به گزارش ایرنا، محمد حسین مختاری در این یادداشت نوشته است: غدیر، تنها نام منزلی در میان راه مکه و مدینه نیست؛ غدیر، روایت جاودانه پیوند زمین و آسمان و تجلی اراده الهی در استمرار هدایت انسان است. در آن ظهر سوزانِ حجاز، هنگامی که کاروان بزرگ حج در سرزمین خم از حرکت بازایستاد، تاریخ اسلام در آستانه فصلی تازه قرار گرفت؛ فصلی که در آن، رسالت نبوی در پرتو ولایت معنا یافت و هدایت امت، از سرچشمهای زلال و الهی تداوم پیدا کرد. غدیر، نه صرفاً واقعهای تاریخی، بلکه حقیقتی زنده در حافظه دینی مسلمانان و نمادی از مسئولیت الهی در پاسداری از دین و عدالت است.
در سنت فکری شیعه، واقعه غدیر خم بیانگر اوج کمال دین و تضمین استمرار مسیر هدایت پس از پیامبر اکرم (ص) تلقی میشود؛ رخدادی که در آن، امیرالمؤمنین علی (ع) به عنوان الگوی کامل ایمان، عدالت و زمامداری الهی معرفی شد. از این منظر، غدیر صرفاً اعلان فضیلت یک شخصیت ممتاز نیست، بلکه تبیین اصل بنیادین ولایت و ترسیم افق رهبری جامعه اسلامی بر پایه عدالت، حکمت و معنویت است.
در دوران معاصر، امام خمینی (ره) با نگاهی ژرف و تمدنی به واقعه غدیر، آن را فراتر از یک مناسبت مذهبی دانسته و از آن به عنوان نماد استمرار حکومت الهی و بنیان نظم سیاسی اسلام یاد کرده است.
نوشتار حاضر میکوشد با تأملی در مفهوم غدیر و با تأکید بر دیدگاههای امام خمینی (ره)، نسبت میان رسالت، ولایت و هدایت اجتماعی را در منظومه فکری ایشان بازخوانی کند.
عید سعید غدیر خم در اندیشه اسلامی، صرفاً یک واقعه تاریخی یا مناسبت مذهبی نیست، بلکه نقطه عطفی در تداوم رسالت نبوی و استمرار هدایت الهی در جامعه اسلامی به شمار میآید. واقعه غدیر که در هجدهم ذیالحجه سال دهم هجری در منطقه غدیر خم و در بازگشت پیامبر اسلام (ص) از حجةالوداع رخ داد، از منظر شیعه بیانگر نصب الهی امیرالمؤمنین علی (ع) به مقام ولایت و جانشینی پیامبر اکرم (ص) است.
این واقعه، افزون بر جنبههای اعتقادی، دارای ابعاد سیاسی، اجتماعی و تمدنی گستردهای است که در طول تاریخ اسلام همواره مورد توجه متفکران و اندیشمندان اسلامی قرار داشته است. در میان متفکران معاصر، امام خمینی (ره) جایگاه ویژهای در تبیین فلسفه غدیر دارد و آن را نه صرفاً یک انتصاب فردی، بلکه تبلور نظام ولایت و استمرار حکومت الهی میداند.
بر اساس گزارشهای تاریخی و روایی، پیامبر اسلام (ص) پس از انجام مناسک حج، در منطقه غدیر خم دستور توقف کاروانهای مسلمانان را صادر کرد و در خطبهای تاریخی فرمود: «من کنت مولاه فهذا علی مولاه». این اعلان، از منظر شیعیان، دلالتی آشکار بر امامت و ولایت حضرت علی (ع) دارد و نشاندهنده آن است که مسئله رهبری امت اسلامی نمیتوانست پس از رحلت پیامبر (ص) بدون تعیین و هدایت الهی رها شود (امینی، ۱۳۹۰، ج ۱، ص ۱۴). قرآن کریم نیز در آیه تبلیغ: «یَا أَیُّهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ مَا أُنزِلَ إِلَیْکَ مِن رَّبِّکَ…» (مائده: ۶۷) و همچنین آیه اکمال دین: «الْیَوْمَ أَکْمَلْتُ لَکُمْ دِینَکُمْ…» (مائده: ۳)، از نگاه بسیاری از مفسران شیعه، به اهمیت این واقعه اشاره دارد و آن را مکمل رسالت پیامبر اسلام معرفی میکند (طباطبایی، ۱۴۱۷ق، ج ۶، ص ۴۶).
