خبرگزاری مهر- گروه استانها: هنوز واپسین روزهای زمستان به پایان نرسیده و بادهای سرد آخر فصل، خود را برای وداع با دشتهای سردسیر آماده میکنند، اما در دل تپهها و دشتهای استان لرستان، بهار زودتر از موعد مقرر از راه رسیده است.
اینجا خبری از برف و بوران نیست؛ بلکه عطر دلانگیز و خوشایندی فضا را پر کرده که هر رهگذری را مجذوب خود میسازد... عطر گل نرگس!
در مزارع پلدختر و دیگر مناطق مستعد استان، جوانههای سپید و زردرنگ، سر از خاک تیره برآوردهاند تا پیامآور طراوت و امید باشند.
در این روزها، کشاورزان لرستانی از صبح زود، پا به مزارع میگذارند. دستهای پینهبسته آنها با ظرافتی مثالزدنی، ساقههای باریک را قطع میکنند و گلهایی را که یکی یکی با دقت چیده میشوند، در جعبههایی چیده تا راهی بازارهای شلوغ شهرها و خانههای مردم شوند.
این صحنهها، نه فقط روایتی از یک برداشت کشاورزی، که نمایشی از هماهنگی طبیعت و تلاش مردمی است که از دل این خاک، برای خود و خانوادهشان فرصتی طلایی خلق کردهاند.
مزرعهداران خوشحالند؛ چرا که لبخند رضایت را میتوان در میان صحبتهایشان حس کرد، صحبت از برکت باران و پیشبینی برداشتی پربار.
وضعیت تولید و پیشبینی برداشت امسال
امسال، لبخند طبیعت مهمترین دلیل شادمانی کشاورزان نرگسکار است؛ بارشهای نسبتا خوب پاییزی و زمستانی، نوید سالی پربار را به فعالان این عرصه داده است.
کشاورزانی که سالها تجربه کاشت و داشت این گل را دارند، امسال را یکی از سالهای خوب تولید ارزیابی میکنند.
در گفتگو با یکی از آنها، با خوشحالی از وضعیت مزارعش میگوید: خدا را شکر امسال بارش باران خوبی داشتیم و پیشبینی میکنیم ۳۰۰ هزار شاخه گل نرگس برداشت کنیم.
این موفقیت تنها مختص یک مزرعه نیست. در مزرعه دیگری، کشاورز میانسال با دستان پینهبستهاش ساقهای از گل را نشان میدهد و از وضعیت مالی نسبتا خوب آن سخن میگوید. او با صراحت لهجه محلی، از ارقام برداشت خود میگوید: امسال خیلی خوب بود و پیشبینی میکنم حدود ۲۰۰ تا ۳۰۰ میلیون تومان برداشت داشته باشم.
این رقم نشاندهنده آن است که گل نرگس دیگر فقط یک محصول جانبی نیست، بلکه به یک کسبوکار نسبتا پرسود تبدیل شده است.
در گوشه دیگری از دشت، کشاورزی که ۵ هکتار از زمینهایش را به کشت نرگس اختصاص داده، با افتخار در گفتوگو با مهر از سطح زیر کشت وسیع خود میگوید و اضافه میکند: پنج هکتار گل نرگس کاشتهام و الحمدلله بارندگیها خوب بود، احتمالاً ۵۰۰ هزار شاخه گل برداشت کنیم.
این آمارها، تصویری از رونق تولید در منطقه را به نمایش میگذارد که میتواند الگویی برای سایر محصولات کشاورزی باشد.
پلدختر؛ قطب تولید گل نرگس در لرستان
در میان مناطق مختلف استان لرستان، یک شهرستان بیش از همه در این عرصه میدرخشد. شهرستان پلدختر با دارا بودن شرایط آب و هوایی مساعد و خاک حاصلخیز، به عنوان کانون اصلی تولید گل نرگس در استان شناخته میشود.
بر اساس آمارهای موجود، سالانه بیش از ۲۰ میلیون شاخه گل نرگس از دشتهای لرستان برداشت میشود که سهم شهرستان پلدختر از این میزان، قابل توجه و چشمگیر است.
احمدرضا ساتیاروند، مدیر جهاد کشاورزی شهرستان پلدختر، در این باره به مهر میگوید: شهرستان پلدختر کانون تولید گل نرگس در استان لرستان با سطح زیر کشت ۸۵ هکتار و با ظرفیت تولید سالانه ۲۰ میلیون شاخه گل نرگس به حساب میآید.
وی بیان کرد: این حجم از تولید، جایگاه پلدختر را نه تنها در استان، بلکه در سطح کشور به عنوان یکی از قطبهای مهم تولید این محصول تثبیت کرده است.
این مسئول گفت: سطح زیر کشت گسترده و ظرفیت تولید بالا، زنجیرهای از فعالیتهای اقتصادی را در منطقه به راه انداخته که از کاشت و داشت تا برداشت و بستهبندی را شامل میشود.
