به گزارش گروه بین الملل خبرگزاری تسنیم، روزنامه «ایزوستیا»، چاپ مسکو در تحلیلی با عنوان «تلاش روسیه برای مشارکت در پروژه «مسیر ترامپ» در قفقاز» نوشته است: سفر منطقهای جیدی ونس، معاون رئیس جمهور آمریکا به قفقاز جنوبی ماهیتی بیسابقه دارد.
وی نخستین معاون رئیسجمهور آمریکا در کل تاریخ روابط دوجانبه با ارمنستان است و در باکو نیز طی 18 سال گذشته، یعنی از زمان سفر دیک چنی در سال 2008، مقام آمریکایی در چنین سطحی حضور نیافته بود. این سطح از تحرک دیپلماتیک برای منطقه بیسابقه به نظر میرسد و بهروشنی اولویتهای جدید کاخ سفید در قفقاز جنوبی را نشان میدهد.
محور اصلی این سفر، پیشبرد پروژه «مسیر ترامپ» اعلام شده، کریدور راهبردی حملونقلی که امکان دور زدن دو کشور مهم منطقه، یعنی روسیه و ایران را فراهم میکند. در عین حال، مسکو از هم اکنون علاقه خود برای مشارکت در این پروژه را ابراز کرده است.
کارشناسان معتقدند پشت برنامههای گسترده زیرساختی واشنگتن، تلاش برای کاهش حوزه نفوذ مرسوم روسیه و بازطراحی نقشه ژئوپلیتیکی منطقه تحت کنترل آمریکا قرار دارد.
در این مقاله آمده است، جیدی ونس، معاون رئیسجمهور آمریکا راهی سفری نسبتاً غیرمعمول برای این مقام - به قفقاز جنوبی - شد. نخستین مقصد این مسیر دیپلماتیک ارمنستان بود، جایی که روز دوشنبه مذاکراتی با نیکول پاشینیان، نخستوزیر این کشور انجام شد.
رسانههای بینالمللی تأکید میکنند که هدف این سفر تثبیت و حمایت از توافقهای ارمنستان و آذربایجان است که پیشتر با میانجیگری فعال واشنگتن حاصل شده بود. در این سفر، جیکوب هلبِرگ، معاون وزیر امور خارجه آمریکا در امور اقتصادی نیز ونس را همراهی میکند. هیئت آمریکایی در سفر به جمهوری آذربایجان نیز قصد دارد قراردادهای بزرگ فناوری و دفاعی، از جمله تحویل مستقیم تجهیزات آمریکایی امضا کند.
تمرکز ایروان بر همکاری راهبردی هستهای با آمریکا
روزنامه «ایزوستیا» نوشته، در ایروان تمرکز اصلی بر موضوع همکاری راهبردی در حوزه انرژی هستهای قرار دارد. هرچند پارامترهای مشخص پروژههای آتی هنوز علنی نشده، اما در داخل ارمنستان در همین روزها بحث اصلاح ساختار تولید برق هستهای بهطور فعال در جریان است.
در این رابطه دولت ارمنستان پیشنهادهای بازیگران مختلفی از جمله روسیه، آمریکا، چین، فرانسه و کره جنوبی را بررسی میکند. در همین راستا بود که در پایان مذاکرات جیدی ونس و نیکول پاشینیان، واشنگتن و ایروان توافقی درباره همکاری در حوزه انرژی هستهای صلحآمیز امضا کردند که بر اساس آن، آمریکا 9 میلیارد دلار در صنعت هستهای ارمنستان سرمایهگذاری خواهد کرد.
میخائیل گالوزین، معاون وزیر امور خارجه روسیه در این رابطه به این روزنامه گفت که موضوع ساخت نیروگاه هستهای جایگاه مهمی در دستور کار روابط مسکو و ایروان دارد و بهطور منظم در سطوح مختلف مورد بحث قرار میگیرد.
به گفته او، در 6 فوریه 2026، دیداری میان آلکسی لیخاچف، رئیس شرکت «روساتم» و آلن سیمونیان، رئیس مجلس ملی ارمنستان انجام شد. همچنین در سپتامبر 2025، نیکول پاشینیان در هفته جهانی انرژی هستهای در مسکو شرکت کرده بود.
میخائیل گالوزین افزود: «شرکت روساتم آماده است در کوتاهترین زمان ممکن اجرای پروژه را آغاز کند، البته با در نظر گرفتن خواستههای دوستان ارمنستانی. از نظر برخورداری از فناوریهای قابل اعتماد و آزمودهشده و نیز از حیث جذابیت پارامترهای مالی - از جمله با توجه به ساخت، بهرهبرداری آتی و ضرورت آموزش و بازآموزی متخصصان - جایگزین واقعی مشاهده نمیشود.»
