ماهی صبور، شاهکاری از دریاها با خواص فراوان

جمعه 06 بهمن 1402 - 01:59

ماهی صبور، شاهکاری از دریاها با خواص فراوان



ماهی صبور

ماهی صبور

 

خواص ماهی صبور

خواص ماهی صبور

 

ماهی صبور

ماهی صبور یا ایلیش (Tenualosa ilisha)، به نیکوکار (Ilisha)، هلسا (Hilsa)، شاه ماهی هیلسا یا همچنین هیلسا شد (Hilsa Shad)، یک گونه از ماهی‌های مرتبط با شاه‌ماهیان، در خانوادهٔ کلوپه‌هاست. این ماهی به شدت محبوب و مورد توجه در شبه‌قاره هند است و به عنوان ماهی ملی بنگلادش و ماهی دولتی وست بنگال شناخته می‌شود.

 

ماهی صبور یا هیلسا معروف جهان از رودخانه پادما، شاخه اصلی رود گنگ، در بنگلادش به دنیا می‌آید. تا سال 2021، 86 درصد از کل تامین ایلیش جهانی از بنگلادش صورت می‌گیرد. این ماهی حدود 12 درصد از کل تولید ماهی و تقریباً 1.15 درصد از تولید ناخالص داخلی بنگلادش را تشکیل می‌دهد. در تاریخ 6 آگوست 2017، اداره ثبت اختراعات، طرح‌ها و نشان‌های تجاری وابسته به وزارت صنایع بنگلادش اعلام کرد که ماهی صبور یا ایلیش به عنوان محصول بنگلادش شناخته شده است. از سال 2021، 86 درصد از کل تامین ماهی صبور جهانی از بنگلادش به دست می‌آید و این کشور در سال 2004 برای دریافت نشان جغرافیایی (GI) اقدام کرده است. حدود چهار تا پنج میلیون نفر به صورت غیرمستقیم در این تجارت شاغل هستند.

 

نام‌های رایج ماهی صبور

نام‌های رایج و دیگر نام‌ها برای ایلیش عبارتند از:

Jatka

Illi

Ilish

Ellis

ماهی پالا (Pala Fish)

هیلشا (Hilsha)

Ilih

મોદર / પાલ્વા (Modar یا Palva)

ଇଲିଶି (Odia: Ilishi)

உள்ள மீன்/Ulla Meen (تامیل)

పరపుల (تلوگو: Parapula)

 

نام ایلیش در جوامع آسامی، بنگالی، و اودیا هند نیز به کار می‌رود. در ایران و عراق به آن "صبور" یا "صبور" می‌گویند. در مالزی و اندونزی معمولاً به عنوان "تروبوک" شناخته می‌شود. به دلیل ویژگی‌های متمایز آن به عنوان یک ماهی روغنی و لطیف، برخی از مالایی‌ها، به ویژه در شمال جوهور، آن را "تروبوک اومنو" نیز می‌نامند (برای تمایز آن از تولی - که گونه‌ای غنی از استخوان‌های ریز و نه چندان روغنی است). در میانمار به آن "ငါးသလောက်" در زبان برمه می‌گویند که از کلمه "ကသလံက်" در زبان Mon با "က" در Mon و "ငါး" به معنای ماهی گرفته شده است.

 

زیستگاه ماهی صبور

ماهی صبور  یک ماهی دریایی است که در محدوده‌های آب شیرین، شور پلاژیک-نریتیک، و آندروموس (بخشی از آب‌های دریایی و شیرین) گسترده شده است. این ماهی در محدودهٔ عمقی که از صفر تا 200 متر در مناطق استوایی، از 34 درجه شمالی تا 5 درجه شمالی و از 42 درجه شرقی تا 97 درجه شرقی واقع شده است، زندگی می‌کند.

 

ماهی صبور  طولی به حدود 60 سانتیمتر و وزنی تا 3 کیلوگرم دارد. این ماهی در رودخانه‌ها و مصب‌های بنگلادش، هند، پاکستان، میانمار، منطقه خلیج فارس، و همچنین در رودهای دجله و فرات در داخل و اطراف ایران و جنوب عراق یافت می‌شود.

