بهمن اکبری، استاد دانشگاه و رایزن سابق فرهنگی جمهوری اسلامی ایران در عمان و ازبکستان در گفتوگو با ایسنا، مهمترین ویژگی رهبر شهید انقلاب اسلامی در تأمین استقلال سیاسی، اقتصادی و فرهنگی کشور را برخورداری از یک منظومه فکری و عملیاتی منسجم دانست و گفت: جانِ موفقیت و شاخصترین ویژگی آن فقید فرزانه در تأمین استقلال همهجانبه کشور، نه صرفاً یک خصلت فردی، بلکه یک منظومه فکری-عملیاتی منسجم بود که میتوان آن را در سه لایه بههمپیوسته تحلیل کرد؛ جهانبینی توحیدی نسبت به استقلال، تبدیل تهدید تحریم به فرصت جهش درونزا و پرورش نسلی مؤمن به اصل «ما میتوانیم».
وی ادامه داد: در نگاه رهبر حکیم و شهید انقلاب، استقلال هرگز به معنای انزوا یا خودتحریمی نبود، بلکه به معنای آزادی عملِ برخاسته از اقتدار درونزا بود. ایشان استقلال سیاسی، اقتصادی و فرهنگی را سه ضلع یک هرم میدانستند که قله آن عزت ملی است.
اکبری افزود: مبنای نظری این دیدگاه در آیه شریفه «وَلَنْ یَجْعَلَ اللَّهُ لِلْکافِرینَ عَلَی الْمُؤْمِنینَ سَبیلاً» ریشه داشت که ایشان آن را یک قاعده فقهی ـ تمدنی تفسیر میکردند؛ به این معنا که جامعه اسلامی نباید در هیچ عرصهای اعم از سیاست، اقتصاد و فرهنگ تحت سلطه بیگانگان قرار گیرد و هرگونه وابستگی که راه نفوذ دشمن را باز کند، باید از میان برداشته شود.
استقلال سیاسی با عبور از دوگانههای قدرتهای جهانی
استاد مدعو دانشگاه تهران با اشاره به رویکرد رهبر شهید انقلاب اسلامی در عرصه سیاست خارجی اظهار کرد: ویژگی محوری ایشان در تأمین استقلال سیاسی، عبور از دوگانهسازیهای کاذب قدرتهای جهانی و طراحی یک گفتمان سوم بود.
وی گفت: شعار «نه شرقی، نه غربی» که از امام خمینی (ره) به یادگار مانده بود، در دوران رهبری ایشان از یک موضع صرفاً سلبی و دفاعی به یک دکترین ایجابی و تمدنی ارتقاء یافت. ایشان با مفهومسازی «نظام سلطه»، آمریکا و متحدانش را نه یک قدرت سیاسی موقت، بلکه یک ساختار استکباری فرهنگی، اقتصادی و سیاسی معرفی کردند که کرامت و شأن ملتها را هدف قرار داده است.
اکبری تأکید کرد: بر همین اساس، ایستادگی در برابر سلطه دیگر یک انتخاب مقطعی نبود، بلکه به هویت دائمی جمهوری اسلامی ایران تبدیل شد.
وی افزود: راهکار عملیاتی رهبر شهید برای حفظ استقلال سیاسی در اوج فشارها، ایجاد بازدارندگی همهجانبه بود؛ بازدارندگیای که تنها به توان دفاعی و نظامی محدود نمیشد، بلکه بازدارندگی فرهنگی برای حفظ هویت، بازدارندگی اقتصادی برای مقاومسازی معیشت مردم و بازدارندگی دیپلماتیک از طریق تنوعبخشی به شرکای بینالمللی و توجه به همسایگان و شرق، بدون وابستگی را نیز دربر میگرفت.
اکبری خاطرنشان کرد: ایشان نشان دادند حتی در شرایطی که قدرتهای جهانی وعده رفع تحریمها را میدهند، نباید ساختار کشور به این وعدهها گره بخورد و خنثیسازی تحریمها از مسیر قوی شدن کشور، بر انتظار برای رفع تحریمها مقدم است. این مهمترین درس سیاسی ایشان بود.
