به گزارش خبرنگار ایرنا، «علی لیاقت» روز یکشنبه در نشست خبری هفته محیط زیست افزود: افت مستمر سطح آبخوانها نشانه برهم خوردن تعادل میان تغذیه و برداشت منابع آبی است و در صورت مدیریتنشدن، خسارات جبرانناپذیری به منابع طبیعی و بخشهای عمرانی وارد خواهد کرد.
وی با تاکید بر ضرورت افزایش بهرهوری مصرف آب اظهار کرد: در شرایط کمآبی کنونی، مهمترین راهکار عبور از بحران، استفاده بهینه از منابع موجود است؛ به این معنا که با حداقل مصرف آب، حداکثر تولید حاصل شود.
رییس موسسه تحقیقات زیست محیطی آب و خاک دانشکده مهندسی و فناوری دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران خاطرنشان کرد: طی سالهای گذشته سرمایهگذاری گستردهای برای توسعه سامانههای نوین آبیاری انجام شده اما به دلیل ضعف در برخی مولفههای مدیریتی و آموزشی، نتایج مورد انتظار به طور کامل محقق نشده است بهگونهای که در برخی موارد، آب صرفهجوییشده به توسعه سطح زیرکشت اختصاص یافته و فشار مضاعفی بر منابع زیرزمینی وارد کرده است.
لیاقت ادامه داد: پژوهشهای دانشگاه تهران نشان میدهد با تلفیق فناوریهای نوین آبیاری، مدیریتهای بهزراعی و آموزش صحیح بهرهبرداران، میتوان بدون افزایش مصرف آب، تولید محصولات کشاورزی را ۲ تا سه برابر افزایش داد.
وی استفاده از منابع آب نامتعارف را ضرورتی اجتنابناپذیر دانست و گفت: بهرهگیری از پسابهای تصفیهشده و آبهای شور دیگر یک انتخاب نیست بلکه یک ضرورت در مدیریت منابع آبی به شمار میرود، در همین راستا رشته «مهندسی و فناوری آبهای شور» در دانشگاه تهران راهاندازی شده تا زمینه استفاده علمی از این منابع فراهم شود.
لیاقت با اشاره به اجرای طرحهای پژوهشی در استان البرز افزود: از جمله این طرحها میتوان به استفاده از پساب تصفیهشده برای تولید چوب، شناسایی صنایع کمآببر و ارزیابی بهرهوری مصرف آب در بخش صنعت اشاره کرد تا صنایع سازگار با شرایط آبی استان معرفی شوند.
وی همچنین از فعالیت دانشگاه در حوزه آبیاری هوشمند خبر داد و گفت: بهرهگیری از حسگرها، دادههای هواشناسی، تصاویر ماهوارهای و سامانههای تصمیمیار مبتنی بر هوش مصنوعی میتواند زمان و میزان دقیق آبیاری را تعیین کرده و ضمن کاهش مصرف آب، عملکرد محصولات را افزایش دهد.
این استاد دانشگاه با بیان اینکه حذف یا محدودسازی محصولات پرآببر، توسعه گیاهان کمآببر و دارویی، گسترش کشت گلخانهای و توسعه فناوریهای نوین مدیریت آب باید همزمان دنبال شود، تاکید کرد: مدیریت منابع آب نیازمند رویکردی جامع و هماهنگ است.
پیچیدگی بحران آب در کشور
در ادامه این نشست، «بیژن نظری» عضو دیگر هیات علمی دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران نیز با اشاره به پیچیدگی بحران آب در کشور گفت: بحران آب حاصل انباشت چالشهای چند دههای در حوزههای مختلف از جمله مدیریت منابع، توسعه نامتوازن، رشد جمعیت، تمرکز صنایع و ضعف هماهنگی میان بخشهای تصمیمگیر است و نمیتوان برای آن نسخهای واحد پیچید.
وی با تاکید بر ضرورت نگاه سیستمی به مدیریت آب افزود: اصلاح الگوی کشت، توسعه سامانههای نوین آبیاری، افزایش بهرهوری، آموزش بهرهبرداران، اصلاح قوانین، بهبود حکمرانی آب و مشارکت ذینفعان باید به صورت همزمان دنبال شود، در غیر این صورت دستیابی به نتایج پایدار امکانپذیر نخواهد بود.
