به گزارش روز شنبه ایرنا به نقل از تارنمای «روزنامهنگاران امید»، رسانههای آفریقایی تلاش میکنند تا در حوزههای مختلف از جمله تاثیرگذاری بر بودجه دولتی، تجزیه و تحلیل مکانیسمهای سازگاری، بررسی واقعی نتایج، ارائه یک عملکرد «بازخورد» سیستمی و در نهایت تحول روزنامهنگاری در آفریقا این نکته را که مأموریت اصلی خبرنگار نه تنها توصیف جهان، بلکه ارائه ابزارهای واقعی برای تغییر آن به شهروندان است را به افکار عمومی ارائه نماید.
اگر آینده روزنامهنگاری در قاره آفریقا رقم بخورد چه؟ در حالی که مدلهای رسانههای غربی در مواجهه با قطبی شدن و فرسایش اعتماد در حال متزلزل شدن هستند، آفریقا در حال تجربه کردن یک تحول ساختاری عمیق است. این پژوهش، پدیده «جهش» اطلاعاتی را بررسی میکند که در آن اطلاعات، از طریق شواهد، به اهرمی برای تصمیمسازی و سیاستگذاری عمومی تبدیل میشود.
در اقتصاد توسعه، به این «جهش» (یا جهش فناورانه) گفته میشود و عبارت از توانایی یک جامعه برای جهش از مراحل میانی توسعه و اتخاذ مستقیم پیشرفتهترین الگوها است.
قاره آفریقا همانند مورد پرداختهای موبایلی (با دور زدن مرحله سنتی حساب بانکی)، اکنون از مرحله روزنامهنگاری «هیجانانگیز و ترسآفرین» جهش میکند تا مستقیماً روزنامهنگاری تأثیرگذار را بسازد.
پاسخگویی از طریق شواهد؛ وقتی پژوهش سیاستمداران را مجاب میکند
برای «گزارشگران امید»، روزنامهنگاری معطوف به ارائه راهحل، محدود به گزارش موفقیتها نیست بلکه نقش «نظارتی» مطبوعات را با تغییر تمرکز از محکوم کردن به اثبات، بازتعریف میکند.
تأثیر بودجهای (نمونه کنیا): در سال ۲۰۲۳، مجموعهای از تحقیقات مستند در مورد استفاده از پهپادها برای تحویل واکسن، بحث عمومی در کنیا را متحول کرد. رسانهها با اثبات اثربخشی لجستیکی و کارایی اقتصادی این رویکرد، صرفاً «ایدهای را مطرح نکردند» بلکه با ارائه شواهد ملموس دولت را وادار به ارزیابی مجدد بودجه و اعتبارات بخش بهداشت و درمان کردند.
یک سپر استراتژیک: در شرایط فشار سیاسی، بررسی نتایج بر اساس اطلاعات و دادهها، محافظت بیسابقهای فراهم میکند. برای یک دولت، سانسور گزارشی مبتنی بر دادههای علمی و مزایای اجتماعی قابل اندازهگیری، دشوارتر و پیچیدهتر از سانسور یک یادداشت با سوگیری سیاسی و حزبی است.
یک زیرساخت مقاوم در مواجهه با بحران زیستمحیطی
قاره آفریقا، در خط مقدم بحران زیستمحیطی، اکنون روایتهای فاجعهبار را رد میکند تا حاکمیت اطلاعاتی و خبری خود را بسازد. اکنون چالش موجود دیگر صرفاً توصیف فاجعه (مواردی مانند تنش آبی یا از دست دادن تنوع زیستی) نیست، بلکه تجزیه و تحلیل مکانیسمهای سازگاری و انطباق با تغییرات فاجعهبار است.
احیای قرارداد اجتماعی: در اوگاندا یا نیجریه، مستندسازی واکنشهای محلی به چالشهای کشاورزی یا بهداشتی، به کاهش احساس درماندگی آموختهشده کمک میکند.
درماندگی آموختهشده (Learned helplessness ) در روانشناسی به شرایطی اشاره میکند که در آن افراد بر پایه تجربه گذشته (مانند سرکوفتها و ناکامیهای مستمر و طولانی و مداوم) به این نتیجه میرسند که کوشش را با پیشرفت مرتبط نمیدانند. در چنین شرایطی، افراد از تلاش برای تغییر شرایط خود حتی زمانی که توانایی تغییر شرایط را دارند دست میکشند.
نظریه بازخورد: رسانهها با ارائه مجدد اطلاعات درباره ظرفیت اقدام این نهاد اجتماعی، یک عملکرد «بازخورد» سیستمی را انجام میدهند. این امر سر و صدای بیاعتمادی را کاهش میدهد و اعتماد بین شهروندان و نهادها را احیا میکند. بنابراین اطلاعات بار دیگر به یک دارایی گرانبهای دموکراسی تبدیل میشود.
به سوی «روزنامهنگاری پایدار»؛ الگویی برای اقدام، گفتوگو و برابری
این پویایی، چارچوبی برای روزنامهنگاری پایدار پیشبینی میکند که اتحادیه روزنامهنگاران امید به ترویج آن برای دوره ۲۰۲۵ تا ۲۰۲۷ پرداخته است. این الگو بر یک الزام سهگانه استوار است: راهحل (برای اقدام)، صلح (برای گفتگو) و جنسیت (برای برابری).
این الگوی روزنامهنگاری برای تضمین صحت و درستی خبر و جلوگیری از دام روایت خبری سطحی و بیمایه، به نیروی ششمین عنصر خبری (بعد از عناصر چه کسی، چه چیزی، چه زمانی، چرا و کجا) اتکا میکند که عبارت است از اینکه «چه خواهد شد؟» (?What's next )
این پروتکل تحقیقی مستلزم قرار دادن راهحل در معرض سه فیلتر است:
اول؛ شواهد در دادهها نهفته است: آیا این ابتکار نتایج قابل سنجشی ایجاد میکند؟
دوم؛ تحلیل محدودیتها: چرا این راهحل جهانی نیست؟ موانع تکرار آن چیست؟
سوم؛ شفافیت بنیادی: چه منافع اقتصادی یا سیاسی در پس راهحل پیشنهادی نهفته است؟
در پایان و بطور موجز میتوان گفت، تحول روزنامهنگاری در آفریقا به ما یادآوری میکند که مأموریت اصلی خبرنگار صرفا توصیف جهان نیست، بلکه فراهم کردن ابزارهای واقعی برای شهروندان به منظور تغییر جهان است. اطلاعات تنها در صورتی مفید است که مردم را برای عمل توانمند سازد.
به گزارش ایرنا، اتحادیه روزنامهنگاران امید (reporters d'espoirs)، به عنوان یک سازمان غیر دولتی از سال ۲۰۰۴ به ترویج روزنامهنگاری معطوف به ارائه راهحل در سطح اروپا و جهان پرداخته است. ماموریت این اتحادیه تشویق اتاقهای خبر رسانهها به ارائه راهحلهای احتمالی و پیشنهادی برای مشکلات توصیفشده در خبرها است.
