به گزارش همشهری آنلاین، حسین طاهری، تهیهکننده «سلمان فارسی» به استودیوی تلویزیونی ایرنا آمد و درباره جنبههای مختلف این سریال توضیح داد. سریالی که داستان زندگی سلمان فارسی را در سه بخش ایران باستان، بیزانس و حجاز به تصویر میکشد. تصویربرداری مجموعه به کارگردانی داوود میرباقری از ۱۰ دی ۱۳۹۸ در شهداد آغاز شده و همچنان ادامه دارد. این مجموعه تاریخی به دوران زندگی، زمانه و مهاجرت سلمان فارسی از تولد تا وفات میپردازد و طبق برنامهریزیها تا واقعه غدیر خم ادامه خواهد داشت.
زمان پخش سریال سلمان فارسی | شیرعلی مردان خان و پوریای ولی هم ساخته میشود
طاهری در بخش اول این مصاحبه درباره احتمال ساخت فصل دوم «سلمان فارسی»، نمایش تمدن ایران باستان در سریال و نگاه خردمندانه این اثر به صدر اسلام سخن گفت که مشروح آن هفته گذشته منتشر شد و در این نشانی قابل مشاهده است. بخش دوم و پایانی این گفتوگو در ادامه آمده است. فیلم کامل مصاحبه را میتوانید از اینجا تماشا کنید.
همواره یکی از انتقادها این بوده که در آثار فاخر و الف ویژه کمتر به تاریخ ایران پرداخته شده است. شما معتقدید «سلمان فارسی» این خلأ را جبران میکند؟
به نظر من تا امروز تنها به صورت محدود و پراکنده به دوره ساسانی و ایران باستان پرداخته شده است. شاید یکی دو نمایش یا اثر نمایشی به این دوره توجه کرده باشند، اما پرداخت گسترده و جدی به آن کمتر صورت گرفته است. حتی از منظر معماری نیز این موضوع اهمیت دارد. معماری ایران باستان به تنهایی میتواند الهامبخش و جریانساز باشد. امروز وقتی به شهر تهران نگاه میکنیم، کمتر نشانی از معماری دارای رنگ و بوی ایران اسلامی یا ایران باستان را مشاهده میکنیم.
البته در شهرهایی مانند یزد، اصفهان، کاشان و برخی شهرهای تاریخی دیگر هنوز نمونههایی از معماری اصیل دیده میشود، اما این آثار عمدتاً به دورههای متأخرتر مانند صفویه مربوط هستند و کمتر به دورههای پیش از آن بازمیگردند.
در شهر تهران و بسیاری از شهرهای جدید، شهرسازی ما کمتر از این میراث ارزشمند تاثیر گرفته است. امیدوارم مجموعه معماریهایی که برای «سلمان فارسی» طراحی و ساخته شدهاند بتوانند الهامبخش نسل جدید معماران باشند. این مجموعهها دارای رنگ و بویی هستند که میتواند بر معماری امروز ایران تأثیر بگذارد.
به اعتقاد من معماری دوره ساسانی از نظر زیباییشناسی، بهرهگیری از نور و استفاده از مواهب طبیعی ویژگیهای منحصربهفردی دارد. امیدوارم پس از پخش سریال «سلمان فارسی»، توجه بیشتری به این میراث ارزشمند جلب شود و حتی شاهد تأثیر آن بر معماری و شهرسازی معاصر ایران باشیم.
آداب و رسوم ایرانی نیز در سریال «سلمان فارسی» بازنمایی شده است؟ برای مثال آیینهایی مانند نوروز یا شب یلدا را خواهیم دید؟
بله. همانطور که عرض کردم، این سریال سرشار از رنگمایهها، خردهفرهنگها و خردهداستانهای ایران باستان در آن دوره تاریخی است و تلاش شده بخشهایی از فرهنگ و سبک زندگی ایرانی نیز در روایت اثر دیده شود.
