به گزارش خبرنگار ایرنا، طاهره میرزایی چهارشنبه شب در میز گفتوگوی دانشگاهیان و مردم که در حاشیه اجتماع مردمی میدان مادر بیرجند برگزار شد، افزود: شعار در لغت بهمعنای نشانه و علامت است و در گذشته، بهویژه در میدانهای نبرد، برای شناسایی نیروهای خودی از بیگانه به کار میرفت.
وی اظهار کرد: این مفهوم بهتدریج از کارکرد نظامی فاصله گرفت و به عبارتی کوتاه، آهنگین و اثرگذار برای اعلام موضع، معرفی یک گروه و بیان موافقت یا مخالفت با یک اندیشه تبدیل شد.
استادیار زبان و ادبیات فارسی دانشگاه پیام نور خراسان جنوبی گفت: پیشینه شعار را میتوان در حماسههای یونان، ایران باستان، شاهنامه فردوسی، فرهنگ اعراب جاهلی و همچنین جنگهای صدر اسلام مشاهده کرد و این سابقه نشان میدهد شعار پدیدهای فراگیر در تمدنهای مختلف بوده است.
وی با اشاره به اینکه شعار در مفهوم امروزی معمولا کوتاه، ساده، موزون و برخاسته از زبان مردم است تصریح کرد: همین ویژگیها سبب میشود شعار بهسرعت در میان مردم رواج یابد و در حافظه جمعی ماندگار شود.
میرزایی ادامه داد: شعار آیینه ایدئولوژی و باورهای یک جامعه است و از خلال آن میتوان دریافت که یک جامعه خود را چگونه تعریف میکند، چه آرمانهایی دارد و در برابر چه پدیدههایی موضعگیری میکند.
وی عاشورا را یکی از برجستهترین عرصههای بروز شعار و رجز در فرهنگ شیعی دانست و گفت: در واقعه کربلا هم شعارهای فردی و هم شعارهای جمعی، معرف فکر، آرمان و ماهیت قیام امام حسین (ع) بودهاند و به همین دلیل عاشورا در حافظه تاریخی شیعه جایگاهی ویژه دارد.
این استاد دانشگاه با اشاره به نقش شعارها در پیروزی انقلاب اسلامی افزود: در دهه ۵۰ شمسی، شعارها یکی از مولفههای مهم اجتماعی و سیاسی بودند و مردم از طریق آن، باورها، مطالبات و خواستههای خود را در قالبی کوتاه و روشن بیان میکردند.
وی سه محور اصلی شعارهای انقلاب اسلامی را «رهبری»، «وحدت» و «حکومت اسلامی» عنوان کرد و گفت: در محور رهبری، نام امام خمینی (ره) در بسیاری از شعارها وجود داشت و در محور وحدت نیز شعارها به تقویت همبستگی اجتماعی و همراهی مردم کمک میکردند.
میرزایی افزود: در محور حکومت اسلامی نیز شعارها بازتابدهنده خواست مردم برای استقرار نظامی مبتنی بر قرآن، سنت و عدالت بودند و از همین رو، شعارهای انقلاب صرفا عباراتی احساسی نبودند بلکه در عمل نقش بیانیههای کوتاه سیاسی و اجتماعی را ایفا میکردند.
وی با بیان اینکه شعار کارکردهای متعددی دارد اظهار کرد: هویتبخشی، ایجاد انگیزه، گفتمانسازی، مرزبندی میان خودی و بیگانه و شکلدهی به حافظه جمعی از مهمترین کارکردهای شعار است.
استادیار زبان و ادبیات فارسی دانشگاه پیام نور خراسان جنوبی گفت: شعار به مردم میگوید که چه کسانی هستند، چه میخواهند و چه چیزی را نمیپذیرند و از این منظر، در تعریف هویت جمعی نقش مهمی ایفا میکند.
وی «اللهاکبر» را یکی از مهمترین شعارهای هویتساز دانست و افزود: این عبارت تنها یک ذکر عبادی نیست، بلکه شعاری وحدتآفرین و تقویتکننده اراده مقاومت است و در تجربه انقلاب اسلامی نیز نقش مهمی در بسیج اجتماعی و مقابله با طاغوت داشت.
میرزایی ادامه داد: برخی شعارها به گفتمانهای پایدار تبدیل میشوند؛ برای نمونه، شعار «مرگ بر آمریکا» را میتوان در چارچوب گفتمان استکبارستیزی تحلیل کرد، زیرا اینگونه شعارها فراتر از یک عبارت، حامل یک دستگاه فکری و سیاسی هستند.
وی با اشاره به ویژگیهای شعارهای ماندگار گفت: چنین شعارهایی باید از سادگی، استحکام، زیبایی، عفت کلام و عمق معنایی برخوردار باشند و از مرز هیجانهای زودگذر عبور کنند.
