لجبازی کودک
لجبازی کودکان یکی از رایجترین چالشهای والدگری است که گاهی والدین را کلافه میکند. اما تحقیقات روانشناسی نشان میدهد که رفتارهای والدین میتوانند نقش مستقیم در شدت و تداوم لجبازی کودک داشته باشند. در این مقاله، با بررسی دقیق رفتارهای اشتباه والدین و ارائه راهکارهای عملی، به شما کمک میکنیم رابطهای سالمتر و پر از همکاری با فرزندتان بسازید.
یکی از مهمترین عوامل ایجاد لجبازی، احساس محدودیت و کمبود آزادی در کودکان است. وقتی کودکان در کوچکترین مسائل هم نمیتوانند تصمیم بگیرند، ممکن است برای نشان دادن استقلال و هویت خود، دست به رفتارهای مقاوم و لجبازانه بزنند. مثلاً کودکی که نمیتواند انتخاب لباس خود را داشته باشد یا نمیتواند درباره بازی بعد از مدرسه تصمیم بگیرد، ممکن است با سرپیچی، جیغ زدن یا تأخیر در انجام کارها به شما واکنش نشان دهد.
- به کودک اجازه دهید تصمیمهای کوچک بگیرد. این کار حس استقلال و مسئولیتپذیری او را تقویت میکند.
- ارائه گزینههای محدود و قابل انتخاب، بهترین روش است. به عنوان مثال: «میخوای اول تکالیفتو انجام بدی یا بعدش بازی؟» این روش به کودک آزادی میدهد و همچنان چارچوب لازم را حفظ میکند.
- احترام به انتخابهای کودک، حتی اگر با نظر شما متفاوت باشد، به او نشان میدهد که افکار و احساساتش ارزشمند است.
علت لجبازی کودکان
تنبیه شدید، فیزیکی یا کلامی، میتواند اثر معکوس داشته باشد. وقتی کودکان ترس از والدین پیدا میکنند، به جای یادگیری رفتار درست، مهارتهای مقابلهای و لجبازی را یاد میگیرند. تنبیه ناعادلانه هم میتواند اعتماد کودک به والدین را کاهش دهد و باعث عصبانیت و پرخاشگری شود.
- از تنبیههای منطقی، کوتاه و مرتبط با رفتار کودک استفاده کنید، نه تنبیه کلی و طولانی.
- به جای تمرکز بر سرزنش، بر تشویق رفتارهای مثبت تمرکز کنید. برای مثال، اگر کودک وظیفهای را به موقع انجام داد، به او تحسین و تشویق بدهید.
- جملاتی که روی شخصیت کودک تمرکز دارند، مانند «تو همیشه لجبازی میکنی»، را با جملاتی که رفتار را مشخص میکند جایگزین کنید: «امروز وقتی خواستی لباساتو عوض نکنی، میتونستیم با هم راه حل بهتری پیدا کنیم».
گاهی والدین فقط به نتیجه کارها اهمیت میدهند و احساسات واقعی کودک را نادیده میگیرند. این نادیده گرفتن باعث میشود کودک با لجبازی یا پرخاشگری، احساسات خود را ابراز کند. کودک نیاز دارد احساس کند که والدین او را میفهمند و درک میکنند.
- ابتدا احساسات کودک را بشناسید و با کلمات برایش بیان کنید: «میفهمم الان عصبانی هستی چون نمیخوای دندوناتو مسواک بزنی».
- با همدلی، به کودک کمک کنید احساساتش را توضیح دهد و سپس به سراغ راه حل بروید.
- یاد دادن مهارتهای بیان احساسات، باعث میشود کودک به جای لجبازی، به صورت سالم و کلامی نیازهای خود را مطرح کند.
چگونه با کودک لجباز برخورد کنیم
مقایسه کودک با خواهر، برادر یا همسن و سالان، اعتماد به نفس او را کاهش میدهد و باعث میشود کودک برای اثبات خود یا جلب توجه، لجبازی کند. وقتی کودکان میبینند همیشه با دیگری مقایسه میشوند، ممکن است فکر کنند هیچ کاری درست نیست و مقاومت نشان دهند.
- هر کودک منحصر به فرد است. به جای مقایسه با دیگران، پیشرفتها و تلاشهای او را با خودش مقایسه کنید.
- موفقیتها و تلاشهای کوچک را هم تشویق کنید، حتی اگر نتیجه کامل نباشد.
- برای مثال، به جای گفتن «چرا مثل همسرت رفتار نمیکنی؟»، بگویید: «میبینم سعی کردی تکالیفتو کامل انجام بدی، آفرین!»