دیدگاه کارشناسان درباره اهداف سفر ونس به ارمنستان و آذربایجان
بوریس مارتینوف، استاد دانشکده روابط بینالملل و سیاست خارجی روسیه در دانشگاه مسکو در گفتوگو با «ایزوستیا» اظهار داشت: «هدف اصلی از این سفر - اگر بخواهیم در دو کلمه بگوییم - خارج کردن کشورهای قفقاز جنوبی از حوزه نفوذ روسیه، جدا کردن منطقه از روسیه و احتمالاً ایجاد یک کانون تنش دیگر برای این کشور است.»
به گفته این کارشناس، در این چارچوب واشنگتن به تقویت همکاریهای نظامی-فنی نیز متوسل میشود.
ونس پیشتر اعلام کرده بود که ایالات متحده قصد دارد پهپادهای شناسایی به ارزش 11 میلیون دلار به ارمنستان تحویل دهد و همچنین فناوریهای مرتبط با بهکارگیری آنها در حوزه نظارت را منتقل کند.
این کارشناس افزود که کشورهای ماورای قفقاز از اهمیت ژئواستراتژیک کلیدی برخوردارند و منطق اقدامات آمریکا را باید در همین چارچوب تحلیل کرد.
به گفته وی، ممکن است هدف نهایی، خارج کردن کامل ارمنستان از سازمان پیمان امنیت جمعی و احتمالاً از اتحادیه اقتصادی اوراسیا و سوق دادن آن به سوی روابط و توافقهای نزدیکتر با اتحادیه اروپا باشد.
در این رابطه آندری آریشف، کارشناس بنیاد فرهنگ راهبردی نیز در گفتوگو با این روزنامه، یادآور شد که معاون رئیسجمهور آمریکا در جریان سفر خود به منطقه قفقاز تلاش خواهد کرد شتاب بیشتری به پروژه ساخت موسوم به «مسیر ترامپ» بدهد.
وی گفت: «البته موضوعات دیگری نیز مطرح است. در تعامل با ارمنستان، مسئله فناوریهای پیشرفته، ایجاد یک مرکز داده بزرگ در این جمهوری قفقازی، تأمین تراشهها و سایر محصولات مورد بحث قرار دارد. در روابط با آذربایجان، موضوع انرژی برای آمریکاییها اهمیت دارد؛ آنها در پی آن هستند که مسیرهای انتقال منابع انرژی در سراسر جهان را تحت کنترل بگیرند.»
در ژانویه، ارمنستان و آمریکا درباره ایجاد یک شرکت مشترک برای توسعه مسیرهای حملونقل در ارمنستان در چارچوب اجرای پروژه «مسیر ترامپ» (TRIPP) به توافق رسیدند. بر اساس این توافق، سهام کنترلی در اختیار طرف آمریکایی خواهد بود و ایروان حاکمیت خود بر بخشهای درگیر در این پروژه را حفظ خواهد کرد.
اقدامات عملی آمریکا برای اجرای پروژه «مسیر ترامپ»
در این مقاله اشاره شده که ایالات متحده قصد دارد از طریق پروژه «مسیر ترامپ برای صلح و شکوفایی» موسوم به (TRIPP) - که محور اصلی سفر جیدی ونس محسوب میشود - نفوذ خود را در منطقه گسترش دهد. این پروژه شامل ایجاد یک کریدور حملونقل 43 کیلومتری از بخش جنوبی ارمنستان است که باید ارتباط مستقیم میان سرزمین اصلی جمهوری آذربایجان و جمهوری خودمختار نخجوان را با دسترسی به ترکیه فراهم کند.
بهطور رسمی، هدف این پروژه «تقویت شکوفایی و امنیت ارمنستان و آذربایجان و همچنین توسعه بیشتر تجارت آمریکا از طریق گسترش تجارت منطقهای و دسترسی حملونقلی» اعلام شده است.
از نگاه آمریکا، این مسیر قرار است زنجیرههای تجاری و انرژی در منطقه قفقاز جنوبی را بهصورت بنیادین بازآرایی کند و با اتصال آسیا و اروپا، روسیه و ایران را دور بزند. علاوه بر کارکرد ترانزیتی، «مسیر ترامپ» قرار است امکان کنترل آمریکا بر جریان مواد خام راهبردی را نیز فراهم کند. برنامهریزی شده که از طریق این کریدور، صادرات اورانیوم، مس، طلا و عناصر نادر خاکی از آسیای مرکزی سازماندهی شود.
نیکلای نوویک، معاون مدیر مرکز مؤسسه اقتصاد و راهبرد نظامی جهانی در گفتوگو با روزنامه «ایزوستیا» اشاره کرد که راهاندازی «مسیر ترامپ» عملاً قفقاز جنوبی را از «بنبست ژئوپلیتیکی» به مرکز اصلی کریدور میانی تبدیل میکند.
