به گزارش خبرگزاری صدا و سیما، آقای اسماعیل بقایی در برنامه گفتگوی ویژه خبری درباره عبور و مرور کشتیهای تجاری از تنگه هرمز در دوران آتشبس و انتشار مطلب وزیر امور خارجه کشورمان در فضای مجازی سخن گفت و به پرسش ها در این زمینه پاسخ داد. متن کامل این گفتگو به شرح زیر است:
مقدمه: ساعاتی پیش وزیر امور خارجه کشورمان با انتشار مطلبی در فضای مجازی اعلام کردند عبور و مرور تمام کشتیهای تجاری از تنگه هرمز در دوران آتشبس آزاد است. درباره اتفاقات و تحولات پیرامون مسئله آتشبس، مذاکرات و تصمیمی که برای تنگه هرمز گرفته شده گفتوگو میکنم با جناب آقای اسماعیل بقایی سخنگوی محترم دستگاه دیپلماسی که در استودیو همراه ما هستند.
سوال: میخواهم کمی از عقبتر از اعلامی که وزیر امور خارجه کشورمان داشتند آغاز کنم چه شد که این تصمیم گرفته شد و الان وضعیت آتش بس و جزئیات آن به چه صورت است؟
بقایی: بسمالله الرحمن الرحیم
از ۹ اسفند مواجه شدیم با تجاوز نظامی آمریکا و رژیم صهیونیستی در حالی که در فرآیندی دیپلماتیک قرار داشتیم برای دومین بار در ظرف یک سال.
گذشته کمتر از یکسال گذشته دشمن، اغراض و اهداف مشخصی را دنبال میکرد ناکام ماند. بدون اغراق مردم ما مدافعان وطن تک تک ایرانیان به نحوی رفتار کردند که فکر میکنم دشمنان ما هیچ وقت تصورش را نداشتند. در یک کلام دشمن را ناکام گذاشتند در برنامهای که علیه ایران ما داشتند. بعد از نزدیک به چهل روز این بحث را مطرح کردند که ما جنگ را متوقف کنیم. برای ما این آتشبس به منزله زمینهای است برای توقف کامل جنگ و رها کردن کشورمان از سایه جنگ. تکرار حوادثی که از حدود یک سال پیش شروع شد از خرداد ماه برای ما قابل قبول نیست. در این مدت در جریان هستید در این چند روزی که از آتشبس میگذرد، پیغام پسغامهای زیادی تبادل شد. بعد از اتفاقاتی که منجر شد به تفاهم آتشبس در نوزده فروردین، در اسلامآباد یک دور مذاکره شد. دو روز گذشته هم با حضور آقای عاصم منیر در تهران این گفتوگوها ادامه پیدا کرد برمبنای بسته مدنظر ایران بسته ده بندی. طبیعی است که هر مذاکرهای دو طرف دارد. طرف آمریکایی همه دیدگاهها و مطالبات خودش را هم در رسانه مطرح کرده و هم در مذاکرات ما در این مرحله با تمام توان برای تامین منافع و حقوق ملت ایران تلاش میکنیم. بارها عرض کردم دیپلماسی ما در دوره فعلی ادامه مبارزهای است که مدافعان وطن در این چهل روز انجام دادند. به نمایندگی از ملت ایران همان کاری که اونها در میدان انجام دادند ما هم در میدان دیپلماسی دنبال می کنیم الان وضعیت به این شکل هست.
