خوزستان با داشتن رودخانههای پرآب و طولانی همچون کارون، کرخه، دز و همچنین وجود کانالهای فراوان و دسترسی به بخشهایی از سواحل خلیج فارس، ظرفیت بالایی برای تفریحات آبی دارد اما متاسفانه، نبود فرهنگ صحیح استفاده از این اماکن و بیتوجهی به هشدارها، هر ساله شاهد وقوع حوادث تلخ غرقشدگی هستیم که کام مردم را تلخ میکند.
مسئولان و نهادهای متولی از جمله هلال احمر، سازمان ورزش و جوانان، فرمانداریها و نیروی انتظامی به طور مستمر نسبت به خطرات شنا در مناطق فاقد ایمنی و غیرمجاز هشدار میدهند؛ در بسیاری از نقاط، تابلوهای ممنوعیت شنا نصب شده و مناطق خطرناک مشخص شده اند با این حال، عدم رعایت این هشدارها توسط برخی افراد به ویژه جوانان و نوجوانان، همچنان عامل اصلی وقوع حوادث است.
حضور فعالانه تیمهای نجات غریق؛ خط مقدم مقابله با حوادث
در مواجهه با این چالش، تیمهای نجات غریق اعم از اعضای هیات نجات غریق، نیروهای داوطلب جمعیت هلال احمر و نجاتگران سازمان آتشنشانی، نقشی حیاتی ایفا میکنند؛ این نیروها در نقاط پرتردد و خطرناک به صورت مستمر حضور داشته و با تجهیزات لازم، آماده واکنش سریع به هرگونه حادثه احتمالی هستند.
ابوالفضل حافظی یکی از نجاتگران هیات نجات غریق خوزستان که در این عرصه فعالیت چشمگیری دارد در گفتوگو با خبرنگار ایرنا با اشاره به حساسیت کار خود بیان کرد: وظیفه ما صرفا نجات جان افراد در معرض خطر نیست بلکه بخش مهمی از کارمان، اطلاعرسانی و آگاهسازی مردم در خصوص رعایت نکات ایمنی و دوری از مناطق ممنوعه است.
وی افزود: متاسفانه برخی افراد به دلیل ناآگاهی یا هیجان، به هشدارهای ما توجه نمیکنند و وارد مناطقی میشوند که جریان آب در آنجا بسیار شدید و عمیق است؛ در این شرایط، وظیفه ما این است که با تمام توان وارد عمل شده و جان آنها را نجات دهیم.
آمار نگرانکننده؛ ضرورت ارتقا فرهنگ ایمنی در جامعه
هرچند آمارهای دقیقی از تعداد کل نجاتیافتگان در استان به صورت روزانه منتشر نمیشود اما مسئولان بارها بر لزوم توجه بیشتر به مقوله ایمنی در محیطهای آبی تاکید کردهاند. غرقشدگی همچنان به عنوان یکی از عوامل مهم مرگومیر در فصل تابستان، به ویژه در میان کودکان و نوجوانان مطرح است.
کارشناسان معتقدند علاوه بر افزایش تعداد پایگاههای ایمنسازی شده و استقرار نجاتگران در مناطق پرخطر، ارتقا فرهنگ ایمنی در جامعه از طریق آموزشهای عمومی و رسانهای، امری ضروری است؛ این آموزشها باید از سنین پایین آغاز شود و بر خطرات شنا در مناطق ناایمن، اهمیت استفاده از جلیقه نجات و توجه به علائم هشداردهنده تاکید کند.
چالشهای پیش روی نجاتگران؛ از کمبود تجهیزات تا گستردگی مناطق خطر
با وجود تلاشهای شبانهروزی تیمهای نجات غریق، این نیروها گاه با چالشهایی نیز روبرو هستند. کمبود برخی تجهیزات مدرن، گستردگی مناطق خطرآفرین و همچنین عدم همکاری برخی از شهروندان، موانعی هستند که بر سر راه اثربخشی کامل عملیات نجات وجود دارد.
مسئولان استان و از جمله رییس هیات نجات غریق بر این باورند که با سرمایهگذاری بیشتر در حوزه تجهیزات، آموزش مستمر نجاتگران و همچنین فرهنگسازی گسترده در جامعه، میتوان گامهای موثری در جهت کاهش حوادث ناگوار ناشی از غرقشدگی برداشت و تابستان امسال را برای هموطنان خوزستانی، تابستانی امن و به دور از غم سپری کرد.