راهکارهای کاهش لجبازی
وقتی والدین قوانین خانه را همیشه تغییر میدهند یا وعدهها را اجرا نمیکنند، کودک دچار سردرگمی میشود. این بیثباتی باعث میشود کودک قوانین را آزمایش کند و لجبازی افزایش یابد. مثال رایج، قول دادن برای خرید یک اسباببازی و بعد منصرف شدن بدون توضیح است.
- قوانین خانه را واضح، کوتاه و ثابت اعلام کنید.
- پیامدهای رفتارها باید همواره یکسان و پیشبینیپذیر باشد تا کودک بداند چه اتفاقی رخ خواهد داد.
- هماهنگی بین والدین ضروری است؛ پیامهای متناقض باعث سردرگمی کودک و افزایش لجبازی میشود.
یادآوری مهم: اصلاح رفتارهای والدین زمانبر است و نیازمند صبوری، ثبات و تمرین روزانه است. هر گام کوچک شما میتواند به شکل قابل توجهی باعث کاهش لجبازی و افزایش همکاری کودک شود.
آموزش به والدین برای کودک لجباز
1. چرا کودک من همیشه لجبازی میکند؟
لجبازی کودکان معمولاً بخشی از روند طبیعی رشد و شکلگیری هویت است. عواملی مانند کنترل بیش از حد والدین، نادیده گرفتن احساسات کودک، تنبیه شدید، مقایسه با دیگران و بیثباتی قوانین میتوانند شدت لجبازی را افزایش دهند.
2. چه سنی بیشترین لجبازی را دارد؟
لجبازی معمولاً در سنین 2 تا 5 سالگی بسیار رایج است، اما در سنین بالاتر نیز میتواند ظاهر شود، به ویژه وقتی کودک تلاش میکند استقلال و هویت خود را نشان دهد.
3. آیا تنبیه فیزیکی باعث کاهش لجبازی میشود؟
خیر. تنبیه شدید و فیزیکی معمولاً باعث افزایش ترس، عصبانیت و مقاومت کودک میشود و میتواند رابطه والد-فرزند را ضعیف کند. بهتر است از تنبیههای منطقی و کوتاه و تمرکز بر تشویق رفتارهای مثبت استفاده شود.
4. چگونه میتوانم از مقایسه کودک با دیگران جلوگیری کنم؟
هر کودک را با خودش مقایسه کنید، نه با خواهر، برادر یا دوستان.
تلاشها و پیشرفتهای کوچک او را تشویق کنید.
روی فرآیند یادگیری و رشد او تمرکز کنید، نه فقط نتیجه.
5. چه راهکارهایی برای کاهش لجبازی روزمره وجود دارد؟
به کودک گزینههای محدود برای انتخاب بدهید تا حس استقلال پیدا کند.
قوانین خانه را ثابت و شفاف اعلام کنید.
احساسات کودک را شناخته و با همدلی پاسخ دهید.
رفتارهای مثبت را تقویت و تشویق کنید و به سرزنش دائمی تکیه نکنید.
6. آیا لجبازی کودک همیشه به مشکلات جدی روانشناختی اشاره دارد؟
نه. لجبازی در اکثر کودکان رفتاری طبیعی و بخشی از رشد اجتماعی و عاطفی است. اما اگر لجبازی با پرخاشگری شدید، آسیب رساندن به خود یا دیگران همراه باشد، یا مدت طولانی ادامه داشته باشد، بهتر است با یک روانشناس کودک مشورت کنید.
7. چگونه والدین میتوانند رفتار خود را اصلاح کنند؟
رفتارهای کنترلگرایانه، نادیدهگیرنده یا بیثبات را شناسایی کنند.
صبر و ثبات را تمرین کنند.
با استفاده از همدلی و تشویق، مهارتهای ارتباطی و حل مسئله کودک را تقویت کنند.
8. آیا تشویق و جایزه دادن به کودک، باعث کاهش لجبازی میشود؟
بله، اما به شرطی که هدف از تشویق تقویت رفتار مثبت باشد نه خرید رضایت کودک. تشویقهای کوتاهمدت و مرتبط با رفتارهای مشخص، انگیزه کودک برای همکاری را افزایش میدهد.
لجبازی کودک یک رفتار طبیعی است و بخشی از روند رشد او محسوب میشود. اما رفتار والدین نقش کلیدی در شدت و مدت لجبازی دارد. با ایجاد فضای امن، شنیدن احساسات کودک و آموزش مهارت تصمیمگیری میتوان این رفتار را کاهش داد و رابطهای مبتنی بر احترام و همکاری ایجاد کرد.
گردآوری: بخش کودکان بیتوته
