانه گوهرشاد قابل ملاحظه و بررسی است. اثر ارزشمند دیگر این مجموعه ترجمه خطبة «النبی فی یوم غدیر» تألیف ابوالحسن است که توسط رهبر شهید انقلاب اهدا و وقف شده است. افزون بر این، کتاب «امامت و داستان غدیر» تألیف شیخ حاجی مزدوران که نسخه اصلی آن توسط مرحوم جعفر زاهدی وقف شده نیز در این گنجینه نگهداری میشود.
این پژوهشگر کتب خطی به یکی دیگر از آثار مکتوب غدیر اشاره کرد و گفت: کتاب «غدیریه» اثر شیخ احمد احصایی که آن را در اثبات واقعه غدیر و حدیث خم و در پاسخ به شیخ عبدالله احصایی به رشته تحریر درآورده، در واقع ترجمهای منظوم از خطبه غدیر است. همچنین کتاب شریف العمده اثر ابن بطریق از علمای بزرگ قرن هفتم هجری که آن را درباره واقعه غدیر خم نگاشته، از دیگر ذخایر ارزشمند این حوزه به شمار میروند.
تعلیمات و مفردات به یادگار مانده از امام علی (ع)
وی به تعلیمات و مفردات به یادگار مانده از امام علی(ع) پرداخت و گفت: امیرالمؤمنین(ع) در مناسبتهای مختلف به اصحابی که به خدمتشان میرسیدند، تعلیمات خاصی ارائه میفرمودند که از جمله آنها میتوان به ادعیه والایی چون دعای صباح، دعای کمیل و دعای معروف عشرات اشاره کرد که همگی از تعلیمات مستقیم امام علی (ع) هستند. خطبة «البیان» که منسوب به حضرت علی (ع) است، حاوی مطالب بسیار عمیق و توحیدی است. در این خطبه و مفردات به خوبی تبیین میشود که ولایت قبل از نبوت است و در ولایت، امام علی (ع) با پیامبر اکرم (ص) موازی و دارای اشتراک هستند.
وی با تبیین تأثیر عمیق تعالیم و مفردات علوی بر جامعه علمی و هنری، خاطرنشان کرد: املا، ادعیه، مناجاتها و خطبههای نقل شده از امیرالمؤمنین (ع) همواره در طول تاریخ جاذب دو گروه عمده بوده است، گروه خوشنویسان که کاتبان بزرگی در طول تاریخ اقدام به کتابت این ادعیه گرانبها کردهاند. سرآمد این گروه، استاد برجسته علاءالدین تبریزی است که دعای صباح را در سال ۹۸۱ هجری قمری با خطی بینظیر کتابت کرد و امروز نسخه ارزشمند آن در آستان قدس رضوی موجود است.
این پژوهشگر کتب خطی درباره گروه دوم تصریح کرد: گروه شارحان که اندیشمندان و علمای بزرگی که به شرح این معارف همت گماشتهاند. از جمله آنان میتوان به آقا محمد بهدار شیرازی اشاره کرد که خطبهالبیان حضرت را شرح کرده و اثر او با عنوان خلاصة «الترجمات فی شرح خطبة البیان» در کتابخانه آستان قدس رضوی در دسترس پژوهشگران قرار دارد.
انتهای پیام