امید جشانزاده رییس هیات نجات غریق و غواصی خوزستان با اشاره به آمار نگرانکننده غرقشدگی در رودخانههای استان بر لزوم ارتقا سطح تجهیزات، تامین حقوق ناجیان سواحل و توسعه زیرساختهای ایمن در استخرها برای کاهش حوادث تاکید کرد.
وی با اشاره به معضل غرقشدگی در رودخانههای استان تصریح کرد: چالش اصلی خوزستان، حوادث روزانه در رودخانهها است به طوری که در روزهای اخیر شاهد جانباختن یکی از قهرمانان بوکس در شوشتر و چندین حادثه مشابه در شهرستانهای بهبهان، دزفول و سایر نقاط استان بودهایم.
اقدامات انجام شده برای توسعه نجات غریق در سواحل خوزستان کافی نیست
رییس هیات نجات غریق خوزستان با تاکید بر اینکه اقدامات انجام شده برای توسعه نجات غریق در سواحل خوزستان کافی نبوده است گفت: با وجود حمایتهای صورت گرفته از طرحهای نجات غریق ساحلی، همچنان در اجرای کامل دستورالعملها و مصوبات مرتبط، عقبماندگیهایی وجود دارد که باید جبران شود.
جشان زاده خواستار توجه جدی مسئولان به نیازهای این حوزه شد و خاطرنشان کرد: تامین حقوق قانونی ناجیان غریق فعال در سواحل و تجهیز مناطق پرخطر به امکانات ایمنی، از ضرورتهای انکارناپذیر برای کاهش تلفات است.
وی تاکید کرد: توسعه استخرهای استاندارد و ارائه خدمات باکیفیت بهداشتی در این اماکن، میتواند بهعنوان یک راهکار بازدارنده، تمایل شهروندان به شنا در رودخانههای ناامن را کاهش دهد و این امر مستلزم همکاری دستگاههای اجرایی برای توسعه زیرساختهای آبی استان است.
خوزستان جزو پنج استان نخست غرق شدگی
حسن منصوری سرپرست معاونت امداد و نجات هلال احمر خوزستان با اشاره به اینکه خوزستان جزو پنج استان نخست غرق شدگی است، نسبت به شنا در نقاط غیرمجاز هشدار داد و گفت: مردم معمولا در رودخانهها یا مکانهای خارج از دسترس شنا میکنند که خطرآفرین است لذا توصیه میشود حتما در جاهای مشخص شده و تحت پوشش خدمات سازمانهای ذی ربط شنا کنند تا در صورت حادثه، کمکرسانی شود.
وی افزود: همچنین از شنا در رودخانههای خروشان، رودخانههای فاقد متولی و دریاچههای پشت سد جدا خودداری شود و در صورت بروز حادثه، فورا با ۱۱۰ یا ۱۱۲ تماس گرفته شود.
منصوری در ادامه با بیان اینکه طرح امداد تابستان از چند روز پیش آغاز شده است، بیان کرد: در سطح استان ۲۴ پایگاه امداد و نجات و ۲ پایگاه ساحلی نیز در خرمشهر و دزفول داریم و نیروهای ما آماده خدمترسانی هستند.
وی گفت: مساله اصلی در بحث امداد و نجات، نبود هماهنگی بین دستگاههاست که امیدواریم به مرور این مساله رفع شود؛ با گرم شدن هوا و شروع تعطیلات، احتمال وقوع غرقشدگی افزایش مییابد.
سرپرست معاونت امداد و نجات جمعیت هلالاحمر خوزستان بیشترین موارد غرقشدگی را مربوط به شهرستانهای شوشتر، دزفول و لالی دانست و تاکید کرد: هنوز بهطور رسمی جایگاه خوزستان در بحث غرق شدگی اعلام نشده است، اما معمولا جزو پنج استان اول کشور در غرقشدگی هستیم و بعضی سالها آمار ما از استانهای شمالی هم بالاتر رفته است.