 

مشخصات ظاهری ماهی صبور

آیلیش بدون خار پشتی است ولی 18 تا 21 اشعه نرم پشتی و اشعه نرم مقعدی دارد. شکم آن 30 تا 33 ضلع دارد و یک بریدگی مشخص در فک بالایی وجود دارد. این ماهی دارای شن کش‌های آبششی ظریف و متعدد است که حدود 100 تا 250 عدد در قسمت پایین قوس و باله‌ها هیالین (شفاف) هستند.

 

رنگ‌های زندهٔ این ماهی شامل شات نقره‌ای با طلایی و بنفش است. ایلیش از پلانکتون‌ها فیلتر می‌کند و با کندن کف گل‌آلود تغذیه می‌کند.

 

ماهی صبور در آب‌های ساحلی پرورش می‌یابد و از رودخانه‌ها (نادروم) به ارتفاع حدود 50 تا 100 کیلومتر بالا می‌رود تا در طول بادهای موسمی جنوب‌غربی (ژوئن تا سپتامبر) و همچنین در ژانویه تا آوریل تخم‌ریزی کند. آوریل به عنوان حاصلخیزترین ماه برای پرورش ماهی صبور  شناخته می‌شود. ماهی‌های جوانی که به دریا باز می‌گردند در بنگلادش به نام "جاتکا" شناخته می‌شوند و هر ایلیشی با طول تا 9 اینچ در این دسته قرار می‌گیرد.

 

صید ماهی صبور

صید ماهی صبور

 

کشورهای پرورش دهنده ماهی صبور  

ماهی صبور(ایلیش) یک منبع مهم تولید ماهی در 11 کشور مختلف است. این کشورها عبارتند از بنگلادش، هند، میانمار، پاکستان، ایران، عراق، کویت، بحرین، اندونزی، مالزی و تایلند. بنگلادش به عنوان بزرگترین کشور تولیدکننده هیلسا در جهان شناخته می‌شود و دنبال آن میانمار و سپس هند قرار دارند.

 

در بازار ماهی در بنگلادش و هند، ماهی هیلسا به فروش می‌رسد. 86 درصد از کل صید هیلسا در بنگلادش انجام می‌شود. تولید در ده کشور دیگر نیز تولیدکننده هیلسا است، اما به طور کلی در آنها تولید این ماهی کاهش یافته است. با این وجود، در بنگلادش، تولید هیلسا به 517,000 تن در سال مالی 2017-2018 افزایش یافته است که از 279,189 تن در سال 2006-2007 افزایش یافته است. این افزایش به دلیل اجرای یک استراتژی توسط دولت بنگلادش انجام شده است.

 

چرخه زندگی ماهی صبور

ماهی صبور یک چرخه زندگی آب شیرین به شکل مهاجر دارد. این ماهی عمدتاً در رودخانه‌ها زادآوری می‌کند و نه تنها در رودخانه‌های بزرگ مانند گنگ بلکه در بالادست‌های این رودخانه‌ها تا حدود 50 کیلومتر یا حتی بیش از 1000 کیلومتر مهاجرت می‌کند. ممکن است ماهی‌های جوانتر در مناطق جزر و مدی رودخانه‌ها زاد و ولد کنند.

 

در برخی از رودخانه‌ها، مهاجرت ماهی صبور  ممکن است توسط رگبارها محدود شود. علاوه بر این، شواهدی نشان می‌دهند که در دوردست گنگ و دیگر رودخانه‌های بزرگ، ماهی صبور  به عنوان جمعیت‌های رودخانه‌ای دائمی شناخته می‌شود که به دریا نمی‌آیند و در بالادست رودخانه برای تخم‌ریزی مهاجرت می‌کنند.

 

جفت‌گیری ماهی صبور

فصل اصلی تولید مثل ماهی صبور (ایلیش) در طول بادهای موسمی جنوب‌غربی است، که از ژوئن تا سپتامبر ادامه دارد. در این دوره زمانی،ماهی صبور  به دریا مهاجرت کرده و در مناطق سواحل تخم‌ریزی می‌کند. این فصل تخم‌ریزی به عنوان حاصلخیزترین ماه برای پرورش ماهی صبور شناخته می‌شود. مهاجرت این ماهی به دریا و تخم‌ریزی در مناطق ساحلی از جنبه‌های مهمی از زندگی و برخورداری ماهی صبور  تشکیل می‌شود.