اقتصاد مقاومتی؛ راهبردی برای پیشرفت، نه صرفاً عبور از تحریم
وی در ادامه با اشاره به رویکرد رهبر شهید انقلاب در حوزه اقتصاد اظهار کرد: مهمترین ویژگی ایشان، تبدیل مفهوم اقتصاد مقاومتی از یک تاکتیک بقا به یک راهبرد تمدنی برای پیشرفت بود.
اکبری گفت: بسیاری در ابتدا تصور میکردند اقتصاد مقاومتی به معنای تحمل شرایط تحریم است، اما ایشان آن را الگویی دانشبنیان، درونزا و در عین حال برونگرا تعریف کردند. رهبر شهید بهدرستی دریافته بودند که آسیبپذیری اقتصاد ایران تنها ناشی از تحریمهای خارجی نیست، بلکه وابستگی به خامفروشی نفت و نبود زنجیرههای ارزش بومی نیز از عوامل اصلی آن است.
وی ادامه داد: از همین رو، کلیدواژههایی همچون جهش تولید، شرکتهای دانشبنیان، اقتصاد بدون نفت و تولید ملی، همگی در راستای یک هدف مشترک یعنی قطع وابستگی بودجه به نفت و اتکا به دانش، تخصص و توان جوانان ایرانی مطرح شد.
اکبری افزود: نمونههای عینی این نگاه را میتوان در پیشرفتهای صنایع دفاعی، فضایی و فناوریهای نوین مشاهده کرد؛ جایی که تحریمهای گسترده، به جای توقف حرکت کشور، زمینه اتکا به ظرفیتهای داخلی و شکوفایی استعدادهای جوانان را فراهم کرد.
وی تأکید کرد: رهبر شهید انقلاب تنها یک فرمانده نبودند، بلکه آموزگار اقتصاد مقاومتی بودند و به ملت آموختند که میتوان با تکیه بر توان داخلی، نیازهای راهبردی کشور را تأمین کرد و در حوزههایی مانند فناوری نانو، سلولهای بنیادی و صنایع پیشرفته به جایگاههای برتر جهانی دست یافت.
اکبری گفت: راز این موفقیت، پیوند راهبرد مقاومت با ایمان به سنتهای الهی بود. ایشان بارها تأکید داشتند که تحریمها اگرچه در ظاهر یک تهدید هستند، اما اگر ملت از آنها برای خوداتکایی و بیدارسازی ظرفیتهای داخلی بهره بگیرد، میتوانند به فرصتی برای پیشرفت و اقتدار ملی تبدیل شوند.
استقلال فرهنگی با احیای هویت اسلامی ـ ایرانی
اکبری در ادامه با اشاره به نگاه رهبر شهید انقلاب اسلامی در حوزه فرهنگ گفت: شاید کمنظیرترین ویژگی ایشان، تشخیص بهموقع اهمیت جنگ نرم و تمایز آن از نبرد سخت بود. در شرایطی که برخی امنیت ملی را صرفاً در توان نظامی و تجهیزات دفاعی خلاصه میکردند، ایشان از دهه ۱۳۷۰ با طرح مفاهیمی همچون تهاجم فرهنگی، شبیخون فرهنگی، نفوذ فرهنگی و جنگ نرم، نسبت به تهدیدهای فرهنگی هشدار دادند.
وی افزود: راهبرد ایشان برای حفظ استقلال فرهنگی، تنها مقابله با فرهنگ مهاجم نبود، بلکه بر احیای ظرفیتهای تمدنی و هویتی ایران و اسلام استوار بود. ایشان باور داشتند جوان ایرانی اگر ریشههای تمدنی خود را در معماری اسلامی، ادبیات فارسی، فلسفه اسلامی، فرهنگ دفاع مقدس و سیره اهلبیت (ع) بشناسد، در برابر جاذبههای سبک زندگی غربی مصون خواهد ماند.