سهم ۳۹ میلیون شاخهای لرستان از تولید گلهای زینتی
در همین راستا، فرشاد بابایی، معاون سازمان جهاد کشاورزی لرستان، با اشاره به ظرفیتهای گسترده استان در حوزه پرورش گل و گیاهان زینتی، از تولید سالانه بیش از ۳۹ میلیون شاخه گل در استان خبر داده و میگوید: لرستان با بهرهگیری از ظرفیت گلخانهها و اراضی فضای باز، توانسته جایگاه ویژهای در تولید گلهای رز و نرگس به دست آورد.
وی با تشریح آمار تولید در این بخش، اضافه میکند: در سطح استان ۱۷.۷ هکتار گلخانه مسقف وجود دارد که به تولید گل و گیاهان زینتی اختصاص یافته و سالانه نزدیک به ۱۹ میلیون شاخه گل، عمدتاً رز، از این گلخانهها برداشت میشود.
این در حالی است که استان در حوزه کشت فضای باز نیز عملکرد قابل قبولی دارد. معاون جهاد کشاورزی لرستان در این خصوص توضیح میدهد: در ۹۰ هکتار از اراضی استان، تولید گل در فضای باز انجام میگیرد که حدود ۲۰ میلیون شاخه گل، عمدتاً نرگس، در این عرصهها تولید میشود.
اشتغالزایی در دو بخش؛ از گلخانه تا فضای باز
بابایی در ادامه به تأثیر این صنعت در ایجاد اشتغال اشاره می کند و می گوید: در سطح گلخانههای گل زینتی حدود ۳۵۰ نفر مشغول به کار هستند و در اراضی فضای باز نیز ۹۰ نفر به فعالیت و اشتغال میپردازند. این ظرفیتها نقش مهمی در رونق اقتصادی و توسعه صنعت گل و گیاهان زینتی استان لرستان ایفا میکنند.
وی با تأکید بر اهمیت توسعه این بخش، یادآور می شود: توسعه کشت گلهای زینتی علاوه بر ایجاد فرصتهای شغلی، زمینهساز افزایش درآمد کشاورزان و ارتقای جایگاه استان در تولید محصولات باغی و زینتی کشور خواهد بود.
اشتغالزایی؛ رهاوردی فراتر از یک گل خوشبو
اما اهمیت کشت گل نرگس فراتر از آمار تولید و ارقام فروش است. این گل خوشبو و زیبا، به یک عنصر کلیدی در معادلات اشتغال منطقه تبدیل شده است.
در روزگاری که بیکاری و مهاجرت جوانان از روستاها به شهرها به یک معضل جدی تبدیل شده، گل نرگس توانسته است نقشی مؤثر در ماندگاری جمعیت در مناطق روستایی ایفا کند. به ازای هر هکتار مزرعه گل نرگس، فرصت شغلی قابل توجهی ایجاد میشود.
مدیر جهاد کشاورزی پلدختر در تشریح این بعد از فعالیتهای کشاورزی منطقه به مهر میگوید: با توجه به اشتغالزایی که در شهرستان، به ازای هر هکتار گل نرگس نزدیک به دو نفر مشغول به کار میشوند، نزدیک به ۱۷۰ نفر به صورت مستقیم در این مزارع گل نرگس مشغول به کار هستند.
وی بیان کرد: این آمار، نشاندهنده تأثیر این کشت بر زندگی روزمره مردم منطقه است.
این موضوع را میتوان در میان کارگرانی که در حال برداشت محصول هستند نیز به وضوح دید. یک زن روستایی که در کنار سایر اهالی مشغول چیدن گلهاست، به این نکته مهم اشاره میکند و می گوید: این گلهای نرگس باعث شده که جوانان این روستا برای کار به شهرها نروند و همینجا اشتغال داشته باشند.
این جمله کوتاه، در واقع روایتگر موفقیت یک الگوی اقتصادی مبتنی بر کشاورزی پایدار است که توانسته است زنجیره اشتغال و مهاجرت معکوس را در منطقه کلید بزند.
ویژگیهای منحصربهفرد و بازار هدف گل نرگس
گل نرگس لرستان تنها به دلیل کمیت و اشتغالزاییاش قابل توجه نیست، بلکه ویژگیهای منحصربهفردی دارد که آن را به محصولی استراتژیک تبدیل کرده است.
بر اساس آمارهای کارشناسی، برداشت گل در لرستان بیش از ۳۹ میلیون شاخه در سال است که از این میزان، سهم گل نرگس ۲۰ میلیون شاخه است؛ این حجم بالا از تولید، نشاندهنده ظرفیت بالای استان در این حوزه است.
یک کارشناس کشاورزی در مورد ماهیت این گیاه به مهر میگوید: این گل زیبا و خوشبو گیاهی دائمی است که میتواند چند سالی پشت سر هم گلدهی داشته باشد.
