به گزارش خبرنگار ایرنا، همه ساله در فصل بهار وقتی که طبیعت سرسبز مازندران در اوج شکوفایی است، مراتع ییلاقی استان بر روی دام های سبک و سنگین دامداران سنتی گشوده می شود و مازندرانی ها به این جا به جایی دام و تعلیف آنها در مرتعی پر از علوفه که دستکم هشت ماه دست نخورده باقی مانده بود، قرق شکنی می گویند.
قرق به معنای بستن مراتع به روی دام هاست و قرق شکنی نیز به باز شدن مراتع برای چرای دام ها گفته می شود. قرق شکنی از سنت های دیرینه دامداران در مازندران است که در مناطق ییلاقی و کوهستانی با برگزاری آئین های خاصی آغاز می شود.
مراتع مناطق ییلاقی همه ساله در فصل پائیز به منظور ایجاد تعادل بین ظرفیت مراتع و تعداد دام ها و همچنین حفظ پوشش گیاهی، بر روی دام ها بسته می شود و پس از رشد کافی گیاهان در اواخر ماه اردیبهشت یا اواسط خرداد گشوده می شود.
زمان آغاز چرای دام ها در مناطق ییلاقی بر اساس پروانه چرای دامداران، شرایط رویش گیاهی منطقه و همچنین تغییرات جوی و آمادگی مراتع بنا به تشخیص اداره منابع طبیعی و هماهنگی با دامداران تعیین می شود.
اگر چه تمامی مناطق مازندران از منتهی الیه غرب در رامسر گرفته تا آخرین نقطه شرق در گلوگاه، دارای مناطق و مراتع ییلاقی خاص خود هستند، ولی سنت قرق شکنی در بسیاری از این مناطق طی دو سه دهه گذشته به فراموشی سپرده شده بود.
احیای این سنت از اواخر دهه ۸۰ در مناطقی از مرکز مازندران در دستور کار قرار گرفت و به نظر می رسد با گذشت زمان در سال سرایت به سایر مناطق است.
رییس اداره مرتع اداره کل منابع طبیعی مازندران منطقه ساری گفت : زمان کوچ دامداران به مناطق ییلاقی بر حسب بررسی های میدانی و کارشناسی هر منطقه از ییلاقات استان متفاوت است.
نعمت الله کوهستانی در گفت و گو با ایرنا با اظهار این که با توجه به آغاز زمان کوچ دامداران به مراتع ییلاقی، لزوم رعایت زمان قانونی ورود و خروج دام به مراتع توسط دامداران مورد تاکید است، افزود: زمان کوچ دامداران و عشایر شرق مازندران، سوادکوه شمالی و شهرستان آمل از پانزدهم خرداد بود.
وی زمان کوچ دامداران بابل و ساری را هفدهم خرداد اعلام کرد و ادامه داد: با توجه به این که امسال با بارش مناسب بهاری گیاه همچنان در حال رشد است و پوشش گیاهی درحال تکمیل شدن است، زمان کوچ نسبت به سال های گذشته به عقب افتاده است.
رییس اداره مرتع اداره کل منابع طبیعی مازندران منطقه ساری توضیح داد :به طور یقین با رعایت زمان کوچ، چرای دام با مراتع همراه با پوشش گیاهی بسیار مطلوب به نفع دامداران است.
کوهستانی از برگزاری مراسم قرق شکنی مراتع مازندران در تاریخ شانزدهم خرداد در منطقه پلور خبر داد و بیان داشت :نظر به اهمیت حفظ پوشش گیاهی مراتع و نقش آن در حفظ آب و خاک و توسعه اقتصادی و اجتماعی و به منظور جلوگیری از تخریب این سرمایه ملی به اطلاع کلیه مرتعداران می رساند ورود دام قبل از تاریخ مندرج در پروانه چرا و یا تاریخ پیش بینی شده در طرح مرتعداری و ورود دام های مازاد بر پروانه چرا ممنوع است.
این کارشناس مراتع با ذکر این نکته که زمان ورود دام به مراتع بالا دست به ویژه در منطقه دامنه های قله دماوند از ابتدای تیر ماه است، تصریح کرد: سرمای هوا سبب شد تا رشد و پوشش گیاهی این مناطق با تاخیر انجام شود، بنابراین دامداران باید به این موارد هم توجه کنند.