رایزن سابق فرهنگی جمهوری اسلامی ایران در عمان و ازبکستان ادامه داد: از همین منظر، تأکید بر تمدنسازی اسلامی ـ ایرانی، نقطه مقابل وادادگی فرهنگی بود. ایشان با نقد مبانی تمدن غرب و تأکید بر خلأهای معنوی آن، تلاش کردند احساس خودباوری و عزت ملی را در برابر تبلیغات فرهنگی دشمن تقویت کنند.
وی خاطرنشان کرد: حمایت از تولیدات فرهنگی بومی، ادبیات مقاومت، آثار فاخر دفاع مقدس، سرودهای انقلابی و برنامههایی مانند اعتکاف و راهیان نور، در عمل به شکلگیری یک زیستبوم فرهنگی مستقل در کشور انجامید که زمینه تقویت هویت نسل جوان را فراهم کرد.
رهبر شهید با یک نقشه راه چندلایه، مسیر مقاومت و خودکفایی را ترسیم کردند
اکبری درباره چگونگی ترسیم مسیر استقلال و مقاومت توسط رهبر شهید انقلاب اسلامی اظهار کرد: ایشان یک نقشه راه چندلایه مبتنی بر واقعیتهای میدانی و مبانی دینی طراحی کردند که مهمترین مؤلفه آن، تثبیت گفتمان مقاومت به جای انفعال بود.
وی افزود: از حوادث سال ۱۳۷۸ تا فتنه ۱۳۸۸، از تحریمهای گسترده تا ترور شهید سپهبد قاسم سلیمانی، پیام ثابت ایشان این بود که نباید از فشارها هراس داشت و راهحل مشکلات، قویتر شدن کشور است. این نگاه، روحیه مقاومت و اعتماد به نفس را در سطوح مدیریتی و اجتماعی تقویت کرد.
نهادسازی برای خودکفایی و تقویت ظرفیتهای داخلی
وی ادامه داد: یکی دیگر از ارکان این نقشه راه، نهادسازی بر پایه خودکفایی بود. حمایت از مجموعههایی که در حوزه محرومیتزدایی، توسعه علمی، فناوری و فعالیتهای فرهنگی مردمی نقشآفرینی میکردند، با هدف واگذاری مسئولیتها به نیروهای جوان، مؤمن و متخصص و کاهش وابستگی به ساختارهای صرفاً دیوانسالارانه دنبال شد.
اکبری اضافه کرد: ایشان همواره از گسترش فعالیتهای علمی، پارکهای علم و فناوری، گروههای جهادی و شبکهalmnfgCDOp@@@1234های مردمی حمایت میکردند و این ظرفیتها را از پایههای پیشرفت کشور میدانستند.
استقلال علمی، خط قرمز مذاکرات
وی با اشاره به رویکرد رهبر شهید در مذاکرات هستهای گفت: یکی از مهمترین جلوههای استقلال سیاسی، در دیپلماسی هستهای نمایان شد. ایشان با تعیین خطوط قرمز، بر حفظ حقوق هستهای کشور تأکید داشتند و هیچگونه عقبنشینی تحقیرآمیز را نمیپذیرفتند.
اکبری تصریح کرد: این رویکرد به جهان نشان داد که جمهوری اسلامی ایران درباره دانش، فناوری و استقلال علمی خود معامله نمیکند و همین مسئله جایگاه و قدرت چانهزنی کشور را در مذاکرات ارتقاء داد.
استقلال ایران به الگویی برای منطقه تبدیل شد
وی با اشاره به تحولات منطقه اظهار کرد: از نگاه رهبر شهید، محور مقاومت صرفاً یک ائتلاف نظامی نبود، بلکه به تدریج به یک جریان فرهنگی، سیاسی و اقتصادی تبدیل شد که استقلال از سلطه قدرتهای غربی را به یک ارزش مشترک میان ملتهای منطقه تبدیل کرد.
اکبری افزود: به همین دلیل، استقلال جمهوری اسلامی ایران تنها یک دستاورد داخلی نبود، بلکه به الگویی برای سایر ملتها تبدیل شد و همین مسئله پشتوانهای برای تقویت امنیت و منافع ملی کشور فراهم کرد.
