بازار تأمین مالی جمعی در ابتدای امسال زیر سایه تصمیم سختگیرانهای قرار گرفت که آینده این صنعت را تهدید میکرد. پس از گذشت چند ماه، فرابورس مصوبه پیشین خود را اصلاح کرد تا شاهد تعدیل سختگیریهایش در این حوزه باشیم. تغییری که به گفته مدیران این حوزه میتواند مسیر رشد کرادفاندینگ را هموار کند.
سکوی تامین مالی جمعی پلتفرمی است که از طریق گردآوری سرمایههای خرد افراد علاقهمند به استارتاپها و شرکتهای کوچک، این امکان را برای شرکتها فراهم میکند تا بدون نیاز به بانکها منابع لازم خود را تأمین کنند. ایدهای که در سالهای اخیر و همزمان با گسترش اقتصاد دیجیتال و نیاز کسبوکارهای نوپا به مسیرهای سریعتر جذب نقدینگی عملاً شکل گرفت.
اهمیت این سکوها در فراهمکردن نقدینگی، اعتبارسنجی بازار پیش از عرضه رسمی و ایجاد پایگاه حمایتی از استارتاپهاست، یعنی همان چیزی که بسیاری از شرکتهای نوپا برای زنده ماندن و توسعه به آن نیاز دارند.
بر اساس مصوبه جدید فرابورس، حداقل ۸۰ درصد از حجم ریالی تضامین هر سکو باید از میان ابزارهای ردیف اول، از جمله ضمانتنامههای این صندوقها تامین شود، در حالی که قبل از این سهم این ابزارها خیلی کمتر بود.
سیاوش میرحسینی، مدیر سکوی تامین مالی همآفرین در مورد تفاوت مصوبه جدید به دیجیاتو میگوید:
«مصوبه جدید گامی اصلاحی در جهت تعدیل سختگیریهای قبلی است که در دو محور مهم دارد: نخست، تسهیل و تنوعبخشی به تضامین از طریق بازتر شدن دست سکوها و سرمایهپذیران در ترکیب ضمانتهای معتبر و دومین محور، رفع محدودیت و سقف پذیرش ضمانتنامههای صندوقهای پژوهش و فناوری است. اقدامی که میتواند به توسعه بازار و تسهیل جذب سرمایه شرکتهای نوآور کمک کند.»
میرحسینی در پاسخ به این سوال دیجیاتو که آیا فرابورس تلاش میکند تا کرادفاندینگ را صنعتی بدون ریسک تبدیل کند میگوید: «واقعیت این است که رویکرد «به صفر رساندن ریسک» در بازارهای مالی، یک رویکرد غیرعلمی و عملاً غیرممکن است. رگولاتور در دورهای با نیت کاهش ریسک، مصوباتی را ابلاغ کرد که خروجی آن «توسعه نامتوازن بازار» بود، به این معنا که امنیت سرمایهگذاری تا حدی بالا رفت، اما در عوض، جریان ورود سرمایه به کسبوکارها و نوآوری مختل شد.»
به گفته مدیر سکوی تامین مالی همآفرین، مصوبه جدید فرابورس نشاندهنده یک تجدید نظر مثبت است و قطعاً به تخصیص بهینهتر منابع و بهرهوری بیشتر بازار کمک میکند. او میگوید:
اگر به عنوان یک کارشناس صریح باشم، ما هنوز تا نقطه بهینه قانونگذاری فاصله زیادی داریم.
همچنین، میرحسینی میگوید توسعه پایدار بازار در گرو قانونگذاری هوشمندانه و رسیدن به تعادل میان رونق بازار و حفظ منافع مردم است. تعادلی که به گفته میرحسینی با سه اقدام محقق میشود، تغییر مدل نظارتی فرابورس از مداخله در جزئیات به نظارت کلان و پسینی، اعتماد به مکانیزم کنترل ریسک سکوها بهجای وضع قوانین یکسان و محدودکننده، و تمرکز بر ارتقای سواد مالی و آگاهیبخشی به سرمایهگذاران بهجای بستن مسیرهای فعالیت بازار.
پوریا ناگهی رئیس انجمن صنفی کارفرمایی تامین مالی جمعی ایران در مورد این مصوبه جدید فرابورس به دیجیاتو میگوید:
«این اتفاق در مقابل مصوبه قبلی بسیار مثبت بود. مصوبه پیشین، مبنی بر این بود که نصاب تضامین یعنی طرحهای باز سکوها ۶۵ درصد بانکی و ۲۰ درصد صندوقهای پژوهش فناوری باشند، که این ترکیب هم برای سکوها و هم برای سرمایهگذاران تا حدودی سخت بود، اما خوشبخاته این موارد در مصوبه جدید رفع شده.»
او با اشاره به شرایط فعلی بازار میگوید: «در مقطع کنونی با توجه به شرایط بیش از آنکه با کمبود پروژه مواجه باشیم، با احتیاط و رکود در سمت سرمایهگذاران روبهرو هستیم.»
به گفته ناگهی در حالی که اسفندماه معمولاً فصل افزایش تقاضای شرکتها برای جذب منابع است، امسال احتمالاً چالش اصلی نه کمبود متقاضی، بلکه کاهش تمایل به سرمایهگذاری خواهد بود. با این حال، او تأکید میکند ابلاغیه اخیر که با پیگیری جدی مسئولان مربوطه به نتیجه رسیده، در مسیر توسعه بازار ارزیابی میشود و میتواند بخشی از این نگرانیها را کاهش دهد. او تاکید کرد بعد از این مصوبه، پیشبینی میشود که تعداد شرکتهای متقاضی برای تامین مالی جمعی افزایش یابد.
ناگهی همچنین مطرح میکند که بازار کرادفاندینگ همچنان نیازمند مجموعهای از تغییرات مثل، راهاندازی بازار ثانویه است، که البته فرابورس این موارد را هم پیگیری میکند.
میرحسینی براین باور است که در صورت حرکت اقتصاد کلان کشور به سمت ثبات در سال آینده، میتوان چشماندازی روشن و سالی بهمراتب بهتر را برای بازار تأمین مالی جمعی متصور بود. به گفته او، تعدیل نگاه رگولاتور و افزایش انعطافپذیری در مقررات، بلوغ و تجربه بیشتر سکوها در مدیریت ریسک و عبور از بحرانها میتواند در آینده این صنعت بسیار مثبت باشد.»
میرحسینی همچنین میگوید با افزایش آگاهی عمومی نسبت به ابزار تأمین مالی جمعی و جا افتادن آن بهعنوان جایگزینی جدی برای وامهای بانکی در میان شرکتها و سرمایهگذاران، زمینه برای رشد این بازار بیش از گذشته فراهم شده است؛ بهطوریکه ترکیب این تحولات میتواند سال آینده را به دورهای پررونق برای کرادفاندینگ تبدیل کند.
بهطور کلی، نگاه کارشناسان به آینده این صنعت در صورت ثبات شرایط اقتصادی و تداوم رویکردهای حمایتی، روشن و امیدوارکننده است. البته که مدیران این حوزه معتقدند با اصلاحات مقرراتی و بلوغ بیشتر بازار، مسیر رشد و توسعه آن هموارتر خواهد شد.
