مجید عبدالرزاقنژاد در گفتگو با ایسنا با تشریح ابعاد جهاد علمی در اندیشه رهبر شهید انقلاب، گفت: آیندهنگری، تحولآفرینی و تمدنسازی سه مؤلفه اساسی این دکترین به شمار میرود و استقلال علمی و فناوری کشور زمانی محقق میشود که علم از مرزهای دانشگاه فراتر رفته و به فناوری، صنعت، حل مسائل جامعه و شکلگیری تمدن نوین اسلامی پیوند بخورد.
دانشیار علوم کامپیوتر، عضو هیأت علمی دانشگاه صنعتی بیرجند و مدیر هسته پژوهشی سیستمهای اطلاعاتی و هوش مصنوعی پژوهشکده زنجیرههای ارزش، در پاسخ به این پرسش که مهمترین مؤلفههای جهاد علمی در اندیشه رهبر شهید چیست و این مفهوم چه جایگاهی در پیشرفت علمی کشور دارد، اظهار کرد: رهبر شهید انقلاب سه مؤلفه آیندهنگری، تحولآفرینی و تمدنساز بودن را لازمه فعالیتهای علمی کشور در تبیین دکترین جهاد علمی ایران اسلامی میدانستند و به دفعات و در فرمهای مختلف آن را تبیین و مطالبه کردند.
عبدالرزاقنژاد افزود: شاید بتوان نخستین نمود مؤلفه آیندهنگری را در دستور و پیگیری ایشان برای تأسیس مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی یا همان مجموعه نور در نخستین سال زعامت ایشان یعنی سال ۱۳۶۸ بیان کرد. در آن زمان دسترسی به کامپیوتر بسیار محدود بود و ایشان تأکید داشتند که باید فناوریهای نوظهور و تحول دیجیتال در علوم اسلامی محقق شود.
وی ادامه داد: بر همین اساس، ضمن دستور تأسیس این مرکز، تا سالها ریاست عالی آن را شخصاً برعهده داشتند. همچنین در حوزه صنعت هستهای، با وجود اینکه کشورهای غربی اصرار به محدودیت غنیسازی اورانیوم در حد ۱۰ هزار سو داشتند، رهبر شهید با آیندهنگری صحیح مبتنی بر استقلال و رفع نیازهای کشور، این عدد را ۱۹۰ هزار سو اعلام کردند.
این عضو هیأت علمی دانشگاه صنعتی بیرجند تصریح کرد: ایشان در دیدار با اساتید در سال ۱۳۹۸ با نگاهی آیندهنگر بر لزوم انجام تحقیقات عمیق و بلندمدت تأکید کردند و فرمودند که کارهای مهمی وجود دارد که سود نقد ندارد، دستاورد نزدیک ندارد، اما جاده و بستر پیشرفت علمی کشور است.
وی با اشاره به نگاه رهبر شهید انقلاب به فناوریهای نوظهور، اظهار کرد: در بحث هوش مصنوعی نیز ایشان استفاده از این فناوری را کافی ندانستند و به دولت چهاردهم هشدار دادند که باید به لایههای عمیق هوش مصنوعی توجه شود، وگرنه در آینده نزدیک کشورهای صاحب این فناوری سازمانی مانند آژانس اتمی ایجاد خواهند کرد و سایر کشورها را مجبور خواهند کرد برای رسیدن به هر بخش از هوش مصنوعی از آنها اجازه بگیرند.
عبدالرزاقنژاد با بیان اینکه تحولآفرینی فعالیتهای علمی، مؤلفه دیگری از دکترین جهاد علمی رهبر شهید بود، گفت: این موضوع به کرات و حول موضوعات مختلف مطرح میشد.
وی ادامه داد: رهبر شهید انقلاب در تبیین نحوه تحولآفرینی فعالیتهای علمی مدنظر خود، در دیدار زائران و مجاوران حرم مطهر رضوی در اول فروردینماه سال ۱۳۸۵ اعلام کردند که علم مجرد و به تنهایی کافی نیست؛ علم را باید به فناوری، فناوری را به صنعت و صنعت را به توسعه کشور متصل کرد.
این استاد دانشگاه افزود: در بحث فناوری نانو و در بازدید از نمایشگاه دستاوردهای این فناوری در سال ۱۳۹۳ نیز ضمن تقدیر از تلاشها و دستاوردهای بهدستآمده در این حوزه، تأکید کردند که باید خروجی شرکتهای دانشبنیان حوزه نانو در زندگی مردم اثر خود را نشان دهد.