وی در جمعبندی این بخش از سخنان خود گفت: میراث رهبر شهید در این عرصه، اثبات این حقیقت بود که استقلال واقعی بیش از آنکه در انبارهای تسلیحاتی ذخیره شود، در اندیشه و باور انسانهای خودباور و مستقل شکل میگیرد. ایشان به ما آموختند کشوری که به خداوند توکل دارد و به توانمندیهای خود ایمان آورده است، حتی در سختترین شرایط نیز میتواند مسیر پیشرفت و عزت را ادامه دهد.
استقلال و پیشرفت، دو روی یک حقیقت واحد
این استاد دانشگاه در ادامه اظهار کرد: یکی از نکات بنیادین در منظومه فکری رهبر شهید این بود که استقلال هیچگاه هدفی جدا از پیشرفت تلقی نمیشد، بلکه این دو را لازم و ملزوم یکدیگر میدانستند. همین نگاه، اندیشه ایشان را از یک رویکرد صرفاً سیاسی به یک نظریه جامع در حکمرانی تمدنی ارتقاء داد.
وی افزود: از نگاه ایشان، وابستگی تنها استقلال سیاسی را تهدید نمیکند، بلکه به صورت نظاممند مسیر تولید علم، رشد اقتصادی، شکوفایی فرهنگی و حتی امنیت ملی را نیز مسدود میکند. از همین رو، همواره تأکید داشتند که اقتدار ملی از درون جامعه میجوشد و بزرگترین سرمایه هر کشور نه تجهیزات نظامی یا منابع مالی، بلکه سرمایه انسانی مؤمن، دانش نخبگان، ایمان مردم و اعتماد به نفس ملی است.
اکبری گفت: رهبر شهید انقلاب اسلامی به ما آموختند کشوری میتواند با اقتدار روی پای خود بایستد که پیش از هر چیز، بر توان علمی، فکری و ایمانی جوانان خود سرمایهگذاری کرده باشد.
«حکمرانی استقلالمحور»؛ دکترینی برای اداره کشور
اکبری در ادامه با تشریح منظومه فکری رهبر شهید انقلاب اسلامی گفت: بنده اندیشههای ایشان را در قالب الگویی با عنوان «حکمرانی استقلالمحور» صورتبندی میکنم؛ الگویی که بر پنج ستون تمدنی استوار است و میتوان آن را یک دکترین جامع برای اداره کشور دانست.
وی افزود: نخستین ستون این الگو، توحید و نفی سلطهپذیری است که ریشه در آیه شریفه «وَلَنْ یَجْعَلَ اللَّهُ لِلْکافِرینَ عَلَی الْمُؤْمِنینَ سَبیلاً» دارد. بر اساس این نگاه، هرگونه نفوذ سیاسی، اقتصادی، فرهنگی و امنیتی بیگانگان بر جامعه اسلامی مردود است و استقلال، صرفاً یک انتخاب سیاسی نیست، بلکه تکلیفی دینی و شرعی به شمار میرود.
مردمباوری، پایه اقتدار ملی
وی ادامه داد: دومین ستون این منظومه، مردمباوری و مشارکت عمومی است. رهبر شهید با الهام از آموزههای نهجالبلاغه، اقتدار حقیقی را در پیوند میان ایمان، مردم و حاکمیت میدیدند. در این نگاه، مردم تنها مخاطب سیاستها نیستند، بلکه بازیگران اصلی پیشرفت و صاحبان حقیقی انقلاب اسلامی محسوب میشوند.
اکبری تأکید کرد: بر همین اساس، سرمایه اجتماعی، مهمترین پشتوانه امنیت ملی است و حفظ وحدت ملی، تقویت اعتماد عمومی و گسترش عدالت، صرفاً یک وظیفه اجتماعی نیست، بلکه راهبردی برای تأمین امنیت کشور به شمار میآید.
علم و فناوری؛ سرچشمه قدرت ملی
رایزن سابق فرهنگی جمهوری اسلامی ایران در عمان و ازبکستان با اشاره به سومین رکن این الگو اظهار کرد: رهبر شهید، قدرت را تنها به توان نظامی محدود نمیکردند، بلکه با استناد به آموزههای دینی، قدرت علمی، فناوری، رسانهای و اقتصادی را نیز از ارکان اقتدار ملی میدانستند.