نظری ادامه میدهد: این ویژگی باعث میشود تا کشاورزان با یک بار سرمایهگذاری، سالها از مزایای اقتصادی آن بهرهمند شوند
اما این محصول پرطرفدار به کجا صادر میشود؟ بازار هدف این گلهای خوشبو و معطر، فراتر از مرزهای استان است.
احمدرضا ساتیاروند در این خصوص توضیح میدهد: بازار هدف گلهای نرگس تولید شده در شهرستان پلدختر، کلانشهرهای کشور و تعدادی از شهرهای مذهبی است.
عطر دلانگیز و ماندگاری بالای این گلها، آنها را به گزینهای ایدهآل برای بازارهای بزرگ و همچنین اماکن متبرکه تبدیل کرده است، جایی که زائران از سراسر کشور برای عرض ارادت و تبرک، خریدار این گلها هستند.
اهمیت اقتصادی در شرایط کمآبی
یکی دیگر از مهمترین ویژگیهای کشت گل نرگس، سازگاری آن با شرایط اقلیمی و بحران آب است.
در سالهای اخیر که خشکسالی و کمآبی گریبانگیر بسیاری از مناطق کشور شده، کشت محصولات پرآبخواه به شدت محدود شده است.
در این میان، گل نرگس به عنوان یک گیاه مقاوم و کمتوقع، توانسته است جایگزین مناسبی برای بسیاری از کشتهای آبدوست باشد.
منوچهر جافری کارشناس حوزه کشاورزی در این باره به مهر میگوید: کشت گل نرگس آب زیادی نمیخواهد و جایگزین کشت گیاهان آبدوست دیگری میباشد.
وی ادامه میدهد: این گل زیبا در روزگار کمآبی، با کمترین آب، بیشترین زیبایی و ارزش افزوده را میآفریند و میتواند الگویی برای تغییر الگوی کشت در مناطق مستعد باشد.
بنابراین گزارش، در سطح ملی نیز آمارها گویای اهمیت این محصول است. سطح زیر کشت گل نرگس در ایران حدود ۱۲۰۰ هکتار است و سالانه حدود ۳۶ میلیون شاخه از آن برداشت میشود.
این محصول در کل کشور برای حدود ۲۰ هزار نفر فرصت شغلی ایجاد کرده است.
با توجه به اینکه فصل برداشت گل نرگس در لرستان از اواخر آذرماه آغاز و تا پایان اسفندماه ادامه دارد، این محصول توانسته است در ماههای سرد سال که بسیاری از فعالیتهای کشاورزی به حداقل میرسد، منبع درآمدی پایدار برای کشاورزان و کارگران فصلی فراهم آورد.
یک الگوی موفق اقتصادی-کشاورزی
آنچه از دل آمارها و صحبتها برمیآید، یک الگوی موفق اقتصادی-کشاورزی است که توانسته است سه ضلع مهم توسعه پایدار یعنی اقتصاد، محیط زیست و جامعه را با یکدیگر پیوند دهد.
از منظر اقتصادی، پیشبینی درآمدهای میلیونی برای کشاورزان و حجم بالای تولید، نشان از سودآوری مناسب این محصول دارد. این درآمدزایی نه تنها در سطح کلان (استان و کشور) که در سطح خرد (خانوادههای روستایی) نیز تأثیرات چشمگیری بر جای گذاشته است.
از نظر اجتماعی، مهمترین دستاورد کشت گل نرگس در منطقه پلدختر، ایجاد اشتغال پایدار و جلوگیری از مهاجرت جوانان است. جمله کوتاه آن جوان روستایی که گفت «جوانان این روستا برای کار به شهرها نروند»، عمیقترین تأثیر اجتماعی این کشت را روایت میکند.
اما شاید مهمترین جنبه این موفقیت، تطابق آن با شرایط زیستمحیطی و بحران آب در کشور باشد. در شرایطی که کشاورزی سنتی با چالشهای جدی کمآبی مواجه است، توسعه کشت گیاهانی مانند نرگس که با کمترین آب بیشترین زیبایی را میآفریند، میتواند به عنوان یک راهکار هوشمندانه برای مدیریت منابع آبی و تغییر الگوی کشت مطرح شود.
گل نرگس پلدختر، تنها یک گل زینتی برای فروش در بازارهای کلانشهرها نیست؛ بلکه نمادی از تابآوری اقتصادی و خلاقیت کشاورزان در استفاده بهینه از منابع است.
با حمایت بیشتر از این صنعت نوپا از طریق تأمین بازارهای صادراتی، توسعه صنایع بستهبندی و فرآوری میتوان شاهد شکوفایی هرچه بیشتر این عرصه و تبدیل آن به یک برند ملی برای استان لرستان بود.
عطر دلانگیز نرگس این روزها نه تنها در دشتهای پلدختر، که در خانههای دورترین نقاط ایران نیز پیامآور این موفقیت است.
