خبرگزاری مهر- گروه استانها: امیرالمومنین علی (ع) در حکمت ۱۳ نهجالبلاغه به حلقه مفقوده زندگی بسیاری از انسانها یعنی قدرشناسی و شکرگزاری نعمتها اشاره دارند و فرمودند: «اِذَا وَصَلَتْ اِلَیْکُمْ اَطْرَافُ النِّعَمِ فَلاَ تُنَفِّرُوا اَقْصَاهَا بِقِلَّةِ الشُّکْرِ»، چون سرآغاز نعمت به شما رسد با کمسپاسی دنباله آن را قطع نکنید. نعمتهای الهی اغلب به صورت تدریجی بر انسان میرسد که اگر شکرگزاری کنیم از آن نعمت همواره بهرهمند خواهیم شد و اگر ناسپاس و حتی کمسپاس باشیم آن نعمت از ما سلب میشود و نعمتهای بعدی نیز به ما نمیرسد.
بنابراین سبب و عامل نزول نعمتهای الهی خود بندگان هستند چرا که بر طبق معارف دینی، نعمتها متناسب با علل و اسباب بر جوامع انسانی میرسد یعنی اگر علل و اسباب بیشتری مهیا باشند، نعمتهای بیشتری هم نازل میشود و تداوم مییابند که شکرگزاری یکی از مهمترین اسباب و علل است؛ انسانها در پرتو قدرشناسی از مخازن نعمتهای الهی که تمام شدنی نیست، بهرهمند میشوند و شکرگزاری، راه تداوم نعمتها است.
شارحان نهجالبلاغه در شرح این حکمت نورانی تصریح میکنند: نعمتها مانند گروههای پرندگان است که وقتی تعدادی از آنها بر شاخه درختی نشستند بقیه تدریجاً به دنبال آنها میآیند و شاخهها را پر میکنند؛ اما اگر گروه اول صدای ناهنجار و حرکت ناموزونی بشنوند یا ببینند فرار میکنند و بقیه پرندگان نیز به دنبال آنها میروند و صحنه از وجودشان خالی میشود. انسان در پرتو قدرشناسی و شکرگزاری میتواند از زوال نعمت جلوگیری کند و خودش را از محرومیت آن نعمت نجات دهد به شرط آنکه هوشمند باشد و در مراحل ابتدایی زوال نعمت، شکر زبانی و قلبی و عملی به جا آورد.
نص صریح قرآن کریم نیز بر اهمیت شکرگزاری تأکید داشته و از جمله در آیه هفتم از سوره مبارکه ابراهیم میفرماید: «لَئِنْ شَکَرْتُمْ لَأَزِیدَنَّکُمْ ۖ وَلَئِنْ کَفَرْتُمْ إِنَّ عَذَابِی لَشَدِیدٌ»، اگر سپاسگزاری کنید، قطعاً نعمت خود را بر شما میافزایم و اگر ناسپاسی کنید بیتردید عذابم سخت است. این آیه، مهمترین و صریحترین آیه قرآن در مورد شکر نعمت یا کفران نعمت است، که بعد از آیه مربوط به نعمت آزادی و تشکیل حکومت الهی، به رهبری حضرت موسی مطرح شده است و نشان میدهد که حکومت الهی و رهبر آسمانی مهمترین نعمتهاست که اگر شکرگزاری نشود خداوند مردم ناسپاس را به عذاب شدیدی گرفتار میکند.
اهمیت شکرگزاری در احادیث اهل بیت (ع)
اهمیت شکرگزاری در احادیث و روایات اهل بیت (ع) نیز به کرات مورد تأکید قرار گرفته است، از جمله امام صادق (ع) فرمودند: «خداوند متعال به گروهی از مردم نعمت داد، اما آنها شکرش را به جا نیاوردند در نتیجه آن متاع مایه وبالشان شد و گروهی دیگر از مردم را به مصائبی گرفتار ساخت اما آنها صبر کردند و شکرگزار بودند در نتیجه مصیبتها به نعمتها تبدیل شد». آن حضرت در حدیث دیگری شکر نعمت را دوری از گناه معرفی کردند و نیز فرمودند: «شکر آن است که انسان نعمت را از خدا بداند نه از زیرکی و علم و عقل و تلاش خود یا دیگران، و به آنچه خدا به او داده راضی باشد و نعمتهای الهی را وسیله گناه قرار ندهد، شکر واقعی آن است که انسان نعمت خدا را در مسیر خدا قرار دهد».
بر طبق معارف دینی، شکرگزاری به درگاه الهی سه مرحله دارد نخست، مرحله قلبی که انسان از نعمتهای خدا خشنود و راضی و سپاسگزار باشد؛ دوم، مرحله زبانی که آنچه را درون قلب اوست بر زبان جاری سازد و همیشه شکرگزار خدا باشد؛ مرحله سوم و مهمترین و دشوارترین مرحله، شکرگزاری عملی است که انسان باید از نعمتهای الهی به درستی بهره گیرد و در جهت اهداف خلقت حرکت کند، یعنی انسان از نعمتی که در اختیارش قرار گرفته در راستای تعالی و کمال خویش استفاده کند و به بیراهه و گناه و فساد نرود. بسیاری از انسانها شکر قلبی و زبانی دارند اما شکر عملی را بهجا نمیآورند و در عذاب و عقوبت ناسپاسی گرفتار میشوند.