وی افزود: حمایت مستمر از شرکتهای دانشبنیان، فناوریهای نوین، صنعت هستهای صلحآمیز، صنایع فضایی، فناوری نانو، زیستفناوری و هوش مصنوعی، همگی در راستای افزایش قدرت ملی و کاهش آسیبپذیری کشور دنبال میشد.
اقتصاد مقاومتی؛ راهبردی برای اصلاح ساختارهای وابسته
اکبری در ادامه گفت: چهارمین ستون حکمرانی استقلالمحور، اقتصاد درونزا، دانشبنیان و برونگرا است. ایشان معتقد بودند هیچ ملتی بدون اصلاح ظرفیتهای درونی خود به استقلال پایدار دست نخواهد یافت.
وی افزود: از همین رو، اقتصاد مقاومتی در اندیشه رهبر شهید یک راهبرد منفعل برای تحمل تحریمها نبود، بلکه برنامهای فعال برای اصلاح ساختارهای وابسته، کاهش خامفروشی و پیوند اقتصاد کشور با دانش، تخصص و توان جوانان ایرانی به شمار میرفت.
دیپلماسی عزتمندانه و متوازن
وی با اشاره به پنجمین رکن این منظومه اظهار کرد: رهبر شهید با نگاهی آیندهنگر به تحولات نظام بینالملل، سالها پیش از انتقال تدریجی قدرت به آسیا، افول هژمونی غرب و شکلگیری نظم نوین جهانی سخن گفته بودند.
اکبری افزود: بر همین اساس، توسعه روابط با کشورهای همسایه، توجه به شرق و حضور فعال در سازوکارهای منطقهای و بینالمللی، بخشی از راهبرد کلان تنوعبخشی به روابط خارجی و کاهش آسیبپذیری کشور در برابر فشارهای یکجانبه بود.
«قوی شدن»؛ محور تأمین امنیت و استقلال
وی ادامه داد: تأکید مکرر رهبر شهید بر «قوی شدن» نیز در همین چارچوب قابل تبیین است. ایشان معتقد بودند در نظام بینالملل، امنیت، استقلال و حتی صلح، بدون برخورداری از قدرت پایدار تضمین نخواهد شد.
اکبری گفت: از نگاه ایشان، قدرت ملی مفهومی چندبعدی است که قدرت علمی، اقتصادی، فرهنگی، رسانهای، فناوری، جمعیتی و سرمایه اجتماعی را بهطور همزمان دربر میگیرد و هیچیک از این مؤلفهها بهتنهایی برای تأمین اقتدار کشور کافی نیست.
ارتقای استقلال از یک شعار سیاسی به یک نظریه تمدنی
وی در جمعبندی سخنان خود اظهار کرد: اگر بخواهیم میراث نظری رهبر شهید انقلاب اسلامی را در یک جمله خلاصه کنیم، باید گفت ایشان استقلال را از سطح یک شعار سیاسی و تاکتیکی برای بقا، به سطح یک نظریه تمدنی و الگویی جامع برای حکمرانی ارتقاء دادند.
اکبری افزود: این نظریه بر پیوند میان ایمان، عقلانیت، علم، عدالت، مردمسالاری دینی، پیشرفت و اقتدار ملی استوار است و هدف آن، رهایی جامعه اسلامی از چرخه تاریخی وابستگی و حرکت به سوی تمدنی اثرگذار و الهامبخش در عرصه جهانی است.
این استاد دانشگاه در پایان تأکید کرد: در این منظومه فکری، مقاومت نیز صرفاً یک راهبرد دفاعی در برابر فشارها نیست، بلکه فرآیندی فعال برای تبدیل ظرفیتهای داخلی به قدرت ملی، افزایش تابآوری کشور و فراهم کردن زمینه شکلگیری تمدن نوین اسلامی به شمار میرود؛ تمدنی که از نگاه رهبر شهید انقلاب اسلامی، افق نهایی انقلاب و رسالت تاریخی ملت ایران بود و میتواند مسیر آینده کشور را برای نسلهای بعد روشن نگه دارد.
انتهای پیام