سوال: چه شد ما تنگه هرمز را بستیم و با توجه به اینکه محتوایی که وزیر امور خارجه کشورمان منتشر کردند مختصر بود شرایط بازگشایی الان دقیقاً به چه صورت است؟
بقایی: تنگه هرمز را ما نبستیم شرایطی را تحمیل کردهاند که امکان تردد ایمن و امن در این آبراه وجود نداشت. اولاً ما به عنوان کشور ساحلی این حق را داریم. طبق حقوق بینالملل در مواردی که جنگی علیه ما تحمیل شده، برای تعیین منافع مان برای جلوگیری از اقدامات تجاوزکارانه دشمن تدابیری را اتخاذ کنیم. طبق حقوق بینالملل در این شرایط نمیتوانیم اجازه دهیم شناورهای نظامی دشمن از این تنگه استفاده کنند و عبور و مرور عادی داشته باشند برای اینکه به ما ضربه خواهند زد. هم شناورهای دشمن و هم کشورهایی که به صورت مستقیم و غیرمستقیم از تجاوز حمایت و کمک میکردند، از عبور و مرور در تنگه هرمز منع شدند. در عین حال جمهوری اسلامی ایران با رویکردی مسئولانه و حتی در اوج جنگ کمک میکرد به عبور و مرور ایمن کشتیهایی که در این چارچوب نبودند. یعنی کشتیهای متعلق به طرفهای متجاوز یا متحدین و همراهان و مشارکتکنندگان در این تجاوز نبودند. بنابراین کاری که ایران انجام داد منطبق با حقوق بینالملل هست برای دفاع از تمامیت سرزمینی و امنیت ملی ایران ما. در این مدت با تناقض گویی متعدد مقامهای آمریکا مواجه بودیم. ابتدا گفتند برای ما تنگه هرمز اصلاً مهم نیست. کشورهای دیگر را دعوت کردند برای کمک به زعم خودشان باز گشایی تنگه هرمز. در حالی که اساساً مسبب این وضعیت، آمریکا و رژیم صهیونیستی بودند که تجاوز نظامی را علیه ایران شروع کردند. بعد از مدتی نظرشان را تغییر دادند و آن چیزی که تحت عنوان محاصره دریایی ازش نام میبرند اعمال کردند. امروز هم خوب شاهد بودید بعد از اتفاقاتی که افتاد چه مواضعی گرفتند. این تناقضگوییها هم ناشی از استیصال است و هم ناشی از سردرگمی و هم فکر میکنم برای مردم ما و مردم منطقه خیلی روشنگرانه است که طرف مقابل نه از منطق متعارف برخوردار است و نه به تعهدات خودش پایبند.
اشاره کردید به توتیت آقای دکتر عراقچی در رابطه با تنگه هرمز. من تاکید میکنم که این توئیت هیچ تفاهم جدیدی محسوب نمیشود. این توییت در چارچوب تفاهم آتشبس نوزده فروردین هست. آن تفاهم اجزایی داشت. یکی از اجزای خیلی مشخصش آن این بود که آتش بس باید لبنان را هم در بر بگیرد. طرف مقابل پذیرفته بود در توئیت نخست وزیر پاکستان، خیلی صریح این مسئله مطرح شده بود، اما آمریکا از همان ابتدا در این مورد بدعهدی کرد. برای ما مهم بود هم در اسلام آباد و هم بعد از آن این موضوع با جدیت پیگیری شد. دو شب قبل این تفاهم حاصل شد که در لبنان آتش بس شود و این اتفاق افتاد. دیشب اعلام شد که آتشبس در لبنان اعلام شده و ما هم در راستای تعهد مندرج در تفاهم آتشبس نوزده فروردین اعلام کردیم تردد در تنگه هرمز برقرار هست. در همین دوره زمانی که آتش بس توافق شده با همان مختصاتی که در تفاهم آتشبس نوزده فروردین ذکر شده بود یعنی چی؟ یعنی این که از مسیر مشخص که سازمان بنادر و کشتیرانی اعلام کرده با هماهنگی مرجع صالح ایرانی و مختص شناورهای تجاری اگر این عناصر را در نظر بگیرید خواهید دید که توییت امروز آقای دکتر عراقچی اجرای تعهدات ایران طبق تفاهم نوزده فروردین ماه است که به علت بدعهدی طرف مقابل در رابطه با آتشبس در لبنان به طور کامل اجرا نشده بود. این را ما تصریح میکنیم به علت اینکه طرف مقابل آتشبس در لبنان را رعایت نکرد. به تبع آن متقابلاً ما هم در رابطه با تنگه هرمز تدابیر ویژهای که در نظر داشتیم را اجرا کردیم. بنابراین الان در اجرای اون تفاهم آتشبس، این توئیت آقای دکتر عراقچی صادر شد.
