به گزارش ایرنا؛ در میان کوههای سر به فلک کشیده زاگرس و در مجاورت یکی از مشهورترین محوطههای تاریخی جهان، منطقهای گسترده و سرشار از حیات قرار گرفته که کمتر از آثار تاریخی بیستون شناخته شده است. منطقه حفاظتشده بیستون که در شمال شرق استان کرمانشاه واقع شده، از سال ۱۳۷۵ تحت مدیریت سازمان حفاظت محیط زیست قرار گرفت و امروز به عنوان یکی از مهمترین ذخیرهگاههای طبیعی غرب ایران شناخته میشود.
این منطقه با وسعتی حدود ۵۶ هزار و ۳۱۹ هکتار، بخشهایی از شهرستانهای هرسین و کرمانشاه را در بر میگیرد و به دلیل قرار گرفتن در امتداد رشتهکوه زاگرس، دارای تنوع کمنظیر توپوگرافی، اقلیم و زیستگاههای طبیعی است. ارتفاعات سنگی، درههای عمیق، چشمهها، دشتهای مرتفع و دامنههای پوشیده از پوشش گیاهی، شرایط مناسبی را برای استقرار گونههای مختلف جانوری و گیاهی فراهم کرده است.
زیستگاه گونههای ارزشمند حیات وحش
منطقه حفاظتشده بیستون یکی از کانونهای مهم حیات وحش استان کرمانشاه محسوب میشود. بررسیهای محیط زیستی نشان میدهد گونههای شاخصی همچون گرگ، روباه معمولی، شغال، کفتار راهراه، گراز، خرگوش، تشی، گربه وحشی و انواع جوندگان در این منطقه زیست میکنند.
در بخش پرندگان نیز بیستون از اهمیت ویژهای برخوردار است. کبک، تیهو، عقاب طلایی، دلیجه، سارگپه، شاهین، زاغی، چکاوکها و انواع پرندگان بومی و مهاجر در این منطقه مشاهده شدهاند. وجود این تنوع پرندگان، بیستون را به یکی از ظرفیتهای مناسب برای توسعه گردشگری پرندهنگری در غرب کشور تبدیل کرده است.
کارشناسان معتقدند موقعیت جغرافیایی منطقه در مسیر مهاجرت برخی پرندگان سبب شده است که در فصول مختلف سال گونههای متعددی در این زیستگاه حضور پیدا کنند و همین موضوع بر اهمیت حفاظتی منطقه افزوده است.
پوشش گیاهی متنوع؛ ثروت سبز زاگرس
پوشش گیاهی منطقه حفاظتشده بیستون از نمونههای شاخص رویشگاه زاگرسی محسوب میشود. درختان بلوط ایرانی، بنه (پسته وحشی)، زالزالک، کیکم، گلابی وحشی، بادام کوهی و ارژن از مهمترین گونههای درختی و درختچهای منطقه هستند.
علاوه بر این، دهها گونه گیاه دارویی و مرتعی نظیر آویشن، باریجه، کنگر، گل گاوزبان، شیرینبیان، موسیر و ریواس در بخشهای مختلف منطقه رشد میکنند که از نظر اقتصادی و زیستمحیطی اهمیت فراوانی دارند.
متخصصان منابع طبیعی معتقدند این پوشش گیاهی علاوه بر تأمین بخشی از نیازهای زیستی حیات وحش، نقش مهمی در حفظ خاک، کنترل فرسایش و تغذیه سفرههای آب زیرزمینی ایفا میکند.
نقش منطقه در حفظ تعادل اکولوژیک
منطقه حفاظتشده بیستون تنها یک زیستگاه جانوری نیست، بلکه بخشی از سامانه اکولوژیکی زاگرس مرکزی محسوب میشود. این منطقه با حفظ پوشش گیاهی، جلوگیری از فرسایش خاک، کاهش خطر سیلاب و کمک به تغذیه منابع آبی، خدمات ارزشمند زیستمحیطی به ساکنان منطقه ارائه میدهد.