نظری با اشاره به مفهوم «حسابداری آب» اظهار کرد: هر دشت و آبخوان دارای ورودی و خروجی مشخصی است و زمانی که برداشت از میزان تغذیه پیشی بگیرد، افت سطح آبهای زیرزمینی، کاهش کیفیت منابع و بروز پدیده فرونشست زمین اجتنابناپذیر خواهد بود؛ برقراری تعادل میان دخل و خرج آبی هر منطقه نخستین گام در مدیریت پایدار منابع آب است.
وی با اشاره به شرایط خاص استان البرز به دلیل تراکم جمعیت، مهاجرپذیری و استقرار صنایع متعدد افزود: مدیریت منابع آب در این استان نیازمند برنامهریزی دقیق، هماهنگی گسترده میان دستگاههای مسوول و تغییر نگاه مصرفمحور به رویکردی مبتنی بر حفاظت و پایداری است.
نظری بر نقش دانشگاهها در ارائه راهکارهای علمی تاکید کرد و گفت: پیوند موثرتر میان دانشگاه، دستگاههای اجرایی، بخش خصوصی و بهرهبرداران میتواند زمینه اجرای بهتر راهکارهای علمی و عبور از بحران آب را فراهم کند.
وی افزود: در بسیاری از موارد تصور میشود که با اجرای یک پروژه، توسعه یک فناوری یا تغییر یک روش آبیاری میتوان بحران آب را حل کرد، در حالی که واقعیت این است که آب یک مسائله چندبعدی است و تمامی اجزای آن به یکدیگر وابستهاند؛اگر تنها یک بخش اصلاح شود اما سایر بخشها همچنان دچار مشکل باشند، نتیجه مطلوب حاصل نخواهد شد.
نظری با بیان اینکه مدیریت آب نیازمند نگاه سیستمی است، اظهار کرد: همانگونه که در یک زنجیره، ضعف یک حلقه میتواند کل مجموعه را تحت تأثیر قرار دهد، در مدیریت منابع آب نیز همه عوامل باید به صورت همزمان مورد توجه قرار گیرند. اصلاح الگوی کشت، توسعه سامانههای نوین آبیاری، افزایش بهرهوری آب، آموزش کشاورزان، تقویت نظام ترویج کشاورزی، اصلاح قوانین، بهبود حکمرانی آب، استفاده از فناوریهای نوین، مشارکت مردم و هماهنگی میان دستگاههای اجرایی باید در کنار یکدیگر دنبال شوند.
وی ادامه داد: اگر تنها الگوی کشت را تغییر دهیم اما بهرهبردار آموزش کافی نبیند و اگر فناوری نوین نصب شود اما پشتیبانی و خدمات پس از اجرا وجود نداشته باشد یا اگر بهرهوری افزایش یابد اما برداشت از منابع آب همچنان کنترل نشود، یا اگر دانشگاه راهکار علمی ارائه دهد اما سازوکار اجرایی برای استفاده از آن وجود نداشته باشد، نمیتوان انتظار داشت که بحران آب برطرف شود.
نظری همچنین بر اهمیت مشارکت ذینفعان تاکید کرد و گفت: تجربه نشان داده است که مدیریت منابع آب تنها از طریق تصمیمگیریهای متمرکز و از بالا به پایین موفق نخواهد بود؛ کشاورزان، صنعتگران، مدیران اجرایی، دانشگاهیان، تشکلهای مردمی و سایر بهرهبرداران باید در فرآیند تصمیمسازی و تصمیمگیری مشارکت داشته باشند؛هرچه میزان مشارکت و احساس مسئولیت جمعی بیشتر شود، احتمال موفقیت برنامههای مدیریت آب نیز افزایش خواهد یافت.
عضو هیات علمی دانشگاه تهران خاطرنشان کرد: دانشگاهها در سالهای گذشته پژوهشهای ارزشمند و کاربردی متعددی در حوزه آب انجام دادهاند و بخشی از این یافتهها نیز وارد عرصه اجرا شده است اما ابعاد بحران آب به اندازهای گسترده است که نیازمند پیوند موثرتر میان دانشگاه، دستگاههای اجرایی، بخش خصوصی و بهرهبرداران هستیم.