درباره بودجه این مجموعه رقمهای مختلفی مطرح شده است. با توجه به نرخ تورم در سالهای گذشته، در این باره توضیح دهید و اینکه در نهایت بودجه پروژه چقدر بوده است؟
سازمان صدا و سیما با وجود همه سختیهایی که در این سالها داشت، از این سریال حمایت کرد. بخشی از فاصله زمانی میان پایان «مختارنامه» و آغاز پروژه «سلمان فارسی» نیز به فراهم شدن بودجه بازمیگشت. یکی از مسائل مهم این بود که این بودجه چگونه تامین شود و پروژه با چه ابعادی ساخته شود تا هم توان رقابت در سطح جهانی داشته باشد، هم امکان حضور در بازارهای بینالمللی و جهان عرب را پیدا کند و هم برای پخش تلویزیونی مناسب باشد.
اگر در پرداخت دستمزدها، تامین هزینهها یا حتی در شکل اجرای پروژه کمتوجهی شود، کل کار تحت تاثیر قرار میگیرد. طبیعتاً هرچه جلوتر میرویم کار سختتر میشود، اما تلاش کردهایم کیفیت اثر و جایگاه بلند شخصیت سلمان فارسی حفظ شود.
میتوانید عدد و رقم مشخصی درباره بودجه اعلام کنید؟
بودجه «سلمان فارسی» به اندازه ارزش یک خانه در همین کوچههای میانه شهر هم نیست. رقمهایی که گاهی درباره آن مطرح میشود، اغراقآمیز است و گاه از سر حسادت، رقابت یا بیاطلاعی بیان میشود. وقتی برای فرهنگ کار میکنیم، باید فرهنگ را در سبد زندگی خود قرار دهیم. همانطور که برای تربیت فرزندان تنها با محاسبات مالی تصمیم نمیگیریم، در تولید آثار فرهنگی نیز نمیتوان صرفاً به هزینهها نگاه کرد.
برای نمایش یک تمدن فاخر یا یک پادشاهی باشکوه نمیتوان از امکانات ضعیف استفاده کرد. ما بیش از ۲۰ بازیگر خارجی از کشورهایی مانند یونان، ارمنستان، ترکیه، مراکش و تونس به پروژه آوردیم که حضور آنها در کیفیت کار اثرگذار بوده است.
در «مختارنامه» نیز برای ساخت لوکیشن کعبه و صحنه آتشزدن آن، پروژه مدتی متوقف شد، اما امروز همه معتقدند اصرار آقای میرباقری برای ساخت آن مجموعه تصمیم درستی بود. اگر آن بخش ساخته نمیشد، روایت ناقص میماند. «مختارنامه» هنوز پس از سالها در حال پخش است و مخاطبان خود را دارد. به نظر من نباید بیش از حد بر محاسبات مالی متمرکز شویم. فقط این را بدانید که نظارت دستگاهها و مجموعههای نظارتی بر پروژه بسیار گسترده و مستمر است.
در پشت صحنه سریال چه کارگاههایی در رابطه با طراحی لباس و صحنه فعالیت دارند؟
ما نزدیک ۱۸ تا ۲۰ تا کارگاه داریم. این کارگاهها به لحاظ آوردهای که برای صنعت سینما و تربیت بچهها دارند کم نیست. کارگاه نجاری و کارگاه ارابهسازی داریم. شما حمل و نقل را در قرن چهار و پنج باید ببینید چه حمل و نقلی بوده، طبقات اجتماعی با چه وسیلهای تردد میکردند، در اردوگاهها یا گذرگاهها چه چیزهایی بوده، بارها را با چه چیزی جابجا میکردند.
مدیران طراحی ما طراحی کردند، از امکانات مجموعه موزهها و کتابخانهها استفاده کردند و هرچه که در گذشته است گردآوری کردند و رسیدند به یک جایی که کارگردان بپذیرد. کارگاه ارابهسازی و آهنگری و چلنگری و لباس داریم که کارگاه لباس شامل فقط، به نظرم، بیش از ۱۲۰ تا ۱۳۰ نفر است که فقط در کارگاههای لباس ما کار میکنند.
