به گزارش ایرنا، تابستان که از راه میرسد، زاگرس تنها با گرمای هوا روبهرو نیست؛ کوچکترین جرقه میتواند آرامش جنگلها و مراتع را بر هم بزند و ساعتها تلاش برای مهار شعلههایی را رقم بزند که گاه در چند دقیقه از دامنهای به دامنه دیگر پیشروی میکنند. در چنین شرایطی، آمادگی نیروهای عملیاتی و دسترسی سریع به تجهیزات، نه فقط یک ضرورت اداری، بلکه عاملی تعیینکننده برای حفظ سرمایههای طبیعی استان به شمار میرود.
وقتی هر دقیقه سرنوشت جنگل را تغییر میدهد
برای جنگلبانان، دهیاران و نیروهای داوطلب، آتشسوزی تنها یک حادثه نیست؛ مسابقهای است با زمان. در بسیاری از نقاط صعبالعبور استان، نخستین دقایق وقوع حریق تعیین میکند که شعلهها در همان محدوده مهار شوند یا صدها هکتار از جنگلها و مراتع را درگیر کنند.
سید جمال موسویان، مدیرکل منابع طبیعی کهگیلویه و بویراحمد، از آغاز مرحله دوم توزیع تجهیزات اطفای حریق خبر داده و میگوید با دستور استاندار و همکاری ادارهکل مدیریت بحران و سازمان مدیریت و برنامهریزی، حدود سه میلیارد و ۵۰۰ میلیون تومان اعتبار برای خرید تجهیزات اختصاص یافته است. به گفته او، این تجهیزات متناسب با وسعت عرصههای طبیعی و میزان خطرپذیری هر شهرستان، میان مناطق گرمسیری و سردسیری توزیع شده است.
در این مرحله، ۴۵ دستگاه دمنده، لباس و کفش ضدحریق، ماسک، کولهپشتی، جیره غذایی، آب معدنی و ۳۰۰ بسته امدادی انفرادی در اختیار نیروهای عملیاتی قرار گرفته است؛ تجهیزاتی که شاید برای بسیاری تنها فهرستی از اقلام باشد، اما برای فردی که ساعتها در میان دود و گرمای شعلهها ایستاده، تفاوت میان ادامه عملیات یا عقبنشینی اجباری را رقم میزند.
دهیارانی که قرار است نخستین جنگلبان باشند
یکی از مهمترین محورهای برنامه امسال، تکیه بر ظرفیت نیروهای محلی است. موسویان از اجرای طرح «هر دهیاری یک پایگاه اطفای حریق و هر دهیار یک جنگلبان» خبر میدهد؛ طرحی که بر پایه مشارکت روستاها طراحی شده است.
در قالب این برنامه، با همکاری دهیاریها ۱۰۰ دستگاه دمنده نیز تهیه شده تا پیش از رسیدن نیروهای تخصصی، نخستین واکنش از سوی افرادی انجام شود که نزدیکترین فاصله را با محل حادثه دارند.
این رویکرد، تجربهای است که در بسیاری از مناطق جنگلی جهان نیز مورد توجه قرار گرفته است؛ زیرا نیروهای محلی، مسیرها، پوشش گیاهی و نقاط حساس را بهتر از هر گروه دیگری میشناسند. با این حال، یک پرسش همچنان باقی است؛ آیا تجهیز دهیاران بدون آموزش مستمر، مانورهای دورهای و پشتیبانی لجستیکی کافی، میتواند به نتیجه مطلوب برسد یا خطر فرسودگی این شبکه مردمی را در سالهای آینده افزایش خواهد داد؟
آماری که امیدوارکننده است، اما باید همه واقعیتها را دید
کهگیلویه و بویراحمد با برخورداری از حدود ۸۷۰ هزار هکتار جنگل و بیش از ۵۵۰ هزار هکتار مرتع، یکی از مهمترین رویشگاههای جنگلهای زاگرس در کشور به شمار میرود. گستردگی این عرصههای طبیعی، پراکندگی آنها در مناطق کوهستانی و صعبالعبور و نقش ارزشمندشان در حفظ تنوع زیستی، منابع آب و مقابله با فرسایش خاک، اهمیت هر اقدام پیشگیرانه برای حفاظت از این سرمایههای ملی را دوچندان میکند. از همین رو، هر کاهش در آمار آتشسوزیها تنها یک عدد نیست، بلکه میتواند به معنای حفظ هزاران اصله درخت، زیستگاههای ارزشمند و بخشی از سرمایه طبیعی کشور باشد.