سوال: پس آن چیزی که در تنگه هرمز اجرا میشود بعد از این اتفاقات آن تصمیمی که شما اشاره کردید در چارچوب آتشبس نوزده فروردین بود قبلاً تردد بدون مجوز انجام میشد قبل از جنگ منظورم هست الان باید با مجوز اونطور که فرماندهی نیروی دریایی سپاه پاسداران اعلام کرده با مجوز نیروی دریایی سپاه و سازمان بنادر باشد و تعدادش را همه ما هر چقدر که بنا بر تشخیص باشد اجازه خواهیم داد. این اتفاقی هست که میتوانیم بگوییم که روی زمین رخ داد و از این به بعد شاهد خواهیم بود.
بقایی: اساساً باز و بسته شدن تنگه هرمز در شبکه مجازی اتفاق نمیافتد در روی زمین اتفاق میافتد و جمهوری اسلامی ایران کشور ساحلی است و تعیین کننده. سازمان بنادر و کشتیرانی ما به عنوان مرجع صالحه موظف است مسیر ایمنی دریانوردی را هم تعیین و اعلام کند به سازمان بینالمللی دریانوردی این کار وظیفهاش است و انجام داده. نهادی هم که متولی پیگیری اجرای موضوع است، نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران هستند که هم نگاهبان تنگه هرمز هستند و هم در شرایط کنونی موظف هستند در رابطه با عبور و مرور شناورها تدابیر لازم را اتخاذ و اجرایی کنند. لذا خیلی مشخص است که تدابیری که قرار هست در این دو هفته آتشبس انجام شود منطبق است با تصمیماتی که از نوزده فروردین اتخاذ شده. هم در مورد نحوه تردد، مجوزهایی که لازمه بگیرند هماهنگیهای لازم صورت بگیرد این هماهنگیها برای این هست که عبور ایمنی که مدنظر هست انجام شود با همان مختصات و شرایطی که تعیین شده از قبل.
سوال: وضعیت کشتیهای متخاصم چی، کشتیهای تجاری که با کشور متخاصم همکاری میکنند؟
بقایی: هم در نوزده فروردین اعلام شد و هم در توئیت آقای دکتر عراقچی تصریح شده که عبور و مرور، مختص شناورهای تجاری است. طبیعی است که در شرایط جنگی کشورهای ساحلی چنین تنگهایی مجاز هستند و بلکه مسئولیت دارند در راستای حفاظت و امنیت و منافع ملی کشورشان تدابیر لازم را اتخاذ میکنند در رابطه با کشورهایی که متخاصم محسوب میشود.
سوال: در واقع مورد به مورد تصمیمگیری میشود؟
بقایی: قاعدتاً بله باید همینطور باشد.