همه لباسها، به اضافه لباسی که کهنه میشود، کارگاه کهنهکاری، کارگاه رنگرزی و کارگاه ظریفدوزی داریم. با اکستریم کلوزآپهایی که آقای میرباقری میگیرند، نباید جای چرخ خیاطی دیده شود، دوستان من با ۱۵، ۱۶ یا ۱۸ نفر فقط در ظریفدوزی، همه لباسها را با ظرافت میدوزند.
زمان «مختارنامه» یکسری مشاغل جالب پشت دوربین فعال بودند. به عنوان مثال مردی مسئول تهیه حیوانات بود و اسبها و حتی گرازها را تهیه میکرد، اینجا وضعیت چطور است؟
انواع و اقسام حیوانات را داریم. تعداد زیادی اسب داریم، کروکدیل تا شیر، تا همه حیواناتی که باید تربیت شوند. این حیوانات باید دستآموز باشند، یعنی بازیگر بتواند با آنها کار کند.
یک دپارتمان مفصل راجع به احشام و حیوانات و اینها داریم که خودش هم اصلاً یک دوره دانشگاهی است.
خبر جدیدی از پروژه دارید؟
خبر جدید این است که به شدت مشغول هستیم، تلاش داریم که امسال بتوانیم به پخش برسیم. پستولید را به شدت فعال داریم. اکنون کار دوبلاژ را دوستان انجام میدهند و یک گروه مشغول کار هستند. یک بخش دیگر تدوین است که تقریباً بخش مهم آن انجام شده و شاید ۸۰ تا ۹۰ درصد تدوین انجام شده باشد. موسیقی را به زودی شروع خواهیم کرد و بعد هم اصلاح رنگ و...
بخش مهم دیگر، بخش حجاز است که خوشبختانه این روزها آغاز عملیات مجموعه ساختوسازهای حجاز با زیرسازی شروع خواهد شد. سازمان صدا و سیما به شدت به دنبال این است که هیچ وقفهای بین دوره ایران و دوره حجاز پیش نیاید و همه مجموعهها فراهم شود تا بتوانیم کار را ادامه بدهیم.
حجاز در کدام شهر ضبط میشود؟
جاهای مختلفی پیشبینی شد و آقای میرباقری موافقت کردند که در کنار همین مجموعه ایران باستان در شهرک غزالی، یک مجموعه اختصاصی برای حجاز را شروع کنیم، بخش عمده آن اینجاست.
سفر خارجی دیگر نخواهید داشت؟
اکنون در برنامه نیست، ولی بازیگران خارجی جهان عرب هستند که اینجا کاندیدا هستند و ممکن است بیایند.
شما پخش را که شروع کنید، همچنان ضبط ادامه دارد؟
بله. ما باید برسیم و خیلی پرتلاش باید بخش حجاز را انجام بدهیم. پیشبینی این است که تولید تقریباً سه سال دیگر تمام خواهد شد.
یعنی پخش سریال به اصطلاح لب به لب آنتن میشود؟
توالی پخش آن هفتگی است. نزدیک ۶۰ قسمت سریال است، تقریباً ۲۵ یا ۲۶ قسمت بیزانس است، سی و چند قسمت هم دوره ایران است. در مجموع یک سال و خوردهای به صورت بلاانقطاع پخش میشود.
فیلم سینمایی «سلمان فارسی» به چه صورت از داخل سریال تولید میشود؟
سریال جوری فیلمبرداری شده و قسمتبندی شده که بتوان بخشی از قسمتها را به صورت قصههای مستقلی از زندگی سلمان، در قالب نسخه سینمایی ارائه کرد.
در رابطه با سریال «موسی» شاهد بودیم که فیلمش اکران شد و در جشنواره هم حضور داشت، ولی درباره «سلمان» این اتفاق نیفتاد.