 

ارزش غذایی ماهی صبور 

ماهی صبور  نقش مهمی در غذاهای بنگالی ایفا می‌کند و محبوبیت زیادی در میان مردم آسیای جنوبی و خاورمیانه دارد، به ویژه در بین مردم بنگالی، اودیاس، و آندرا. این ماهی به عنوان یک منبع مهم پروتئین و اسیدهای چرب امگا 3 شناخته می‌شود.

 

پرورش ماهی صبور

پرورش ماهی صبور

 

تهیه و تدارک غذا با ماهی صبور

در بنگلادش، غذای معروفی به نام "شورشه ایلیش" تهیه می‌شود، که یک نوع کاری ماهی بنگالی است که با روغن یا دانه خردل تهیه می‌شود.

 

ماهی صبور در بنگلادش، بنگال غربی هند، اودیشا، تریپورا، آسام، گجرات و آندرا پرادش بسیار محبوب است.

 

این ماهی به صورت جهانی صادر می‌شود و در آمریکای شمالی، جایی که ماهی صبور  به راحتی در دسترس نیست، گاهاً از سایر ماهی‌های شاد به عنوان جایگزین استفاده می‌شود.

 

مزه و طعم ماهی صبور

ماهی صبور دارای استخوان‌های بسیار تیز و محکمی است که برخی افراد ممکن است آن را برای خوردن مشکل ساز بدانند.

 

ماهی صبور  به عنوان یک ماهی روغنی معروف است و سرشار از اسیدهای چرب امگا 3 است.

 

تغذیه با ماهی صبور

تغذیه با ماهی صبور

 

طرز تهیه ماهی صبور

در بنگلادش و اودیشا،ماهی صبور  به صورت دودی، سرخ‌کرده، بخارپز یا در برگ‌های چنار جوان پخت می‌شود، همراه با خمیر دانه خردل، کشک، بادمجان و چاشنی‌های مختلف.

ماهی صبور  به بیش از 50 روش طبخ مختلف تهیه می‌شود، از جمله قلیه ماهی صبور  که به عنوان غذای جانبی محبوب شناخته می‌شود.

 

برای حفظ مزه متمایز ماهی صبور ، از روغن بسیار کمی در طبخ آن استفاده می‌شود.

 

خواص ماهی صبور 

بهبود سلامت قلب

مصرف ماهی صبور به عنوان یک منبع غنی از اسیدهای چرب امگا 3 باعث بهبود سلامت قلب می‌شود. این اسیدها به قلب کمک می‌کنند و میزان کلسترول خون را کاهش داده و از بیماری‌های قلبی جلوگیری می‌کنند. تحقیقات نشان داده‌اند که مصرف ماهی به میزان مناسب، خطر ابتلا به بیماری قلبی را کاهش می‌دهد.

 

مراقبت از پوست

امگا 3 موجود در ماهی صبور به پوست در مقابل اثرات ضارترین پرتوهای فرابنفش محافظت می‌کند. همچنین، این مواد مغذی به کاهش علائم بیماری‌های پوستی از جمله اگزما و پسوریازیس نیز کمک می‌کند. پروتئین موجود در ماهی نیز به حفظ انعطاف‌پذیری و جلوگیری از شیخوخت پوست کمک می‌کند.

 

بهبود سلامت مغز

امگا 3 به مقدار قابل توجهی در ساختار مغز انسان دخیل است. مصرف ماهی صبور باعث بهبود تمرکز، حافظه، و کاهش احتمال زوال عقل در دوران سالمندی می‌شود. این مواد مغذی به خصوص DHA، یک نوع از امگا 3، برای بهبود عملکرد مغزی در کودکان و مقابله با اختلال کم‌توجهی – بیش‌فعالی مفید است.

 

خواص دیگر ماهی صبور 

ماهی صبور به کاهش التهابات و دردهای مفصلی کمک می‌کند.

مصرف منظم این ماهی به کاهش کلسترول خون کمک کرده و سلامت عروق خونی را حفظ می‌کند.

 

حاوی ویتامین A یا رتینول است که در حفظ دید در شب و پیشگیری از دژنراسیون ماکولا مؤثر است.