سوال: در زمینه آتش بس مذاکرات الان چه وضعیتی داریم و وزارت امور خارجه با چه رویکردی در گفتوگوهای اسلام آباد را دنبال میکند؟
بقایی: اگر بخواهم حس و حال دیپلماتهای کشورمان را در این روزها بیان کنم متوسل میشوم به فرازی از فرمایش حضرت امیر علی (ع) در فرمان شان به مالک اشتر که میفرمایند اگر دشمن تو را به صلح فرا خواند و خشنودی خدا در آن بود آن را رد مکن. زیرا صلح مایه آسایش سپاهیان تو و راحتی خودت از اندوهها و امنیت سرزمین توست، اما این نکته بسیار مهم است، اما پس از صلح از دشمن خود سخت برحذر و هوشیار باش، زیرا گاه دشمن خود را نزدیک میسازد تا غافلگیر کند. پس محتاط و دور اندیش باش و به دشمن خوش بین مباش. این فراز کوتاه بیان حس و حالی است که این روزها همه ما باید داشته باشیم. ما قطعاً تجربههایی که در این یک سال و به نوعی در این بیست، سی سال بدست آوردیم ارزان بدست نیاوردیم. حتماً همه این تجربهها پیش چشم ماست. ما میدانیم با چه طرفهایی مواجه هستیم. میدانیم که در گذشته بارها بدعهدی کردند. دیدگاههایشان را مدام تغییر دادند و خواستههای غیرمعقول و غیرمنطقی داشتند، اما وظیفه ما این است که محکم و استوار و هوشیار منافع و حقوق ملت را مدنظر قرار دهیم و خیلی صریح و قاطع مواضعمان را بیان کنیم در عین حال راه پیدا کنیم برای تعیین منافع کشورمان با نگاهی مبتکرانه و همانطور که عرض کردم با این نگاه که ما هیچوقت قطعاً خوشبین نبودیم به دشمن. الان حتماً با توجه به تجربه این چهل، پنجاه روز و با توجه به جنایاتی که صورت گرفت این بدبینی و بدگمانی بیش از هر زمانی است.
سوال: سابقهای که آمریکاییها داشتند در نوع حرکت ما تاثیرگذارست و نوع تصمیم گیری در جمهوری اسلامی ایران. مشخصا این هیاهویی که در چند ساعت گذشته رئیس جمهور آمریکا به راه انداخت و هیاهو بهترین توصیف است، برای این که بگوید من به دستاورد گستردهای در برابر جمهوری اسلامی ایران رسیدم. یکی از نکاتی که مطرح کرد ادعا کرد تنگه هرمز کاملا بازست، اما محاصره دریایی ایران ادامه دارد. نگاه شما به این موضع چیست؟
بقائی: این اولین و آخرین بار نیست که مواجه میشویم با فضاسازیهای رسانهای مقامهای آمریکایی. ما نباید تحت تاثیر توییتهای طرفهای مقابل قرار بگیریم. با یک توییت دیدگاههای مان تغییر کند یا حس و حال مان تحت تاثیر قرار گیرد. نمیتوانیم بدون توجه به تجارب قبلی که مرتب تکرار میشود، صحبتهای مقامات آمریکایی که تازگی ندارد برای ما، مواضع متناقض، دروغهایی که مکرر گفته میشود و خیلی راحت و زود آشکار میشود که اینها هیچ مبنایی ندارد. باز و بسته شدن تنگه هرمز که در فضای مجازی صورت نمیگیرد، این را میدان تعیین میکند و حتما نیروهای مسلح ما میدانند که در واکنش به هر عمل طرف مقابل چگونه رفتار کنند. اگر قرار باشد آن چیزی که تحت عنوان محاصره دریایی نام میبرند باید در عمل دید تا چه حد چنین اتفاقی ممکن است. همیشه گفته ام ایران محاصره پذیر نیست. فارغ از این که در عمل چقدر اتفاق افتاده، بیان این مواضع از یک طرف ما را باید هشدارتر از قبل کند که با چه افرادی مواجه هستیم، دوم این که حتما جمهوری اسلامی ایران واکنش مقتضی اتخاذ خواهد کرد. این که اعلام کنند محاصره دریایی هنوز وجود دارد، در صورتی که ادامه پیدا کند، نقض آتش بس خواهد بود و ایران تدابیر لازم در مورد تنگه هرمز را اتخاذ خواهد کرد.