بله، آنها یک نگاه یا تعریف دیگری داشتند، ولی بنای ما این نیست که به عنوان مثال وسط کار، نسخه سینمایی را شروع کنیم. ما سریال را از قسمت یک شروع میکنیم و تا آخر میرویم. بعد از آن، از دل این مجموعه، فیلمهای سینمایی که باید بیرون بیاید، مشخص خواهد شد.
پیشبینی شما درباره پخش سریال و بازخوردها چیست؟ با توجه به اینکه آقای میرباقری کارگردان خوشنامی هستند و سابقه آثاری مانند «مختارنامه» و «امام علی(ع)» را دارند، فکر میکنید چه اتفاقی خواهد افتاد؟
ما نباید از کار خودمان تعریف کنیم. مخاطب است که نظر میدهد. هنری که ما باید انجام بدهیم این است که به خواسته مخاطب توجه کنیم، مخاطب اصلی ما، مخاطب داخل کشور و ایرانیان عزیز هستند و باید به این موضوع توجه کنیم. در ادامه، طبیعتاً با همین نگاه، مخاطب خارجی را هم باید جذب کند. مخاطب خارجی باید حاضر باشد پول بدهد و سریال را ببیند. اثر باید آنقدر قدرت داشته باشد که مخاطب بخواهد آن را دنبال کند.
به نظرم هم نگاه آقای میرباقری و هم توانمندی ایشان در عرصه سریالسازی، بسیار منحصر به فرد و خاص است. به هر صورت ایشان یکی از کارگردانان درجهیک و کاربلد هستند. به نظرم مخاطب خیلی از سریال خوشش میآید. این سریال خیلی متفاوت است. مخاطب جغرافیا، لباس، دیالوگ و قصههای متفاوتی را میبیند.
آقای میرباقری از اول هم دغدغه داشتند و تأکید میکردند که اگر سریال در اندازه جهانی نباشد و به آن اندازهای که من میخواهم نرسد، طبیعتاً بعد از سه چهار ماه فیلمبرداری عذرخواهی میکنم و میگویم شرایطش نیست. اما امروز، در فرصتی که در دوره اخیر و در همین دوره آتشبس داشتیم، بازبینیهایی که ما انجام میدادیم و ایشان انجام میدادند، تعبیر خود ایشان این است که «سریال فراتر از انتظار من خوب شده است.»
داوود میرباقری به طور معمول در حین فیلمبرداری حجم نقشها را کم و زیاد میکند؛ نظارت او بر کار بازیگران «سلمان فارسی» چگونه است؟
در این شش، هفت سال، ایشان هر شب بازنویسی دیالوگها و میزانسنهای روز بعد را انجام میدهند. این بازنویسی و بازنگری کمک میکند که به اقتضای توان یا ناتوانی بازیگر، نقش او کم و زیاد شود. گاهی میگویند تصور میکردم فلان بازیگر باید بیشتر بازی کند و خیلی خوب هم بازی میکند، اما به دلیل سنش کمی افت کرده و نقش او را کمتر میکنند. در مقابل، ممکن است بازیگری که چندان شناختهشده نیست، فوقالعاده ظاهر شود و برایش دیالوگهای بیشتری نوشته شود و نقش بیشتری بگیرد.
حتی درباره برخی بازیگران خارجی هم همین نگاه وجود دارد، اگر بازیگری را فوقالعاده و محشر ببینند، ممکن است تصمیم بگیرند قصه آن شخصیت را متفاوتتر پیش ببرند. این بدهبستان دائمی در روند تولید به بهتر شدن کار کمک میکند.
بازیگران خارجی نیز رنگآمیزی سریال را متفاوت کردهاند. وقتی بازیگران سینما و تئاتر یونان که در انگلستان آموزش دیدهاند و سابقه فعالیت حرفهای دارند در «سلمان فارسی» حضور پیدا میکنند، مخاطب ایرانی راحتتر باور میکند که با یک سردار رومی یا شخصیتهای آن دوره روبهرو است و از این ظرفیت به خوبی استفاده شده است.
