محسن جوادی امروز (شنبه ۲۰ تیر) در نشست فرهنگی شاهنامه فردوسی و جلال خالقیمطلق که به میزبانی فرهنگسرای امام خمینی (ره) خرمدره برگزار شد با اشاره به محور اصلی این آیین، افزود: امروز به مناسبت بزرگداشت یاد و خدمات دکتر جلال خالقیمطلق گرد هم آمدهایم. هر چند ایشان در حوزههای مختلفی از جمله حافظ و خیام نیز پژوهشهای ارزشمندی انجام داده است، اما آنچه بیش از همه نام وی را ماندگار کرده، تصحیح انتقادی شاهنامه فردوسی است؛ اثری که حاصل بیش از چهار دهه تلاش مستمر و پژوهش دقیق است.
وی ادامه داد: خالقیمطلق با تکیه بر کهنترین نسخههای موجود، از جمله نسخه فلورانس، و با بهرهگیری از روش علمی و انتقادی، متنی معتبر از شاهنامه را همراه با توضیحات و تعلیقات ارزشمند فراهم کرد که نخست در خارج از کشور منتشر شد و سپس در ایران در قالبهای مختلف در اختیار علاقهمندان قرار گرفت.
جوادی اظهار کرد: این بزرگداشت در واقع پاسداشت خردورزی، پژوهش و همچنین بزرگداشت شاهنامه و فردوسی است؛ اثری که یکی از مهمترین حلقههای پیوند هویت فرهنگی و تاریخی ایرانیان به شمار میرود چرا که خالقیمطلق با پژوهشهای خود سهمی ماندگار در حفظ و انتقال این میراث ارزشمند داشته است.
معاون فرهنگی وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی، با اشاره به جایگاه حکمت در شاهنامه، گفت: ارزش فردوسی تنها در شاعری او خلاصه نمیشود، بلکه عمق اندیشه و نگاه حکیمانه او به هستی و زندگی، شاهنامه را به اثری ماندگار در فرهنگ ایرانی تبدیل کرده است.
وی با بیان اینکه در گذشته بسیاری از متفکران ایرانی در محافل شرقشناسی بیشتر بهعنوان چهرههایی تاریخی معرفی میشدند، افزود: امروز فیلسوفانی همچون ملاصدرا در معتبرترین دانشگاههای جهان موضوع پژوهشهای زنده و معاصر هستند و آثار و اندیشههای آنان در محافل علمی مورد توجه قرار میگیرد.
او با استناد به بخشهایی از شاهنامه، گفت: فردوسی انسان را از جستوجوی خداوند با چشم ظاهری یا حتی صرفاً با اندیشه برحذر میدارد و بر برتری ذات الهی از ادراک محدود انسان تأکید میکند. این نگاه، بیانگر عمق حکمت و جهانبینی اوست.
جوادی با اشاره به اشعار صفای اصفهانی در تفسیر این اندیشه فردوسی، افزود: این شاعر نیز با الهام از شاهنامه، خداوند را در دلهای سرشار از عشق و محبت جستوجو میکند؛ برداشتی که نشان میدهد حکمت فردوسی فراتر از روایتهای حماسی، ناظر به حقیقت هستی، عشق و معنای زندگی است و همین ژرفای اندیشه سبب شده است که بزرگان فلسفه و ادب، او را «حکیم» بنامند.
معاون وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی در ادامه سخنان خود با اشاره به برداشتهای مختلف از مفهوم «حکمت» در شاهنامه، گفت: اگر ملاصدرا حکمت فردوسی را در ژرفای هستیشناسانه و نگاه فلسفی او میبیند، پژوهشگرانی همچون زندهیاد دکتر جلال خالقیمطلق این حکمت را در آموزههای اخلاقی، خردورزی و فلسفه زندگی شاهنامه جستوجو میکنند.
جوادی با اشاره به ابیات مشهور شاهنامه، اظهار کرد: فردوسی فلسفه زندگی را در چند اصل بنیادین خلاصه میکند؛ اینکه انسان همواره به گذر این جهان و مسئولیت اعمال خود بیندیشد، در برابر خداوند احساس مسئولیت داشته باشد و هیچکس را نیازارد. این آموزهها همان معنای رستگاری و سعادت هستند که در متون دینی نیز بر آنها تأکید شده است.
وی ادامه داد: یکی از مهمترین پیامهای شاهنامه، پرهیز از آزار دیگران است؛ اصلی که فردوسی آن را شرط رستگاری میداند. این نگاه چنان گسترده است که سعدی نیز با الهام از شاهنامه، مهربانی را حتی نسبت به حیوانات توصیه میکند و از فردوسی با احترام یاد میکند.