 

ماهی صبور در فرهنگ‌ها 

ایلیش، ماهی خاصی است که در فرهنگ‌ها و آشپزی‌های مختلف جایگاه ویژه‌ای دارد. در بنگلادش،ماهی صبور  به عنوان غذای ملی شناخته شده و در شورشه ایلیش(ماهی صبور ) با دانه خردل، بخش مهمی از غذاهای بنگالی را تشکیل می‌دهد. این ماهی در مراسم‌های مختلف مذهبی نیز جا افتاده و به عنوان هدیه تاتو در عروسی‌ها استفاده می‌شود.

 

در هندو بنگالی، خانواده‌ها یک جفت ماهی صبور  را در روزهای خاص خریداری می‌کنند، مثل نمازهای خاص یا روزهای پوجا مذهبی. این ماهی به عنوان نماد ثروت و رفاه شناخته می‌شود و در مراسم‌های خاص مذهبی همچون پوجاها تقدیم می‌گردد.

 

در بنگلادش و بنگال غربی، غذای معروفی به نام "خیچودی" باماهی صبور  سرخ شده تهیه می‌شود که محبوبیت زیادی در میان بنگالی‌ها دارد و ماهی صبور  را به عنوان "ملکه" ماهی‌ها نامیده‌اند.

 

ایلیش در فرهنگ‌های مختلف هند، با نام‌ها و رسوم مختلف شناخته می‌شود. در آندرا پرادش هند، مثلاً با نام "PULASA" شناخته می‌شود و در زمان سیلاب گل‌آلود، این ماهی با ارزش بسیار بالا به فروش می‌رسد.

 

این ماهی همچنین در آشپزی‌های محلی و سنتی با روش‌های متعدد پخته شده و در غذاهای مختلف از قبیل "شورشه ایلیش" یا "پالو ماچی" جای مهمی دارد. همچنین، در رقابت‌های ورزشی مانند فوتبال، جشنواره‌ها با غذاهای خاصی که با این ماهی تهیه می‌شوند، برگزار می‌شوند.

 

با این همه موارد، ماهی صبور  به عنوان یک عنصر فرهنگی و آشپزی با ارزش در میان جوامع مختلف جهان تلقی می‌شود. 

 

 وضعیت انقراض ماهی صبور 

با توجه به تقاضا و محبوبیت فراوان ماهی صبور یا ایلیش، صید بی‌رویه این گونه ماهی در برخی مناطق جهان به خصوص در هند و بنگلادش به شدت گسترش یافته است. این افزایش درخواست و صید بدون محدودیت به ویژه در بنگلادش، باعث کمبود ماهی صبور  با وزن حدود 2 تا 3 کیلوگرم شده و در نتیجه قیمت این ماهی افزایش یافته است.

 

در گذشته، به دلیل برخی از آداب و رسوم مذهبی هندوها، ماهی صبور  در دوره‌های مذهبی خاص مثل ویجایا داشامی و ساراسواتی پوجا برداشت نمی‌شد و به عنوان دوره پرورش ماهی تلقی می‌شد. اما با افزایش درآمدها، مصرف‌کنندگان ثروتمندتر به سنت‌های قدیمی توجه کمتری داشتند و با ظهور تکنولوژی‌های ماهیگیری پیشرفته، وضعیت بیشتر بدتر شد.

 

تکنیک‌های پیشرفته ماهیگیری و تورهای ماهیگیری ظریف، همچنین تخریب محیط زیست رودخانه‌ها، باعث کاهش جمعیت ایلیش و تخریب محل‌های پرورش این ماهی شده است. ماهیگیران، درخواست‌های محیط‌زیست را نادیده گرفته و مخالف حفظ حداقل «جاتکا» نوجوان برای پراکندگی مجدد این گونه ماهی هستند. همچنین، ماهیگیری جاتکای جوان در بنگلادش غیرقانونی شده است.

 

با ممنوعیت ماهیگیری جاتکا، به دلیل افزایش بیکاری حدود 83000 ماهیگیر قادر به تأمین نیازهای خود به مدت هشت ماه از سال نیستند و این منجر به ایجاد بازار سیاهی شده و قیمت این ماهی به شدت افزایش یافته است. علاوه بر این، تغییرات آب و هوایی نیز تأثیر منفی بر جمعیت ایلیش داشته و مناطق پرورش این ماهی را تحت فشار قرار داده است.