کوهستانی از دامداران و عشایر خواست تا خارج از برنامه زمانبندی به مناطق ییلاقی و بالادست کوچ نکنند، توضیح داد : ورود دام دامداران فاقد پروانه چرا به مراتع استان ممنوع بوده و با متخلفان برابر مقررات و دستورالعمل های مربوطه برخورد خواهد شد.
رییس اداره مرتع اداره کل منابع طبیعی مازندران منطقه ساری گفت: دامداران و عشایر ضمن داشتن پروانه بهره برداری مراتع قبل از حرکت باید واکسیناسیون دام پلاک کوبی شده را داشته باشند.
کوهستانی با اظهار این که همچنین دامداران باید برگه تردد صادر شده از منابع طبیعی شهرستان را به ماموران ایست بازرسی ها نشان بدهند، تاکید کرد : پلاک کوبی بودن دام، داشتن برگه تردد و انجام واکسیناسیون دام از شرایط ورود به مراتع است که باید مورد توجه قرار بگیرد.
رییس اداره مرتع اداره کل منابع طبیعی مازندران منطقه ساری با توضیح این نکته که ورودی های مختلف به مراتع استان تحت کنترل است و بازرسی ها از نحوه کوچ و شرایط دام به دقت صورت می گیرد، اظهار داشت: دام هایی وارد مراتع می شوند که دارای مجوز چرای دام باشند، تعداد دام ها در کوچ بر اساس مجوز تعداد راس دام باید باشد.
وی به اهمیت بازررسی و نظارت بر دامداران در طول فصل چرای دام اشاره کرد و گفت: از آن جایی که دامداران مهاجر از استان های تهران، البرز، سمنان و حتی استان مرکزی به مراتع مازندران کوچ می کنند، بازررسی و نظارت با هدف ورود دام بر اساس ظرفیت مراتع و طبق پروانه از اولویت های این اداره است.
طبق آمار رسمی سه هزار و ۸۰۰ خانوار عشایر بومی و یک هزار و ۶۰۰ خانوار عشایر غیر بومی با حدود ۲ میلیون ۴۰۰ هزار واحد دامی سبک و سنگین در استان مازندران زندگی میکنند.
اداره کل منابع طبیعی مازندران منطقه ساری که یکی از دو اداره کل استان محسوب می شود، بیش از ۳۸۷ هزار هکتار مرتع را زیر پوشش دارد و برای ورود به آن برنامه زمان بندی ارائه می دهد. مراتع این منطقه از نظر میزان و پراکندگی پوشش گیاهی به مراتع درجه یک، دو و سه تقسیم می شوند. از این میزان مرتع بیش از ۶۰ درصد درجه یک و خوب به شمار می رود که با مدیریت، نگهداری و کنترل ورود دام و قرق، پوشش گیاهیشان حفظ می شود.
استان مازندران حدود ۲ میلیون و چهار هزار هکتار مساحت دارد که از این مقدار حدود یک میلیون و ۷۰۰ هزار هکتار آن عرصه های طبیعی شامل جنگل و مرتع است.
برای حفاظت و مدیریت عرصه های طبیعی مازندران ۲ اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری در ساری و نوشهر فعالیت دارند که منطقه ساری حدود ۷۱ درصد و نوشهر حدود ۲۹ درصد این عرصه ها را مدیریت می کند. در مجموع حدود ۵۴ درصد از عرصه های جنگلی شمال کشور را در اختیار دارد و همچنین نیمی از جنگل های هیرکانی ثبت شده در سازمان جهانی یونسکو در جغرافیای مازندران واقع است.
مازندران حدود ۴۶۰ هزار هکتار اراضی کشاورزی و باغی دارد که در آنها سالانه بیش از هفت میلیون تن محصول تولید می شود. این استان در تولید ۱۵ نوع از محصولات کشاورزی و باغی هم رتبه اول تا سوم کشور را دارد، ظرفیت این شرایط در حالی است که تغییر غیرمجاز کاربری اراضی کشاورزی و باغی در مازندران همچنان از چالشهای مهم این استان محسوب میشود.
طبق آمار رسمی سه هزار و ۸۰۰ خانوار عشایر بومی و یک هزار و ۶۰۰ خانوار عشایر غیر بومی با حدود ۲ میلیون ۴۰۰ هزار واحد دامی سبک و سنگین در استان مازندران زندگی میکنند.
