به گزارش تابناک؛ جماران فقط یک نام در جغرافیای تهران نیست؛ بخشی از حافظه جمعی انقلاب است. محلهای که مردمش نه با دریافت امتیاز، بلکه با پذیرش محدودیتهای گسترده امنیتی، ترافیکی و اجتماعی، میزبان رهبر فقید انقلاب شدند. این همجواری برای آنان افتخار بود، اما امروز همان ساکنان میپرسند: سهم ما از آن همه همراهی چه شد؟
پاسخ به این پرسش را شاید بتوان در یک مقایسه تاریخی یافت. در مهر ۱۳۵۷، زمانی که امام خمینی در حومه پاریس اقامت داشتند، رفتوآمد گسترده فعالان سیاسی و خبرنگاران برای همسایهها مزاحمت ایجاد کرد. تصمیم چه بود؟ تغییر محل اقامت. زیرا به تصریح نزدیکان ایشان، «پای حقالناس در میان بود» و این موضوع برای او قابل تحمل نبود. این تصمیم در اوج مبارزه و در شرایط تبعید گرفته شد؛ یعنی حتی در حساسترین موقعیت سیاسی نیز رعایت حقوق مردم عادی مقدم دانسته شد.
اقامت در جماران اما با دعوت مرحوم آیتالله سیدمهدی امامجمارانی و پذیرش مردم محله شکل گرفت. اهالی، حضور دائمی جمعیت، محدودیتهای تردد و تغییر سبک زندگی خود را تحمل کردند و این همجواری را بخشی از هویت خود دانستند. همین همراهی بود که جماران را به نماد سادهزیستی و مردمی بودن تبدیل کرد.
با این حال، در سالهای اخیر، طرحهای شهری مرتبط با این محدوده به موضوعی بحثبرانگیز تبدیل شده است. ساکنان میگویند این طرحها عملاً امکان نوسازی خانههای فرسوده را از آنان گرفته و ارزش اقتصادی املاکشان را کاهش داده است. مسئله فقط ارتفاع ساختمانها نیست؛ مسئله نسبت میان حفظ یک میراث تاریخی و رعایت حقوق کسانی است که خود بخشی از آن تاریخاند.
مرحوم آیتالله امامجمارانی، که خانهاش محل استقرار امام شد و سالها از نزدیک شاهد شرایط این محله بود، در واکنش به این وضعیت با صراحت از «تضییع حقوق مردم جماران» سخن گفت و دفاع از حقوق آنان را وظیفه شرعی و اخلاقی دانست. این سخن تنها یک موضعگیری شخصی نبود؛ روایت میزبان تاریخی جماران از سرنوشت مردمی بود که به عشق امام، سختیها را پذیرفتند.
در حقوق عمومی یک اصل روشن وجود دارد: اگر منفعتی برای همه جامعه ایجاد میشود، هزینه آن نباید تنها بر دوش گروهی محدود از شهروندان قرار گیرد. در همه طرحهای شهری جهان، هنگامی که محدودیتی فراتر از عرف بر مالکیت تحمیل میشود، سازوکار جبران عادلانه پیشبینی میشود؛ یا از طریق پرداخت غرامت، یا از طریق انتقال حق توسعه. پرسش اینجاست که در این سالها این جبران چگونه و تا چه اندازه محقق شده است؟
موضوع دیگری که به ابهامها دامن زده، احساس گسترش عملی محدودیتها فراتر از محدودههای مصوب است؛ بهگونهای که حتی در پیرامون این محدوده نیز سرمایهگذاری و توسعه با نااطمینانی روبهرو شده است. انتشار عمومی نقشه دقیق محدوده طرح، فهرست املاک مشمول و سازوکارهای جبران، میتواند به این ابهامها پایان دهد و اعتماد عمومی را بازگرداند.
حفظ میراث امام، پیش از آنکه به حفظ بافت فیزیکی وابسته باشد، به حفظ سیره او وابسته است؛ سیرهای که بر رعایت حقالناس، عدالت و احترام به مردم استوار بود. اگر در نوفللوشاتو برای جلوگیری از مزاحمت چند همسایه محل اقامت تغییر کرد، امروز نیز معیار قضاوت درباره هر تصمیمی در جماران باید میزان انطباق آن با همین اصول باشد.
مردم جماران مخالف حفظ خاطره تاریخی نیستند. خواسته آنان نه برجسازی بیضابطه، بلکه برخورداری از همان حقوق متعارفی است که سایر شهروندان از آن بهرهمندند. جماران میتواند همچنان نماد یک میراث زنده باشد، به شرط آنکه عدالت در آن جاری باشد.
حفظ یک نام با محدود کردن زندگی ساکنانش ممکن نیست. میراثی که با مردم شکل گرفته، تنها با حفظ حقوق همان مردم ماندگار خواهد شد.
ادامه دارد…