منصوری دلیل این آمار بالا را شنا در رودخانههای بینشهری عنوان کرد و افزود: مردم بدون اطلاع به جاهایی میروند که هیچ سازمانی و هیچ دسترسی وجود ندارد؛ در شهرهایی مانند دزفول، آتشنشانی و ناجیهای غریق حضور دارند، اما غرقشدگیها بیشتر در رودخانههای بینشهری و بدون متولی رخ میدهد.
تشکیل پلیس رودخانه به منظور ساماندهی و کاهش خطرات
عبدالحسین معظمفر رییس سازمان آتش نشانی و خدمات ایمنی شهرداری دزفول با اشاره به افزایش چشمگیر تعداد قایقها و جت اسکیهای موجود در رودخانه دز گفت: تشکیل «پلیس رودخانه» به منظور ساماندهی و کاهش خطرات موجود در رودخانه دز و اماکن گردشگری آبی این شهرستان ضروری است.
وی منطقه چال کندی را یکی از مکانهای مهم گردشگری آبی در دزفول دانست و ادامه داد: تعداد قایقها و جت اسکیهای شخصی در این رودخانه به ویژه در روزهای پایانی هفته به سرعت در حال افزایش است و این موضوع علاوه بر مخاطرات زیست محیطی ناشی از نشت روغن و بنزین به رودخانه، خطراتی نیز برای شناگران و گردشگران ایجاد کرده است.
رییس سازمان آتش نشانی دزفول بیان کرد: تردد قایقها و جتاسکیها در رودخانه دز علاوه بر نکات منفی و خطرات احتمالی، دارای نکات مثبت از جمله نجات غریق در رودخانه است به همین دلیل باید ساماندهی آنها نیز متناسب با کارکرد این قایقها باشد.
وی با بیان اینکه بسیاری از افراد دچار غرق شدگی توسط این قایقها نجات داده شدهاند افزود: ساماندهی اسکلهها و پلاک گذاری قایقها و جت اسکیها در دزفول انجام شده و تشکیل «پلیس رودخانه» میتواند در ارتقای ایمنی، بهبود شرایط رودخانه و همچنین پیشگیری از وقوع حوادث کلیدی موثر باشد.
معظمفر با اشاره به وجود ۴۰ کیلومتر ساحل در دزفول بیان کرد: طول مسیر عبوری رودخانه دز در شهرستان دزفول حدود ۲۰ کیلومتر است که با توجه به اماکن دسترسی به این رودخانه از ۲ طرف ساحل، در عمل این شهرستان بیش از ۴۰ کیلومتر ساحل دارد.
رییس سازمان آتش نشانی و خدمات ایمنی شهرداری دزفول با اشاره به بروز برخی حوادث در رودخانههای دزفول اظهارکرد: متاسفانه در سالهای گذشته به دلیل رعایت نکردن نکتههای ایمنی، حوادث مختلفی از جمله برخورد پروانه قایق و مرگ شناگر، پرتاب شدن مسافر قایق به درون آب و واژگون شدن قایق حامل مسافر در رودخانهها و مناطق گردشگری آبی دزفول به ثبت رسیده است.
وی افزود: اقدامهای گستردهای توسط آتش نشانی و هیاتهای ورزشی مرتبط با ورزشهای آبی برای ساماندهی تردد قایقها و جت اسکیها در دزفول انجام شده است که تکمیل این اقدامها نیاز به عزم جدی در شهرستان و مشارکت سایر دستگاهها دارد.
سیدمحمدرضا موالی زاده استاندار خوزستان نیز گفت: علاوه بر تمهیدهای ایمنی و استقرار نجات غریقها، تنوع بخشی به شناگاهها در سطح رودخانهها، کانالها، سواحل دریایی و … در دستور کار قرار دارد.
وی افزود: در سال گذشته با تلاش دستگاهها و همراهی مردم، تعداد مغروقین در سواحل استان کاهش یافت و فضای فرهنگی و اجتماعی مناسبی شکل گرفت که امیدواریم در سال جاری با سرعت و موفقیت بیشتری این مسیر ادامه یابد.
لزوم همافزایی دستگاهها و متولیان امر برای ایمنسازی نقاط حادثهخیز شناگاهها
استاندار خوزستان با تاکید بر ضرورت پیشگیری از حوادث تلخ غرقشدگی در رودخانههای استان، بر لزوم همافزایی دستگاههای اجرایی و متولیان امر برای ایمنسازی نقاط حادثهخیز و اطلاعرسانی دقیق به شهروندان تاکید کرد.