وی اظهار کرد: تأکید ایشان بر اینکه نجات کشور در هر شرایطی در گرو توسعه علم و دانش است و همچنین حمایت از شرکتهای دانشبنیان، از دیگر مصادیق این نگاه بود؛ به گونهای که خطاب به معاون علمی ریاست جمهوری چند سال پیش فرمودند هر کاری بخواهید برای رفع موانع علمی جوانان انجام میدهم.
عبدالرزاقنژاد گفت: رهبر شهید، مطالبهگر تحولآفرینی در فعالیتهای علمی نیز بودند؛ تا آنجا که در مهرماه ۱۳۹۳ از تأخیر در تحول و نوسازی نظام آموزشی و علمی کشور انتقاد کرده و آن را باعث بروز خسارات بزرگ دانستند.
وی افزود: رهبر شهید اگرچه تأکید داشتند فعالیتهای علمی باید باعث تحول و رفع مشکلات جامعه شود، اما این تحولآفرینی را در روشها میدانستند و بر عدم تغییر اهداف و جبههبندیها تأکید داشتند.
وی افزود: فناوری صلحآمیز هستهای، فناوریهای زیستی، نانو، هوش مصنوعی و فضا از جمله این حوزهها بودند. مقاومت در برابر فشارهای بینالمللی برای توقف غنیسازی و اصرار بر ادامه مسیر، نمونهای عینی از تأثیر این نگاه بر سیاست خارجی و امنیت ملی کشور عزیزمان است.
عبدالرزاقنژاد با اشاره به چهارمین اثر نگاه رهبر شهید انقلاب به استقلال علمی اظهار کرد: این رویکرد باعث تغییر نگرش در دانشگاهها و مراکز پژوهشی شد. ایشان بارها بر لزوم مسئلهمحوری و کاربردی کردن پژوهشها در قالب علم نافع تأکید کردند.
وی ادامه داد: اگرچه این موضوع هنوز به طور کامل محقق نشده است، اما جهتگیری بسیاری از دانشگاهها و مؤسسات پژوهشی را به سمت حل مسائل واقعی کشور سوق داده و معیارهای ارزیابی را تا حدی به سمت تأثیر اجتماعی و اقتصادی پژوهش تغییر داده است.
این عضو هیأت علمی دانشگاه صنعتی بیرجند تأکید کرد: در مجموع، نگاه رهبر شهید انقلاب به استقلال علمی، یک استراتژی توسعه مقاومتی بود که هدف نهایی آن، کسب مرجعیت علمی و فناوری در سطح منطقه و جهان محسوب میشد.
وی افزود: این نگاه، علم را از یک فعالیت صرفاً آکادمیک به یک جبهه استراتژیک تبدیل کرد که امنیت، اقتدار و رفاه ملی به آن وابسته است.
وی ادامه داد: این مهم در سخنرانی رهبر فرزانه و شهید انقلاب در خرداد ۱۴۰۲ و مراسم سیوچهارمین سالگرد ارتحال ملکوتی امام خمینی(ره) تجلی آشکار یافت که فرمودند در دوران هوش مصنوعی و کوانتوم و ... نمیشود با شیوههای نیم قرن قبل کار کرد؛ ابزارها تغییر میکند، ولی اهداف و جبههبندیها تغییر نمیکند.
عبدالرزاقنژاد با اشاره به اینکه تمدنسازی رکن سوم دکترین جهاد علمی رهبر شهید است، گفت: از آنجایی که لازمه ظهور تمدن در جامعه، دسترسی به علم نافع و تعریف مبانی فکری مستقل است، مؤلفه تمدنسازی رکن سوم این دکترین به شمار میرود.
وی افزود: رهبر شهید انقلاب در دیدار نخبگان و استعدادهای برتر که هر ساله برگزار میکردند، در سال ۱۴۰۰ تأکید کردند که علم نافع یکی از پایههای تمدن نوین اسلامی است و نخبگان باید به این مهم توجه داشته باشند.
این عضو هیأت علمی دانشگاه صنعتی بیرجند بیان کرد: در تبیین علم نافع نیز ایشان بارها به شکلهای مختلف، آن را علمی تعریف کردند که به مردم نفع رسانده، نیازهای کشور را برطرف کند و ابعاد مختلف مادی و معنوی جامعه را در نظر بگیرد.
وی ادامه داد: ایشان در سال ۱۳۷۶ همراهی دانش و معنویت را لازمه شکلگیری تمدن اسلامی از منظر نظام مقدس جمهوری اسلامی اعلام کردند و پس از آن نیز به شکلهای مختلف این مهم را بیان داشتند.