معاون وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی با تأکید بر اینکه جامعه امروز بیش از هر زمان دیگری به این آموزههای اخلاقی نیاز دارد، گفت: گاهی انسانها با سخن یا رفتار خود به آسانی یکدیگر را میآزارند، در حالی که فردوسی رستگاری را در پرهیز از همین آزارها میداند.
جوادی همچنین خردورزی را از دیگر ارکان حکمت در اندیشه فردوسی برشمرد و افزود: شاهنامه خرد را راهنمای انسان در دنیا و آخرت معرفی میکند. از نگاه فردوسی، نیت نیک بدون خردورزی نمیتواند به نتیجه درست برسد و چهبسا تصمیمهایی که با نیت خیر اما بدون عقل و تدبیر گرفته میشوند، پیامدهای نامطلوبی به دنبال داشته باشند.
او خاطرنشان کرد: فردوسی خرد را «چشم جان» میداند و معتقد است انسان تنها با بهرهگیری از خرد میتواند حقیقت را ببیند، راه درست را تشخیص دهد و از پشیمانی و خطا دور بماند. به همین دلیل، شاهنامه افزون بر یک اثر حماسی، کتابی برای تعلیم اخلاق، خردورزی و شیوه درست زیستن است.
وی در ادامه سخنان خود با تأکید بر جایگاه خرد در اندیشه فردوسی، گفت: شاهنامه تنها کتاب حماسه نیست، بلکه اثری است که در همه فراز و فرودهای زندگی، انسان را به خردورزی فرا میخواند. حتی در روایتهای جنگ و پهلوانی نیز آنچه مسیر درست را مشخص میکند، خرد است؛ زیرا بدون خرد، زندگی به سعادت و آرامش نمیرسد.
وی با اشاره به آموزههای اخلاقی شاهنامه، افزود: فردوسی واقعیت زندگی را آنگونه که هست به تصویر میکشد و یادآور میشود که دست یافتن به زیبایی و کامیابی، بدون تحمل سختی و رنج ممکن نیست. از نگاه او، دانش، تجربه و کامیابی همگی در پرتو رنج و کوشش به دست میآیند و این نگاه، بخشی از حکمت عملی شاهنامه است.
جوادی با بیان اینکه حکمت فردوسی تنها به مباحث نظری و عرفانی محدود نمیشود، اظهار کرد: فردوسی در کنار توجه به معرفت الهی، هرگز جایگاه دانش، تجربه و خرد را نادیده نمیگیرد، بلکه بر این باور است که شناخت عمیق، زمانی حاصل میشود که علم و خرد با فرهنگ، اندیشه و معنویت همراه شوند.
معاون امور فرهنگی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی در بخش دیگری از سخنان خود، برداشت شخصی خود از علت نامیدن فردوسی به عنوان «حکیم» را مطرح کرد و گفت: به گمان من، حکیم کسی است که تنها به درمان ظاهری مسائل بسنده نمیکند، بلکه ریشه مشکلات را میشناسد و برای درمان آنها راهحل ارائه میدهد. همانگونه که در گذشته به هر پزشکی «حکیم» نمیگفتند، بلکه این عنوان به کسی اطلاق میشد که منشأ بیماری را میشناخت و درمانی عمیق برای آن میاندیشید.
وی افزود: فردوسی نیز چنین جایگاهی دارد؛ زیرا بهدرستی تشخیص داد که زبان فارسی و هویت فرهنگی ایران در معرض تهدید قرار گرفته است. او این درد تاریخی را شناخت و بیش از سه دهه از عمر خود را صرف سرودن شاهنامه کرد تا زبان فارسی، فرهنگ ایرانی و هویت ملی را پاس بدارد.
جوادی تأکید کرد: زبان فارسی صرفاً ابزار ارتباط نیست؛ زبان شعر، عرفان، معنویت، دوستی و هویت مشترک ایرانیان است. فردوسی دریافت که آسیب دیدن این زبان، به معنای آسیب دیدن هویت ایران خواهد بود و به همین دلیل همه توان و زندگی خود را وقف پاسداری از آن کرد.
او عنوان کرد: از همین منظر است که فردوسی را باید «حکیم» دانست؛ زیرا او پیش از آنکه به فکر خلق یک اثر ادبی باشد، درد عمیق جامعه و فرهنگ ایران را شناخت و برای درمان آن کوشید. شاهنامه حاصل همین نگاه حکیمانه و احساس مسئولیت تاریخی نسبت به ایران و زبان فارسی است.
معاون امور فرهنگی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی با اشاره به روایتهای تاریخی درباره روزهای پایانی زندگی فردوسی و دشواریهایی که او با آن روبهرو شد، گفت: با وجود همه بیمهریهایی که در زمان حیاتش نسبت به او روا شد، امروز فردوسی به عنوان یکی از بزرگترین پاسداران فرهنگ، زبان و هویت ایرانی شناخته میشود و میراث ماندگار او همچنان الهامبخش نسلهای مختلف است.
انتهای پیام