درباره بهرهگیری از بازیگران و هنرمندان سراسر کشور در این پروژه توضیح دهید.
یکی از نکات مهمی که بارها هم به آن اشاره شده، بهرهمندی از بازیگران، اهالی تئاتر و فعالان بازیگری در سراسر ایران است. در ابتدای پروژه، با استفاده از تجربهای که از مرکز هنرهای نمایشی داشتم، گروه کارگردانی را بسیج کردیم. این گروه استان به استان به انجمنهای تئاتر و مجموعههای هنری مراجعه میکرد و با افرادی که برای حضور در «سلمان فارسی» ثبتنام کرده بودند، گفتوگو انجام میداد.
بیش از ۲۰ هزار نفر از سراسر ایران برای بازی در این سریال ثبتنام کردند. اعضای گروه به صورت فردی با آنها مصاحبه میکردند، افراد مناسب را انتخاب و سپس دعوت میکردند، تا امروز فکر میکنم بیش از هزار و ۵۰۰ تا هزار و ۶۰۰ نفر از بازیگران استانها و شهرستانهای مختلف در «سلمان فارسی» حضور داشتهاند.
بنابراین بازیگران و هنروران «سلمان فارسی» صرفاً هنرمندان تهرانی نیستند؟
بله، بخش زیادی از آنها از سراسر ایران هستند و این موضوع باعث خوشحالی است. برخی از این دوستان که از شهرستانها آمدهاند، خودشان کارگردان تئاتر بودهاند، اما علاقه داشتند در کنار چنین پروژهای تجربه کسب کنند. ما این فرصت را فراهم کردیم؛ آنها را دعوت میکنیم، محل اقامت در اختیارشان قرار میدهیم، حقالزحمه پرداخت میکنیم و پذیرایی سه وعده برای آنان در نظر میگیریم تا بتوانیم از تجربههای ارزشمند شهرستانها نیز در پروژه بهره ببریم.
در بخشی دیگر نیز بازیگران جدیدی حضور دارند که آقای میرباقری آنها را به سینمای ایران معرفی خواهد کرد و امیدوارم تعداد قابل توجهی از آنها به چهرههای موفقی تبدیل شوند.
در پایان اگر نکتهای باقی مانده است، بفرمایید.
امیدوارم این توفیق را داشته باشیم که اثری خوب، ارزشمند و فاخر در شأن ایران عزیز، امام علی(ع)، تشیع و اسلام عزیز ارائه دهیم. «سلمان فارسی» بهواقع در پی نمایش همین قامتهای بلند است. تلاش آقای میرباقری همواره همین بوده و نگاه ایشان نگاهی وسیع است. از هر زاویهای که نگاه میکنم، چه از منظر اسلام، چه تشیع، چه ایران و چه تمدن ایران باستان، تجلی همه اینها را در سریال ایشان میبینم.
امیدوارم بتوانیم یک پیشدرآمد و الگوی مناسب برای صنعت سینما ایجاد کنیم. در این شش، هفت سال، همکاران ما در کارگاههای مختلف مشغول فعالیت بودهاند؛ هفت سال در کارگاه چرم، هفت سال در ارابهسازی و هفت سال در کهنهکاری و طراحی لباس کار کردهاند. این جوانان امروز به چنان تجربهای رسیدهاند که کارهای معمولی برایشان بسیار ساده به نظر میرسد.
یک جمعیت ارزشمند برای صنعت سینما تربیت شده که به نظر من سرمایهای حتی بزرگتر از خود سریال «سلمان فارسی» است. همکاران من، بهویژه نسل جوان، با شجاعت کارهای ارزشمند، علمی، هنری و فرهنگی انجام دادهاند؛ کارهایی که واقعاً دیدنی هستند.