منوچهر محمدی، مدیرکل مدیریت بحران استانداری، میگوید بارندگی مناسب سال زراعی و افزایش پوشش گیاهی از همان ماههای ابتدایی سال، احتمال افزایش آتشسوزیها را بالا برده بود. به همین دلیل، پیش از آغاز فصل حریق، جلسات شورای هماهنگی مدیریت بحران برگزار و مناطق پرخطر شناسایی شدند.
او از افزایش آمادگی دستگاههای اجرایی، تقویت هماهنگی میان نهادهای مسئول و توزیع تجهیزات در شهرستانهای پرخطر به عنوان مهمترین اقدامات انجامشده یاد میکند.
نتیجه این برنامهها، بر اساس آمار رسمی، کاهش ۴۱ درصدی تعداد آتشسوزیها و کاهش ۲۵ درصدی سطح عرصههای دچار حریق نسبت به مدت مشابه سال گذشته بوده است؛ آماری که بدون تردید نشانهای مثبت از اثربخشی بخشی از اقدامات پیشگیرانه به شمار میرود.
اما این اعداد، پرسشهای دیگری را نیز ایجاد میکنند. سهم شرایط اقلیمی در این کاهش چه میزان بوده است؟ آیا همه حریقها با دقت ثبت و پایش شدهاند؟ و مهمتر از همه، آیا این روند در سالهای آینده نیز پایدار خواهد ماند یا تنها حاصل مجموعهای از شرایط مقطعی است؟
آنچه فراتر از تجهیزات باید دیده شود
در عملیات اطفای حریق، دمنده، لباس ایمنی و بستههای امدادی ضروری هستند؛ اما تجربه سالهای گذشته نشان داده که حفاظت از جنگلهای زاگرس تنها با خرید تجهیزات محقق نمیشود.
فرسایش جنگلها، افزایش دمای هوا، خشکسالیهای متوالی، دسترسی دشوار به بسیاری از مناطق، کمبود نیروهای تخصصی و محدودیت امکانات هوایی، همچنان از چالشهایی هستند که هر فصل گرم دوباره خود را نشان میدهند.
از سوی دیگر، بسیاری از فعالان حوزه منابع طبیعی معتقدند آموزش عمومی، فرهنگسازی، مشارکت جوامع محلی و برخورد با عوامل انسانی ایجادکننده حریق، باید هموزن تجهیز نیروهای عملیاتی مورد توجه قرار گیرد؛ زیرا بخش قابل توجهی از آتشسوزیهای جنگلی، منشأ انسانی دارند و پیشگیری از وقوع آنها، هزینهای بسیار کمتر از مهار شعلهها خواهد داشت.
آزمونی که هنوز ادامه دارد
امسال، دهیار، جنگلبان، نیروی بسیجی، کوهنورد داوطلب و مأمور منابع طبیعی، همگی در یک جبهه ایستادهاند؛ جبههای که دشمن آن نه قابل پیشبینی است و نه منتظر رسیدن تجهیزات میماند.
توزیع مرحله دوم تجهیزات اطفای حریق، بیتردید گامی رو به جلو در افزایش آمادگی استان است و کاهش آمار حریق نیز نشانهای امیدوارکننده محسوب میشود. با این حال، موفقیت واقعی زمانی معنا پیدا میکند که این تجهیزات در کنار آموزش مستمر، مدیریت علمی، پایش دقیق، تأمین اعتبارات پایدار و مشارکت گسترده مردم، به یک نظام دائمی حفاظت از جنگلها و مراتع تبدیل شود.
تا آن زمان، هر آتشسوزی تازه، بار دیگر این پرسش را زنده خواهد کرد که آیا استان تنها برای مهار شعلهها آماده شده است یا برای جلوگیری از شکلگیری آنها نیز برنامهای ماندگار در اختیار دارد؟