وی تأکید کرد: «انتظار میرود ادغام «مسیر ترامپ» زمان انتقال کالا از آسیای مرکزی به اروپا را از 18 روز به 12 روز کاهش دهد - یک اتصال یکپارچه ریلی و جادهای در مسیر آذربایجان - ارمنستان - نخجوان - ترکیه ایجاد میشود که مسیرهای طولانیتر از طریق گرجستان را دور میزند.»
پاول سلزنیوف، رئیس دانشکده روابط اقتصادی بینالملل دانشگاه دولتی روسیه نیز معتقد است که این مسیر جدید بهعنوان جایگزینی برای «کریدور شمالی» از طریق روسیه و همچنین مسیرهای بالقوه از طریق ایران عمل خواهد کرد و در نتیجه جایگاه ترکیه را بهعنوان گره اصلی توزیع در جناح جنوبی ناتو تقویت میکند.
وی افزود: «برای روسیه، اجرای پروژه «مسیر ترامپ» در شکل کنونی آن و تحت مدیریت آمریکا، مجموعهای از چالشها را ایجاد میکند که هم حوزه اقتصادی و هم حوزه دفاعی را در بر میگیرد.»
میخائیل گالوزین در این رابطه تأکید کرد که چنین راهبردی از سوی واشنگتن از نگاه مسکو دور نمانده و روسیه مواضع خود در این موضوع حفظ کرده است. به گفته وی، طرف روسی آماده است با شرکای خود در ایروان در این رابطه رایزنی کند.
در ارمنستان نیز موضوع مشارکت روسیه واکنشهای متفاوتی برانگیخته است. آلن سیمونیان، رئیس پارلمان ارمنستان بهطور علنی اعلام کرد که ایروان امکان «پیوستن» روسیه به این پروژه را نمیبیند، زیرا «در آن صورت کل سازوکار کار نخواهد کرد».
با این حال، آرارات میرزویان، وزیر امور خارجه ارمنستان پیشتر احتمال همکاری با مسکو - البته بدون مشارکت مستقیم - را منتفی ندانسته بود.
زیرساختها، موازنه نفوذ و موانع سیاسی «مسیر ترامپ»
در این تحلیل تأکید شده که پروژه «مسیر ترامپ» صرفاً به ساخت خطآهن محدود نمیشود، بلکه ادغام عمیق سامانههای انرژی را نیز در بر میگیرد؛ از جمله احداث خطوط لوله نفت و گاز و همچنین خطوط ارتباطی فیبر نوری.
در عین حال یادآوری شده که بخش عمده دستاوردهای مربوط به رفع انسداد ارتباطات منطقهای پیشتر در چارچوب فرمت سهجانبه همکاری روسیه، جمهوری آذربایجان و ارمنستان در سطح معاونان نخستوزیر حاصل شده بود.
همچنین یادآوری شده که مواضع روسیه در زیرساختهای منطقه همچنان بنیادی است. شرکت «راهآهن قفقاز جنوبی» - زیرمجموعه شرکت «راهآهن روسیه» - تا سال 2038 امتیاز بهرهبرداری از کل شبکه ریلی ارمنستان را در اختیار دارد و خطوط موجود نیز بر اساس استاندارد عرض ریل روسیه ساخته شدهاند.
میخائیل گالوزین، معاون وزیر خارجه روسیه تأکید کرد: «در منطقه از عرض ریل روسی استفاده میشود. در مرز ایران و ارمنستان نیز نیروهای مرزبانی ما مستقر هستند. همچنین باید عامل عضویت ارمنستان در اتحادیه اقتصادی اوراسیا را در نظر گرفت. در چنین شرایطی روشن است که شرکا بدون روسیه نمیتوانند طرحی را پیش ببرند.»
نیکلای نوویک نیز یادآور شده که واگذاری اختیار اداره بخشی از قلمرو ارمنستان - بهعنوان عضو اتحادیه اقتصادی اوراسیا و سازمان پیمان امنیت جمعی - به یک شرکت خارجی (شرکت توسعه آتی «مسیر ترامپ») سابقهای از «مدیریت فرامرزی» در داخل یک فضای اقتصادی واحد ایجاد میکند. به گفته وی، این امر میتواند نفوذ مسکو بر لجستیک داخلی این اتحادیه را کاهش دهد.
با وجود آنکه چارچوب مورد نظر آمریکا در پروژه «مسیر ترامپ» از تابستان 2025 و در نشستی با حضور شخص دونالد ترامپ تثبیت شده بود، اجرای پروژه همچنان با موانع سیاسی روبهرو است.
مانع اصلی، مطالبه باکو از ایروان برای اصلاح برخی مفاد قانون اساسی است که جمهوری آذربایجان آنها را حاوی ادعاهای سرزمینی پنهان تلقی میکند. با این حال، سفر کنونی جیدی ونس نشان میدهد که واشنگتن ظاهراً مصمم است این روند را به سرانجام برساند و نقشه لجستیکی قفقاز جنوبی را بهطور اساسی بازآرایی کند.