سوال: در مورد مسئله هستهای ادعاهایی داشته و اگر طرح ده بندی که چارچوب مذاکرات را مبنای آتش بس بود به موضوع هستهای اشاره نشده، ادعاهای گستردهای داشته درباره اورانیوم غنی شده ایران. در گفتوگوهای اسلام آباد آن چیزی که در اسلام آباد در جریان بود و ادامه اش در تهران و درروزهای آینده باز هم ادامه خواهد داشت، همچنین مواردی هم مطرح است؟
بقائی: هیئت نمایندگی ایران با خونسردی، تمرکز کامل بر منافع و حقوق ملت ایران کارش را پیش میبرد. نباید حواس مان پرت شود. آن چه که مصالح و منافع ملت ایران است در سلسله مراتب نظام تعیین شده به عنوان دستورالعمل هیئت مذاکره کننده. این را باید مراقب باشیم. در مورد مسائلی که مطرح شده، هم در رسانهها و هم بعضی مقامات آمریکایی ذکر کردند، هیچ کدام قابل تعیین نیست و به عنوان مثال اورانیوم غنی شده ایران به هیچ عنوان قرار نیست به جایی منتقل شود، به اندازهای که خاک ایران برای ما مهم و مقدس است، این موضوع هم برای ما اهمیت دارد.
سوال: موضوع انتقال اورانیوم با غنای شصت درصد مطرح نیست؟
بقائی: به هیچ عنوان انتقال اورانیوم غنی شده ایران به آمریکا به عنوان گزینه مطرح نبوده است.
سوال: تعلیق دائمی غنی سازی چطور؟
بقائی: همه این مواردی که مطرح میشود، بخشی از کارزار رسانهای است که به راه انداختند، برای تحت تاثیر قرار دادن مذاکره کنندگان و میز مذاکره. اعضای تیم مذاکره کننده، قطعا تحت تاثیر این فضاسازیها قرار نخواهند گرفت. براساس دستورالعملهایی که نظام مطرح میکند، هیئت مذاکره کننده کار را پیش میبرد و آن چیزی که به نفع مصالح و حقوق ملت ایران است.
سوال: با توجه به این صراحت و آن نکتهای که شما درباره آن تصریح کردید راه مذاکرات آتش بس با آن طرح ده بندی از مذاکرات هستهای جداست؟
بقائی: مذاکره یک بسته است. مذاکره در رابطه با بسته پایان کامل جنگ یا توقف، آن چیزی که به عنوان خاتمه جنگ از آن نام برده میشو، اجزای مختلفی دارد که در مورد آن گفتوگو شده است. آن طرح ده بندی برای ما رفع تحریمها بسیار مهم است. موضوع جبران خسارات وارده در جریان جنگ تحمیلی، اهمیت ویژهای دارد. این که مطمئن شویم جنگ به طور کامل متوقف میشود برای ما مهم است. موضوعی که در آتش بس نشان دادیم بحث توقف جنگ در همه جبههها باز اهمیت ویژهای دارد. اینها را باید به عنوان یک بسته دید و هیچ کدام از اجزا را نمیتوانیم از هم تفکیک کنیم و همه را در کنار هم ببینیم که توازنی در دادهها و ستاندهها ایجاد شود.
سوال: در گفتوگوهای اسلام آباد، آمریکاییها سر موضوعی که آتش بس در لبنان هم باید بخشی از این گفتوگوها باشد زیر بار نمیرفتند و این دستاوردی است که اتفاق مثبت بود که آمریکاییها پذیرفتند. آن شرطی که جمهوری اسلامی بر آن پافشاری کرد و نپذیرفت درباره آمریکایی ها. سوال دیگری درباره گفتوگوهای اسلام آباد که ادعا کرده رئیس جمهور آمریکا مستقیما با ایرانیها مذاکره کند و لفاظیهایی کرده بود درباره نوع برخوردش با ایرانیها در گفتگو؟
بقائی: مذاکره کنندگان ایرانی خیلی مشخص بود چه افرادی هستند. طرف آمریکاییها هم مشخص بود. بنابراین هر آن چه که غیر از این بیان شود از طرف مقامهای آمریکایی، لفاظی بیش نیست. مذاکرات در اسلام آباد بین آقای قالیباف رئیس مجلس و طرف مقابل هم معاون رئیس جمهور آمریکا انجام شد با وساطت نخست وزیر پاکستان. این روشن است و هر بحثی که مطرح میشود که فلان مقام از آمریکا با فلان مقام از جمهوری اسلامی ایران گفتوگو داشته یا فلان حرفی زده، هیچ کدام هیچ مبنایی ندارد.
