نخستین تجربههای انتخاباتی ایران به دوران مشروطه بازمیگردد. در سال ۱۲۸۵، تنها شمار محدودی از مردم حق انتخاب داشتند. ملتی که تا پیش از مشروطه هرگز در انتخاب حاکمان خود نقشی نداشت، در این دوران توانست در انتخابات مجلس شورای ملی شرکت کند. پس از مشروطه و در دوران پهلوی نیز انتخابات مجلس برگزار میشد، اما با محدودیتهایی در حوزه رقابت همراه بود.
اما پس از انقلاب ۱۳۵۷، ساختار انتخابات متحول شد. بسیاری از کسانی که در روزهای ۱۰ و ۱۱ فروردین پای صندوقهای رأی رفتند، برای اولین بار در تعیین نوع نظام حکومتی کشورشان مشارکت داشتند.
خانمی که در زمان انقلاب ۱۳۵۷، حدود ۴۰ سال سن داشت و مادر چند فرزند بود، در خاطرهای درباره انتخاب حکومت جمهوری اسلامی میگوید: «زمانی که اعلام کردند در انتخابات شرکت کنیم، در پوست خود نمیگنجیدیم. تمام تلاشمان این بود که حکومتی انتخاب شود که فرزندانمان بتوانند آزادانه دینداری کنند. این نکته مهمی بود که باعث شد علیرغم تمام محدودیتها، در مدرسه محل حاضر شوم و رأی دهم.»
او ادامه میدهد: «برگه رأی دو بخش «آری» و «نه» داشت که ما قسمت آری را از برگه جدا کرده و درون صندوق انداختیم. آن روز زندگی برایمان رنگ دیگری داشت و در تمام سالهای عمر، احساس کردیم که به عنوان انسان، نظر ما مورد توجه حاکمان قرار گرفته است. این موضوع نویدبخش زندگی آزاد آینده برای خودمان و فرزندانمان بود.»
شاید گزافه نباشد اگر بگوییم بسیاری از کسانی که در همهپرسی جمهوری اسلامی شرکت کرده بودند، همین احساس را داشتند. زیرا تا پیش از انقلاب اسلامی، مردم و حاکمان به دو گروه «ارباب» و «رعیت» تقسیم شده بودند و رعیت هرگز اجازه نداشت در امور اربابان، و به طریق اولی در امور حاکمان، دخالت کند.
اما انقلاب اسلامی که با رهبری امام خمینی (ره) و همراهی مردم مستضعف به سرانجام رسید، این عزت را به مردم داد که نه تنها بتوانند علیه حکومت زمانه خود صدای اعتراضشان را بلند کنند، بلکه با درایت و دوراندیشی امام خمینی (ره)، این فرصت را یافتند تا ساختار حاکمیتی خود را تعیین و در برقراری و ادامه آن تأثیرگذار باشند.
امام خمینی (ره) از ابتدای نهضت، در طول مسیر پیروزی انقلاب اسلامی و حتی پس از آن، همواره بر نقش تعیینکننده مردم تأکید داشتند. در راستای همین اعتقاد، با وجود پیروزی انقلاب در ۲۲ بهمن ۱۳۵۷ که بدون همراهی مردم ممکن نبود، خواستار برگزاری همهپرسی برای استقرار حکومت جمهوری اسلامی شدند.
مرحوم صادق طباطبایی، که از مجریان برگزاری رفراندوم بود، میگوید: «۱۲ روز از پیروزی انقلاب نگذشته بود که امام فرمودند باید هرچه زودتررفراندوم برگزار شود. به ایشان گفتم آقا، حالا که دنیا شما و رهبری شما و این انقلاب به این عظمت را پذیرفته و به رسمیت شناخته است، چه نیازی به رفراندوم داریم؟ من مطمئن هستم اگر شما «جمهوری اسلامی» را به عنوان نظام سیاسی کشور اعلام کنید، هم مردم ما و هم دنیا آن را خواهند پذیرفت.»
ایشان در جواب گفتند: «شما الان نمیفهمید. پنجاه سال دیگر خواهند گفت با سوءاستفاده از احساسات مردم، نظام مورد نظر خود را بر مردم تحمیل کردند. نه، حتماً باید رأیگیری شود و دقیقاً تعداد مخالف و موافق معین شود.»
با برگزاری همهپرسی و اعلام نتایج آن، مشخص شد که ۹۸.۲ درصد مردم به جمهوری اسلامی رأی مثبت دادهاند. امام خمینی (ره) در پیامی به همین مناسبت اعلام کردند که ملت ایران با این رأی قاطع، به رژیم شاهنشاهی و حکومتهای طاغوتی «نه» گفت و مسیر تازهای را آغاز کرد.
ملت ایران امروز، با گذشت بیش از چهار دهه از همهپرسی ۱۲ فروردین ۱۳۵۸، علیرغم سختیها و کارشکنیهای دشمنان داخلی و خارجی، همچنان بر این مسیر پای فشرده و اراده خود را برای حاکمیت ارزشهای اسلامی و نظام جمهوری اثبات کرده است.
همانگونه که رهبر شهید، درباره همه پرسی جمهوری اسلامی فرمودند: آن وقتی که یک ملتی در موضع تهاجم به قدرتهای سلطهگر و تهاجم به نظامهای بشری ناقص قرارمیگیرد و اعلان یک جمهوری براساس اسلام میکند این برای همهی ملتهای مسلمان مایهی مباهات و سربلندی است؛ و این سخن امام شهید این روزها بیش هر زمان دیگری محقق شده است و ملت ایران با پایبندی به نظام جمهوری اسلامی که به آن آری گفتهاند مایه مباهات و سربلندی نه تنها مسلمانان بلکه همه آزادگان در سرتاسرجهان شدهاند.
در یک جمعبندی کلی، روز ۱۲ فروردین یادآور تحقق یکی از مهمترین آرمانهای انقلاب اسلامی یعنی برپایی حکومتی است که هم بر رأی مردم استوار باشد و هم بر تعالیم اسلامی.
پژوهشگر و نویسنده: طیبه السادات حسینی