در اندیشه امام خمینی (ره)، غدیر نه یک رخداد تاریخی محدود، بلکه حقیقتی جاری در حیات امت اسلامی است. ایشان با تأکید بر اینکه مسئله غدیر، مسئله حکومت و ولایت است، معتقد بود که پیامبر اکرم (ص) در غدیر تنها شخصی را به عنوان جانشین معرفی نکرد، بلکه الگوی حکومت اسلامی مبتنی بر عدالت، معنویت و هدایت الهی را بنیان نهاد. امام خمینی (ره) تصریح میکند: «مسئله غدیر، مسئله حکومت است، نه مسئلهای که در عرض سایر مسائل فرعی باشد» (امام خمینی، ۱۳۸۹، ج ۲۰، ص ۱۱۲). از این منظر، ولایت امیرالمؤمنین (ع) صرفاً جایگاه معنوی یا اخلاقی نیست، بلکه ساختاری برای اداره جامعه بر اساس معیارهای الهی و عدالتمحور محسوب میشود.
یکی از مهمترین ابعاد تحلیل امام خمینی (ره) از غدیر، پیوند آن با نظریه ولایت فقیه و استمرار ولایت در عصر غیبت است. ایشان معتقد بود که هدف از تعیین امام در غدیر، استمرار اجرای احکام الهی و حفظ جامعه اسلامی از انحراف بوده است و این وظیفه در دوران غیبت امام معصوم (عج)، بر عهده فقیه جامعالشرایط قرار میگیرد (امام خمینی، ۱۴۲۶ق، ص ۴۰). به اعتقاد امام خمینی، اگر اصل ولایت در جامعه اسلامی مورد غفلت قرار گیرد، دین در سطحی فردی و عبادی محدود شده و از ظرفیت تمدنی و اجتماعی خود باز میماند.
از این رو، غدیر نماد مسئولیت اجتماعی مسلمانان در پاسداری از ارزشهای اسلامی و تحقق عدالت در جامعه است.
امام خمینی (ره) همچنین غدیر را محور وحدت حقیقی امت اسلامی میدانست. برخلاف برخی قرائتهای اختلافافکن از مسئله غدیر، ایشان تأکید میکرد که طرح ولایت نباید موجب تفرقه میان مسلمانان شود، بلکه باید زمینهساز بازگشت به اصول اساسی اسلام و عدالت اجتماعی باشد.
از دیدگاه ایشان، امیرالمؤمنین علی (ع) شخصیتی است که نه تنها برای شیعیان، بلکه برای همه مسلمانان و حتی آزادگان جهان، نماد عدالت، زهد، معنویت و مبارزه با ظلم است (امام خمینی، ۱۳۸۹، ج ۵، ص ۲۴۷). بنابراین، بزرگداشت عید غدیر تنها یادبود یک واقعه تاریخی نیست، بلکه احیای فرهنگ عدالتخواهی، مسئولیتپذیری و حکومت اخلاقی در جامعه اسلامی است.
از سوی دیگر، غدیر در منظومه فکری امام خمینی (ره) پیوندی عمیق با مفهوم مردمسالاری دینی دارد. ایشان معتقد بود که حکومت اسلامی هرچند مشروعیت خود را از خداوند دریافت میکند، اما تحقق و استقرار آن بدون حضور و پذیرش مردم ممکن نیست. این برداشت، نوعی جمع میان ولایت الهی و مشارکت مردمی را نشان میدهد که در سیره حکومتی امیرالمؤمنین علی (ع) نیز قابل مشاهده است.
امام خمینی (ره) با استناد به حکومت علوی، بر ضرورت عدالت اجتماعی، مبارزه با فساد، حمایت از محرومان و رعایت حقوق مردم تأکید میکرد و این اصول را میراث حقیقی غدیر میدانست (امام خمینی، ۱۳۸۹، ج ۲۱، ص ۸۶).
در نهایت، میتوان گفت که عید سعید غدیر در اندیشه امام خمینی (ره) فراتر از یک مناسبت مذهبی، نماد تداوم رسالت، استمرار هدایت الهی و تحقق حکومت مبتنی بر ارزشهای اسلامی است.
غدیر در این نگاه، نه فقط اعلام محبت و فضیلت حضرت علی (ع)، بلکه تثبیت اصل ولایت به عنوان ضامن بقا و کمال دین است. از این رو، بازخوانی غدیر با تأکید بر دیدگاههای امام خمینی (ره)، میتواند افقهای جدیدی را برای فهم نسبت دین، سیاست، عدالت و رهبری در جامعه اسلامی بگشاید و زمینهای برای تقویت هویت دینی و انسجام اجتماعی فراهم سازد.