سوال: تاکید کردید که این را هم شما و هم کل دستگاههای تصمیم گیر در جمهوری اسلامی ایران در نظر دارند که ممکن است این گفتوگوهای موسوم به صلح برای این باشد که ضربه نظامی دیگری زده شود. این پیش فرض را تاکید کردید که همه دارند و تجربه گذشته باعث شده این آمادگی وجود داشته باشد. رئیس جمهور آمریکا ادعایی مطرح کرده یک امضا تا توافق نهایی باقی مانده. چقدر همچین اتفاقی و همچین امضایی هموار و نزدیک است؟
بقائی: درباره دیدگاههای مقامات آمریکایی نظری نمیدهم. باید متمرکز باشیم بر کار خودمان. اگر بخواهیم هوش و حواس مان معطوف لفاظیهای رسانهای طرفهای مقابل قرار گیرد، ممکن است تمرکزمان را به نوعی دچار مشکل کند. هر زمانی که احساس کنیم مصالح و منافع جمهوری اسلامی ایران، منافع و حقوق ملت ایران در قالب یک توافق لحاظ و تامین شده است، حتما آن زمان میتوانیم بگوییم که ما با توافق فاصله کمی داریم. این را باید مراجع ذی ربط نظام تشخیص دهند. وظیفه ما در وزارت امور خارجه و دستگاه دیپلماسی این است که براساس دستورالعملهایی که به ما اعلام میشود، وزارت امور خارجه حتما نقش و تاثیر بسیار مهم دارد در تصمیم سازی. وزارت خارجه موظف است دیدگاههای کارشناسی خودش را بیان کند، اما نهایتا براساس تصمیمهایی که اتخاذ میشود ما موظف هستیم پیگیری کنیم. این کار را با جدیت ادامه خواهیم داد. برای ما مهم است که خطوط قرمز مدنظر کشورمان و مصالح کشور رعایت شود و آن موقع به نحو مقتضی مطرح میشود که آیا نزدیک هستیم به تفاهم یا فاصله داریم.
سوال: با توجه به سفر فرمانده ارتش پاکستان به تهران و در روزهای گذشته درباره پیامهای به صورت تفصیلی گفتوگو کردید، آن اختلافات سنگینی که وجود داشت و زیاده خواهیهایی که در گفتگوهای اسلام آباد وجود داشت، از آن کم شده است؟
بقائی: میتوانم بگویم که خیلی بیشتر از نشست اسلام آباد روشن شد که ما در کدام بخشها فاصله مان به نوعی ترمیم شده. میتوانیم با راه حلهای مبتکرانه، روشهای مرضی الطرفی و میانهای پیدا کنیم برای حل اختلاف و در کدام موارد واقعا برای ما خط قرمز محسوب میشود. خیلی ورود نمیکنم به جزئیات، چون این بحثها کماکان ادامه دارد، ولی آن چه میتوانم با قطعیت بگویم، الان دیگر ابهامی در رابطه با هیچ یک از بخشهای مذاکراتی یا موضوعات مذاکراتی وجود ندارد. مواضع، خیلی روشن بیان شد نه فقط در وزارت خارجه بلکه در دیدارهایی که با هیئت پاکستانی با رئیس جمهور، آقای قالیباف و مقامهای نظامی داشتند، همه چیز روشن است. یک مقدار مذاکرات این چند روز با مذاکرات متفاوت است. مذاکرات دورههای قبل متمرکز بود به بحث هستهای، اما الان مذاکرات معطوف است به خاتمه جنگ. طبیعی است که موضوعات مورد گفتوگو، دامنه اش وسیعتر شده و بحث تنگه هرمز، اما خوبی این دوره از مذاکرات این دو روز این بود که خیلی شفاف و به صورت تفصیلی دیدگاههایی مطرح شد. باید دید در روزهای آینده چه اتفاقی خواهد افتاد در ادامه این مسیر.