 

آلودگی رودخانه‌ها در هند وضعیت را بدتر کرده است، اما با توجه به کیفیت آب بهتر در نزدیکی دلتای بنگلادش، ماهی‌ها بیشتر در این مناطق یافت می‌شوند. با توجه به این وضعیت، ماهی صبور  نه تنها یک منبع غذایی مهم است بلکه به عنوان یک کالای تجاری دیپلماتیک نیز برای مذاکرات واکسن‌های COVID-19 مورد استفاده قرار می‌گیرد.

 

  

سوالات متداول درباره ماهی صبور

1. ماهی صبور چه ویژگی‌هایی زیستی دارد؟

ماهی صبور گونه‌ای روغنی است که در اقیانوس‌ها و دریاهای معتدل گرم یافت می‌شود. این ماهی به ویژگی‌های زیستی خاص خود، از جمله تغذیه‌ی خاص و خواص مفید برخوردار است.

 

2. آیا مصرف ماهی صبور به بهبود سلامت قلب کمک می‌کند؟

بله، مصرف منظم ماهی صبور می‌تواند به بهبود سلامت قلب کمک کند. این ماهی حاوی اسیدهای چرب امگا 3 است که به محافظت از قلب در برابر بیماری‌های قلبی کمک می‌کند و میزان کلسترول خون را کاهش می‌دهد.

 

3. چگونه می‌توان ماهی صبور را در غذاها آماده کرد؟

ماهی صبور می‌تواند به صورت دودی، سرخ شده یا بخارپز تهیه شود. در بسیاری از فرهنگ‌ها، از این ماهی در غذاهای محلی بهره گرفته می‌شود، مثل شورشه ایلیش در بنگال.

 

4. آیا مصرف ماهی صبور به بهبود سلامت مغز کمک می‌کند؟

بله، اسیدهای چرب امگا 3 موجود در ماهی صبور به بهبود سلامت مغز کمک می‌کند. این اسیدها در مطالعات نشان داده‌اند که در کاهش خطر زوال عقل و مشکلات حافظه موثر هستند.

 

5. آیا صید بی رویه ماهی صبور تأثیری بر جمعیت آن دارد؟

بله، صید بی رویه باعث کاهش جمعیت ماهی صبور شده و مشکلاتی نظیر افزایش قیمت و بیکاری در مناطق مرتبط با ماهیگیری ایجاد می‌کند. علاوه بر این، تخریب محیط زیست رودخانه‌ها و تغییرات آب و هوایی نیز وضعیت را بدتر می‌کند.

 

نکته پایانی مقاله درباره ی ماهی صبور 

ماهی صبور، نه تنها به عنوان یک منبع غنی از اسیدهای چرب امگا 3 برای بهبود سلامت قلب و مغز شناخته می‌شود، بلکه در فرهنگ‌ها و آشپزی‌های مختلف نیز جایگاه ویژه‌ای دارد. از آشپزخانه‌های بنگلادش تا میانه‌های هند، این ماهی با طعم خاص و خواص غذایی منحصر به فرد خود، سفری طولانی از رودخانه‌ها به سفرنامه‌های مردم طی کرده است. بررسی عمیق‌تر این جاندار کوچک نشان می‌دهد که حفاظت از آن و حفظ منابع آب، امری ضروری است تا این ماهی محبوب به نسل‌های آینده نیز باقی بماند. بیتوته افتخار می‌کند که به شما این داستان را گوشزد کند.

 

 

  گرد آوری:بخش علمی بیتوته

 

منبع خبر "بیتوته" است و موتور جستجوگر خبر تیترآنلاین در قبال محتوای آن هیچ مسئولیتی ندارد. (ادامه)
با استناد به ماده ۷۴ قانون تجارت الکترونیک مصوب ۱۳۸۲/۱۰/۱۷ مجلس شورای اسلامی و با عنایت به اینکه سایت تیترآنلاین مصداق بستر مبادلات الکترونیکی متنی، صوتی و تصویری است، مسئولیت نقض حقوق تصریح شده مولفان از قبیل تکثیر، اجرا و توزیع و یا هرگونه محتوای خلاف قوانین کشور ایران بر عهده منبع خبر و کاربران است.