کارشناسان محیط زیست بر این باورند که تخریب هر بخش از این اکوسیستم میتواند پیامدهایی فراتر از محدوده منطقه داشته باشد و بر کیفیت منابع آب، خاک و حتی شرایط اقلیمی مناطق پیرامونی تأثیر بگذارد.
تهدیدهای پیش روی بیستون
با وجود ارزشهای فراوان طبیعی، منطقه حفاظتشده بیستون با چالشهایی نیز مواجه است. چرای بیرویه دام، بهرهبرداری غیرمجاز از منابع طبیعی، آتشسوزی مراتع، شکار غیرقانونی و تغییرات اقلیمی از مهمترین تهدیدهایی هستند که حیات این اکوسیستم را تحت تأثیر قرار میدهند.
خشکسالیهای سالهای اخیر نیز فشار مضاعفی بر منابع آبی و پوشش گیاهی منطقه وارد کرده و ضرورت اجرای برنامههای حفاظتی و مدیریتی را بیش از گذشته آشکار ساخته است.
ظرفیت مغفول گردشگری طبیعی
همجواری منطقه حفاظتشده بیستون با اثر جهانی بیستون که در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شده، فرصتی استثنایی برای توسعه گردشگری طبیعتمحور فراهم کرده است. هر سال هزاران گردشگر داخلی و خارجی برای بازدید از آثار تاریخی بیستون به کرمانشاه سفر میکنند، اما سهم جاذبههای طبیعی منطقه از این ظرفیت گردشگری هنوز متناسب با قابلیتهای موجود نیست.
توسعه مسیرهای طبیعتگردی، آموزش جوامع محلی، ایجاد زیرساختهای گردشگری پایدار و معرفی ظرفیتهای پرندهنگری و اکوتوریسم میتواند ضمن ایجاد اشتغال، به افزایش آگاهی عمومی درباره اهمیت حفاظت از محیط زیست کمک کند.
میراثی برای نسلهای آینده
کارشناسان محیط زیست تأکید دارند که منطقه حفاظتشده بیستون تنها متعلق به امروز نیست، بلکه سرمایهای ملی برای نسلهای آینده محسوب میشود. حفاظت از این پهنه ارزشمند طبیعی نیازمند همکاری دستگاههای اجرایی، سازمانهای مردمنهاد، دانشگاهها و جوامع محلی است.
بیستون امروز نه تنها نماد تاریخ و تمدن ایران، بلکه نمادی از غنای طبیعی زاگرس نیز به شمار میرود؛ گنجینهای که حفظ آن میتواند تضمینکننده پایداری محیط زیست، توسعه گردشگری مسئولانه و ارتقای کیفیت زندگی در غرب کشور باشد.
کرمانشاه سرزمین آب و سنگ
استان کرمانشاه ۲ میلیون و ۴۹۹ هزار هکتار مساحت دارد که ۷۰ درصد آن را عرصههای منابع طبیعی با بیش از ۵۲۷ هزار هکتار جنگل و یک میلیون و ۱۹۲ هزار هکتار مرتع تشکیل داده است.
پنج منطقه شامل بیستون، قلاجه، بوزین و مرهخیل، امروله دالاخانی و نیز بدر و پریشان همچنین سه پناهگاه حیات وحش ورمنجه، زله زرد و قراویز و نیز ۲ اثر طبیعی و ملی غار قوری قلعه و غار پراو در استان کرمانشاه تحت حفاظت محیط زیست قرار دارد.
کرمانشاه با تنوع اقلیمی و زیستی دارای گونههای متنوع جانوری از جمله شوکا، کل و بز، آهو، قوچ و میش، پلنگ، خرس قهوه ای و سایر پستانداران است.
این استان همچنین با وسعت بیش از ۲۴۰ هزار هکتار مناطق تحت مدیریت حفاظت محیط زیست، یکی از زیستگاه های اصلی خرس قهوه ای در کشور محسوب می شود.