وی با اشاره به گرمای شدید هوا و تمایل شهروندان به استفاده از تفرجگاههای ساحلی و رودخانهها اظهار کرد: اگرچه رودخانههای خوزستان موهبتی الهی و شریانی حیاتی برای استان محسوب میشوند اما ناآگاهی از خطرات شنا در مناطق غیرمجاز، هر ساله منجر به بروز حوادث ناگواری میشود که خانوادههای بسیاری را داغدار میکند.
موالیزاده بر اهمیت فرهنگسازی و اطلاعرسانی تاکید کرد و گفت: رسانهها و صدا و سیما نقش بیبدیلی در کاهش آمار غرقشدگی دارند. آگاهیبخشی به خانوادهها درباره خطرات شنا در رودخانهها و آموزش نکات ایمنی به جوانان باید در اولویت برنامههای فرهنگی استان قرار گیرد تا شاهد تکرار حوادث تلخ سالهای گذشته نباشیم.
وی با اشاره به نقش جمعیت هلال احمر و تیمهای نجات غریق و قدردانی از زحمات این عزیزان خاطرنشان کرد:پیشگیری مقدم بر درمان است و باید با افزایش نظارتها، ضریب امنیت را در سواحل رودخانهها بالا ببریم.
مرگ ۱۲۳ نفر بر اثر غرق شدگی در خوزستان
سید فرزاد حسینی مدیرکل پزشکی قانونی خوزستان گفت: در سال گذشته ۱۲۳ نفر بر اثر غرقشدگی در مناطق مختلف استان جان خود را از دست دادند که از این تعداد ۱۰۰ نفر مرد و ۲۳ نفر زن بودهاند.
وی افزود: در سال ۱۴۰۳ تعداد جانباختگان ناشی از غرقشدگی ۱۳۷ نفر گزارش شده بود که ۱۱۳ نفر مرد و ۲۴ نفر زن بودند.
مدیرکل پزشکی قانونی خوزستان بیان کرد: بررسی و مقایسه آمارها نشان میدهد میزان مرگومیر ناشی از غرقشدگی در استان طی سال گذشته با کاهش ۱۰.۲۲ درصدی همراه بوده است.
حسینی تاکید کرد: اگرچه کاهش آمار رخ داده اتفاق مثبتی محسوب میشود اما همچنان تعداد قربانیان بالا است و ضرورت دارد اقدامات پیشگیرانه با جدیت بیشتری دنبال شود.
بر اساس این گزارش پدیده تلخ غرقشدگی در خوزستان نه تنها یک معضل اجتماعی، بلکه چالشی چندبعدی است که تنها با تکیه بر اقدامات سلبی و یا امدادی مرتفع نمیشود.
اگرچه استقرار تیمهای نجات غریق و ایمنسازی نقاط حادثهخیز، خط مقدم حفظ جان هموطنان است اما حلقه مفقوده در کاهش این آمار، «تغییر رفتار اجتماعی» و «ارتقای سواد ایمنی» شهروندان است.
گذار از وضعیت فعلی به شرایط ایمن، مستلزم یک عزم همگانی میان مدیریت اجرایی استان برای تامین زیرساختهای تفریحی سالم، و همراهی بیقید و شرط مردم با هشدارهای دستگاههای امدادی است؛ مسیری که در آن «آگاهی» میتواند بهترین ناجی در برابر امواج خروشان رودخانههای خوزستان باشد.
واقعیت این است که رودخانههای خوزستان اگرچه رگهای حیاتی این سرزمیناند اما در غیاب نظارت دقیق، آموزش کافی و رعایت هشدارهای ایمنی، به کانون حوادث ناگوار بدل میشوند.
مقابله با این بحران، نیازمند همافزایی میان «اقتدار مدیریتی» در مسدودسازی نقاط پرخطر و «مسئولیتپذیری اجتماعی» خانوادههاست؛ برای آنکه تابستانهای خوزستان به جای خاطرات تلخ، با نشاط و سلامت همراه باشد، لازم است تا فرهنگ «احتیاط در برابر آب» به یک اصل تغییرناپذیر در میان جوانان و خانوادههای استان تبدیل شود.
