اکنون مزارع آبرفتی و ماسهای شهرستان آستانه اشرفیه، یکی از مهمترین مراکز تولید بادام زمینی در گیلان است. بهزودی برداشت بادام زمینی در مزارع گیلان آغاز میشود و کشاورزان، پیلههای تر بادام زمینی را در حاشیه باغ و یا بر آسفالت داغ خیابان پهن میکنند تا خشک شود.
«پسته شامی، بادام زمینی و بادام کوهی» نامهای متفاوت گیاهی است که خاستگاه آن را آمریکای جنوبی نوشتهاند. بعدها کشت این دانه روغنی به دیگر نقاط دنیا رسید. در ایران نیز دشت مغان و شهرستان آستانه اشرفیه در گیلان، یکی از مهمترین مراکز کشت بادام زمینی است. بیش از ۱۰۰ سال از کشت بادام زمینی در گیلان میگذرد، ولی کمتر کسی میداند نخستین بار چه کسی بذر آن را به گیلان وارد کرد و در کدام منطقه پرورش داد.
«الله وردی وطن آبادی» در گیلان به عنوان پدر باغداری گیلان معرفی میشود. بخشی از باغ الله وردی هنوز در میانه خیابان معلم رشت باقی مانده و اکنون تنها گل و گیاهان زینتی را پرورش میدهد. الله وردی که مادرش تبار گرجی و پدرش از اهالی رودباری بود، در کودکی همراه یک تاجر به بادکوبه آن روز (باکوی امروزی) میرود و تقریبا در میانه عمر از کشور آذربایجان فعلی به گیلان بازمیگردد و نخستین بار بخشی از زمینهای انتهایی خیابان استادسرای فعلی در رشت را تسطیح و باغی بزرگی را در سال ۱۲۹۴ خورشیدی دایر میکند، باغی که بخش اعظم آن به واسطه احداث بلوار معلم از بین رفت.
بر اساس مقاله «نگاهی به تاریخچه باغ وطن آبادی و باغهای دیگر رشت» منتشر شده در دوماهنامه گیلهوا، محمدعلی وطن آبادی، فرزند الله وردی وطن آبادی در مصاحبهای گفته بود: پدرم محصولاتی همچون توت فرنگی، کنگر فرنگی و بادام زمینی را با خود به ایران آورد که تا آن زمان مردم گیلان با آن بیگانه بودند.
اما وقتی منابع دیگر را بررسی میکنیم، متوجه میشویم استاد ابراهیم پورداود که او را نه باغدار که نخستین مفسر اوستا و دانش آموخته زبانهای ایران باستان میشناسیم، چند سال قبل از الله رودی وطن آبادی، بذر بادام زمینی را به گیلان آورده است.
«ابراهیم پورداود»، یکی از پسران «حاجی داود»، از متمکنین و محترمین رشت در دوره قاجار بود. اگرچه بیشتر منابع حاجی داود را ملاک بزرگی معرفی میکنند اما نقش او به عنوان یکی از اعضای انجمن بلدیه رشت و اختصاص املاکش برای تاسیس مدارس نوین را نباید نادیده گرفت. هم او بود که نخستین بار، بخشی از حیاط خانه خود را در محله سبزه میدان با کاربری آموزش اختصاص داد تا به سیاق آن روز مکتبخانه پسران خود و کودکان محله باشد. همان مکتب خانهای که بعدها آرامگاه خانوادگی حاجی داود و پسرانش شد.
جهانگیر سرتیپپور در کتاب «نامها و نامدارهای گیلان» مینویسد: «نامش ابراهیم پدرش حاجی داود از متحرمان رشت بود. در پانزدهم اسفند سال ۱۲۶۴ هجری شمسی در محله سبزه میدان رشت پا به عرصه وجود گذاشت. در کودکی شاگرد مکتب ملا محمدعلی نامی بود که حاجی داود دکهای در اختیارش گذاشت؛ پورداود بعدا در جرگه طلاب مدرسه حاج حسن که در صالح آباد رشت «بازارچه سبزه میدان» قرار دارد، درآمد. پس از چندی به تهران رفت و در مجلس درس میرزا محمد حسینخان معروف به سلطان الفلاسفه به تحصیل علم پزشکی مشغول شد. از آنجا به بیروت عزیمت کرد. به سال ۱۲۸۷ ه. ش در مدرسه «لائیک» بیروت نام نوشت، بعد از دو سال به رشت بازگشت. در مراجعه مقداری بذر بادام زمینی با خود آورد و در ملک شخصی پدرش به نام «آتشگاه» مجاور شهر رشت کاشت که به محصول نشست و بعدها کشت آن در گیلان متداول شد».
دکتر مهرداد داودی- که حاجی داود جدّ بزرگ اوست- نیز اشاره دارد که نخستین بار «ابراهیم پورداود» بذر بادام زمینی را به گیلان آورد و استنادش به نوشتههای خود استاد است: «پورداود بذر بادام زمینی را با خود به ایران آورد و چنانکه در کتاب هرمزد نامه خود نوشته است این محصول را در گیلان نخستین بار در باغ آتشگاه کاشتند و اینک یکی از محصولات مهم گیلان مخصوصا آستانه اشرفیه بادام زمینی است».
نام دیگر بادام زمینی یعنی پسته شامی ما را به سرزمینهایی میبرد که روزگاری ابراهیم پورداود برای تحصیل به بیروت رفته بود. اما تحفه پورداود در بازگشت، تنها غنا بخشیدن به فرهنگ ایران زمین نبود و اکنون مزارع آبرفتی شهرستان آستانه اشرفیه و بعضا زمینهای ماسهای شهرستانهای لنگرود و لاهیجان نیز زیر کشت دانهای رفته که بذرش را استاد ابراهیم پورداود با خود به ایران آورد.
انتهای پیام