این استاد دانشگاه افزود: رهبر معظم انقلاب نیز در موضوع شعار بر رعایت عفت کلام، پرهیز از غلو، دوری از شعارهای سست و زودگذر و توجه به مضامین ریشهدار و ماندگار تأکید داشتهاند.
وی اظهار کرد: شعارهایی که صرفا بر پایه ترندهای مقطعی یا واکنشهای لحظهای شکل میگیرند معمولا ماندگار نمیشوند، اما شعارهایی مانند «هیهات منالذله» به دلیل استحکام معنایی و پیوند با حقیقتی عمیق، در طول تاریخ زنده میمانند.
میرزایی با اشاره به توصیه رهبر شهید انقلاب درباره پرهیز از افراط در شعارها گفت: معظمله همواره بر اعتدال، پرهیز از مبالغه و مخالفت با شعارهای تفرقهافکن یا شعارهایی که متضمن اهانت به اشخاص و مسئولان باشد، تأکید کردهاند.
وی افزود: در نگاه انقلاب اسلامی، شعار باید در خدمت اصولی همچون حاکمیت اسلام، آزادی در چارچوب قانون، عدالتخواهی، رفع تبعیض، استقلال، پیشرفت مادی، کرامت انسانی و زمینهسازی برای رشد معنوی انسان قرار گیرد.
استادیار زبان و ادبیات فارسی دانشگاه پیام نور خراسان جنوبی با اشاره به شعارهای دوران دفاع مقدس گفت: شعارهایی مانند «جنگ جنگ تا پیروزی»، «جنگ جنگ تا رفع فتنه در جهان» و «راه قدس از کربلا میگذرد» باید در بستر تاریخی و راهبردی آن دوران تحلیل شوند، زیرا این شعارها بیانگر ایستادگی در برابر فشار خارجی، نپذیرفتن تسلیم و تأکید بر افقهای کلان انقلاب اسلامی بودند.
وی ادامه داد: شعارهای دوران دفاع مقدس افزون بر تهییج و تقویت روحیه رزمندگان، در تبیین منطق مقاومت و پایداری نیز نقش داشتند و بخش مهمی از حافظه جمعی ملت ایران را شکل دادند.
میرزایی در ادامه به مفهوم «رجز» پرداخت و گفت: رجز در اصل با حرکت، وزن شعر و میدان نبرد پیوند دارد و در ادبیات فارسی و عربی نیز سابقهای طولانی دارد؛ بهگونهای که نمونههای آن را هم در شاهنامه و هم در متون دینی و تاریخی میتوان مشاهده کرد.
وی تفاوت اصلی رجز با شعار را در فردی بودن رجز و جمعی و سیاسی بودن شعار دانست و افزود: رجز معمولا با معرفی خود، مفاخره، نمایش شجاعت، تضعیف روحیه دشمن، تهدید، هشدار یا سرزنش مخاطب همراه است، اما در عین حال با شعار در تولید معنا و انتقال پیام اشتراک دارد.
این استاد دانشگاه اظهار کرد: رجز در دنیای امروز نیز کارکرد خود را از دست نداده و حتی در برخی موارد به بخشی از هویت جمعی و نماد قدرت و حضور تبدیل شده است.
وی با تاکید بر پیوند ایراندوستی و اسلامخواهی در اندیشه انقلاب اسلامی گفت: در نگاه رهبر معظم انقلاب، عشق به ایران و عشق به اسلام از یکدیگر جدا نیستند و همین پیوند در بسیاری از شعارها و رجزهای معاصر بازتاب یافته است.
میرزایی افزود: تفاخر به ملت ایران، تکیه بر استقلال، مبارزه با ظلم، حمایت از مظلوم، ترغیب به ایستادگی، پیروی از راه شهدا و افتخار به بزرگان دین و فرهنگ، از جمله مضامین برجستهای است که در شعارها و رجزهای انقلاب اسلامی و سالهای پس از آن دیده میشود.
وی با اشاره به جایگاه رسانههای نوین در گسترش شعارها تصریح کرد: امروز شعارها در فضای رسانهای و شبکههای اجتماعی با سرعت بیشتری منتقل میشوند و میتوانند در لحظه، پیام یک ملت را به جهان مخابره کنند، هرچند همین ظرفیت در صورت استفاده نادرست میتواند آسیبزا باشد.
استادیار زبان و ادبیات فارسی دانشگاه پیام نور خراسان جنوبی تاکید کرد: اگر شعار و رجز بر پایه صداقت، عفت کلام، استحکام معنایی و پیوند با مبانی فکری و اعتقادی جامعه شکل بگیرد، میتواند در تقویت هویت ملی و دینی، انسجام اجتماعی و تداوم گفتمان مقاومت، نقشی ماندگار ایفا کند.