عبدالرزاقنژاد اظهار کرد: در یکی از دیدارهای سال ۱۳۹۴، رهبر شهید انقلاب نسبت ایدئولوژی با علم را تعریف کرده و به علم نافع و علم مضر رسیدند و تأکید کردند که در قضیه علم، تفکر و عقیده یا همان ایدئولوژی مؤثر بوده و عدم توجه به عقیده و اعتقاد باعث حرکت به سمت علم مضر خواهد شد.
وی تصریح کرد: رهبر شهید انقلاب معتقد بودند که تولید و بهکارگیری علم نافع باعث برتری و اقتدار تمدن نوین ایرانی ـ اسلامی خواهد شد و این مهم را با عبارت «علم، اقتدارآفرین است» در دیدار خود با اساتید دانشگاه در سال ۱۳۹۲ بیان کردند و سالها بعد نیز فرمودند در دفاع از حرکت علمی کشور تا نفس دارم کوتاه نخواهم آمد.
استقلال علمی؛ ضرورت حیاتی و شرط بقای کشور در عرصه جهانی
عبدالرزاقنژاد در پاسخ به این پرسش که رهبر شهید چه نگاهی به استقلال علمی و فناوری کشور داشتند و این نگاه چه تأثیری بر سیاستهای علمی جمهوری اسلامی گذاشته است، اظهار کرد: رهبر شهید انقلاب، استقلال علمی و فناوری را نه یک گزینه، بلکه یک ضرورت حیاتی و شرط بقای نظام مقدس جمهوری اسلامی در عرصه جهانی میدانستند.
وی افزود: ایشان در سال ۱۳۹۷ در دیدار با مسئولان ستاد توسعه علوم شناختی فرمودند هر ملتی که امروز در زمینه دانشهای جدید عقب بیفتد، سرنوشتش سرنوشت آن ملتهایی است که در آغاز انقلاب صنعتی عقب افتادند و سرنوشتشان شد استعمارزدگی، شد زیردست بودن، شد فقیر بودن و شد ذلیل شدن.
این عضو هیأت علمی دانشگاه صنعتی بیرجند با بیان اینکه این نگاه ریشه در دو اصل اساسی داشت، ادامه داد: نخست، تجربه تاریخی وابستگی و تحریم که نشان میداد اتکا به دیگران، امنیت و پیشرفت ملی را به مخاطره میاندازد و دوم، باور عمیق به توانایی داخلی و شعار «ما میتوانیم» که از ایمان به استعدادهای ملت ایران نشأت میگرفت.
وی تصریح کرد: رهبر شهید باور داشتند که علم و فناوری، سلاح تعیینکننده قرن حاضر است و کشوری که در این عرصه وابسته باشد، در تمامی ابعاد سیاسی، اقتصادی و امنیتی نیز تابع خواهد بود.
عبدالرزاقنژاد با اشاره به تأثیر مستقیم این نگاه بر سیاستهای علمی کشور، گفت: این رویکرد باعث شد علم و فناوری به گفتمان مسلط ملی تبدیل شود. ایشان با پیگیری مستمر و تبدیل علم به یک گفتمان ملی، آن را از حاشیه به متن برنامهریزیهای کلان کشور آوردند.
وی افزود: ابلاغ سیاستهای کلی اقتصاد مقاومتی در سال ۱۳۹۲ و سیاستهای کلی علم و فناوری در سال ۱۳۹۳ با تأکید صریح بر پیشتازی در علم و فناوری، اقتصاد دانشبنیان و رهایی از وابستگی، چارچوب قانونی و راهبردی برای تمام قوا و نهادها تعیین کرد.
عبدالرزاقنژاد ادامه داد: دومین اثر این نگاه، شکلگیری و حمایت از زیستبوم نوآوری بود. تأکید رهبر شهید بر پیوند علم با فناوری و صنعت، منجر به ایجاد و تقویت نهادهای جدیدی مانند معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری، صندوق نوآوری و شکوفایی و بهویژه شرکتهای دانشبنیان شد.
وی اظهار کرد: حمایتهای مالی، معافیتهای مالیاتی، قانون جهش تولید و تسهیل قوانین برای این شرکتها، مستقیمترین تجلی این نگاه است.
این استاد دانشگاه با اشاره به سومین پیامد این رویکرد گفت: نگاه آیندهنگر و استقلالطلبانه رهبر شهید، کشور را وادار به سرمایهگذاری بلندمدت در حوزههایی کرد که در آن زمان شاید برای برخی تجملاتی یا غیرضروری به نظر میرسید.
انتهای پیام
