ماجرای ۷۲ ساعت سرنوشت ساز چیست؟

اندیشکده نظامی «دیفنس سکیوریتی آسیا» روز شنبه در گزارشی با تحلیل مواضع اخیر محسن رضایی، فرمانده سپاه پاسداران در دوران دفاع مقدس، از احتمال ورود بحران در خلیج‌فارس به فاز «جنگ تهاجمی» سخن گفته و هشدار داده‌ تنها چند روز تا تغییر معادلات میدانی فاصله باقی مانده‌است.

این گزارش با تحلیل اظهارات اخیر محسن رضایی، مدعی است در صورت تداوم حملات آمریکا، ایران ممکن است از راهبرد بازدارندگی عبور کرده و دامنه عملیات خود را گسترش دهد. این گزارش همچنین تنگه هرمز را مهم‌ترین اهرم ژئوپلیتیکی ایران، دکترین «دفاع موزاییکی» را ستون فقرات تاب‌آوری نظامی این کشور و توان موشکی، پهپادی و شبکه نیروهای هم‌پیمان منطقه‌ای را ابزارهای اصلی اعمال فشار بر آمریکا می‌داند.

ضرب‌الاجل راهبردی ایران

• اظهارات اخیر محسن رضایی، فرمانده پیشین سپاه و مشاور رهبر ایران، مهم‌ترین هشدار تهران در دور جدید تنش‌ها با آمریکا به شمار می‌رود.
• به‌گفته او، اگر حملات آمریکا دو تا سه روز دیگر ادامه یابد، ایران از مرحله «بازدارندگی و پاسخ متقابل» عبور کرده و وارد مرحله «تهاجم و انهدام کامل» خواهد شد.
• این ضرب‌الاجل ۷۲ ساعته نه صرفاً یک تهدید نظامی، بلکه ابزاری برای افزایش فشار سیاسی و وادار کردن واشنگتن به بازنگری در محاسبات خود است.

گذار از بازدارندگی به جنگ تهاجمی

• تفاوت اصلی وضعیت جدید با گذشته، آن است که ایران دیگر صرفاً به حملات متقابل محدود و متناسب اکتفا نخواهد کرد.
• ایران ممکن است مراکز فرماندهی، پایگاه‌های ثابت، مراکز لجستیکی و تجمع نیروهای آمریکایی در خلیج‌فارس را سنگین‌تر و گسترده‌تر مورد هدف قرار دهد.
• در چنین شرایطی احتمال تبدیل بحران دوجانبه تهران و واشنگتن به یک جنگ منطقه‌ای گسترده، وجود دارد.

• مهم‌ترین اهرم فشار ایران

• حدود یک‌پنجم نفت جهان از تنگه هرمز عبور می‌کند و ایران تلاش دارد با استفاده از موقعیت جغرافیایی خود، این تنگه را به اهرم فشار اقتصادی تبدیل کند.
• تاکتیک‌هایی مانند استفاده از قایق‌های تندرو، مین‌های دریایی، موشک‌های ضدکشتی و تهدید کشتی‌های تجاری، بخشی از راهبرد دریایی سپاه برای ایجاد بازدارندگی و افزایش هزینه‌های آمریکا و متحدانش است.
• هرگونه اختلال طولانی‌مدت در عبور نفتکش‌ها، می‌تواند زمینه‌ساز جهش شدید قیمت نفت، افزایش هزینه بیمه کشتی‌ها و ایجاد شوک در بازارهای جهانی انرژی شود.
• هرمز مهم‌ترین نقطه بحران و حساس‌ترین متغیر در رویارویی ایران و آمریکا به‌حساب می‌آید.

• دکترین «دفاع موزاییکی»

• دکترین «دفاع موزاییکی» راهبردی است که از میانه دهه ۲۰۰۰ در سپاه پاسداران طراحی شد.
• براساس این دکترین، ساختار فرماندهی سپاه به واحدهای استانی نیمه‌مستقل تقسیم شده تا در صورت از بین رفتن فرماندهان ارشد یا مراکز فرماندهی، توان عملیاتی نیروها حفظ شود.
• این ساختار سبب می‌شود حتی حملات گسترده آمریکا نیز نتواند به سرعت توان رزمی ایران را از بین ببرد، زیرا فرماندهان محلی اختیار ادامه عملیات را دارند.

• مزیت نامتقارن تهران

• ایران تلاش کرده با تولید انبوه پهپادها و موشک‌های به نسبت ارزان‌قیمت، هزینه دفاع را برای آمریکا و متحدانش به شدت افزایش دهد.
• در حالی که رهگیری هر پهپاد یا موشک مهاجم ممکن است میلیون‌ها دلار هزینه داشته باشد، هزینه تولید بسیاری از پهپادهای ایرانی بسیار کمتر است.
• این «عدم تقارن هزینه»، مهم‌ترین مزیت ایران در یک جنگ فرسایشی محسوب می‌شود و می‌تواند سامانه‌های دفاع هوایی آمریکا را تحت فشار قرار دهد.

• محور مقاومت و گسترش میدان نبرد

• شبکه‌ای شامل حزب‌الله لبنان، انصارالله یمن، گروه‌های مقاومت عراقی و دیگر نیروهای همسو، این امکان را فراهم می‌کند که ایران بدون ورود مستقیم، چند جبهه را همزمان فعال و آمریکا را مجبور به پراکنده کردن توان نظامی خود کند.

• پیامدهای جهانی بحران

• دامنه آثار این بحران فراتر از خاورمیانه است.
• هرگونه اختلال در تنگه‌هرمز نه‌تنها امنیت انرژی کشورهای آسیایی مانند چین، ژاپن، کره‌جنوبی و اعضای آسه‌آن را تحت تأثیر قرار می‌دهد، بلکه هزینه حمل‌ونقل دریایی، بیمه نفتکش‌ها و قیمت جهانی انرژی را نیز افزایش خواهد داد.
• همچنین آمریکا ممکن است ناچار شود بخشی از توان نظامی خود را از منطقه «هند – آرام» به خلیج‌فارس منتقل کند.
• این موضوع بر موازنه قدرت در شرق آسیا نیز اثرگذار خواهد بود.
• حدود ۷۲ ساعت پیش‌رو می‌تواند نقش تعیین‌کننده‌ای در مسیر تحولات داشته باشد.