حسین روزبهانی در گفتوگو با ایسنا با اشاره به اینکه حضور در تجمعات بزرگ میتواند در کنار تجربه معنوی، فشار روانی قابلتوجهی نیز به همراه داشته باشد، اظهار کرد: در جمعیتهای انبوه سیستم عصبی انسان با فشار حسی بیشازحد روبهرو میشود و مغز مجبور است حجم عظیمی از صداها، تصاویر، هیجانات و حرکات جمعیت را همزمان پردازش کند. این فشار حسی میتواند احساس خفگی، دلهره نسبت به شلوغی، سستی ناگهانی به دلیل تحریک بیشازحد اعصاب، بیحسی یا واکنشهای فیزیولوژیک مانند سردرد، سرگیجه و تهوعی که ریشه روانی دارد را به دنبال داشته باشد.
این روانشناس علائمی که باید جدی گرفته شوند را شامل تپش قلب غیرعادی، تنگی نفس ناگهانی، عرق سرد، احساس گیجی، مسخ واقعیت و مسخ شخصیت (احساس اینکه «من اینجا نیستم» یا «از درون خودم خارج شدهام») و ترس شدید از آسیب دیدن یا لهشدن دانست.
وی با اشاره به گروههای در معرض خطر گفت: افرادی که سابقه حمله پانیک یا اضطراب شدید دارند، کسانی که هراس یا فوبیای فضای بسته دارند، بیماران قلبیتنفسی، سالمندان، کودکان، زنان باردار و افرادی که داروی ضروری مصرف میکنند و ممکن است در شلوغی زمان مصرف آن را فراموش کنند، بیشتر در معرض این فشارها قرار دارند.
روزبهانی درباره عوامل محیطی موثر بر اضطراب، توضیح داد: گرما و رطوبت باعث گشادشدن رگها و افت فشار خون میشود که مغز آن را بهاشتباه بهعنوان تهدید تفسیر کرده و ضربان قلب را بالا میبرد، پدیدهای که به آن اضطراب کاذب گفته میشود. از سوی دیگر، در فضاهای پرتراکم، تماس بدنی ناخواسته با دیگران و از بین رفتن حریم شخصی، حسی ناخودآگاه از گیرافتادن در فرد ایجاد میکند و سروصدا و هرجومرج محیط نیز ظرفیت تحمل سیستم عصبی را کاهش میدهد.
این روانشناس توصیههای ایمنی پیش از حضور در تجمعات را اینگونه برشمرد: همراهداشتن یک یا چند فرد مورد اعتماد، چراکه تنهایی در شلوغی دشمن اول امنیت روانی افراد است؛ پرهیز از کفشهای پاشنهدار یا تنگ که خطر زمینخوردن دارند؛ پوشیدن لباس گشاد و نخی برای گردش خون بهتر و پرهیز از یقههای تنگ؛ همراهداشتن بطری آب کوچک و خوراکی انرژیزا مانند خرما یا شکلات برای جلوگیری از افت قند خون در گرمای شدید و تعیین یک نقطه فرار مانند یک تابلو یا درِ خروجی پیش از ورود به جمعیت.
روزبهانی درباره اقدام فوری در صورت بروز اضطراب، تصریح کرد: فرد باید در اولین فرصت با حفظ آرامش، بهتدریج از هسته مرکزی و تراکم جمعیت خارج شده و به سمت حاشیه یا پیادهرو حرکت کند؛ در صورتی که امکان جابهجایی نباشد، بهتر است در جای خود بایستد و سکوت کند.
وی تکنیک تنفسی ۴-۴-۶ را برای غیرفعالکردن سیستم سمپاتیک و فعالکردن سیستم پاراسمپاتیک و پایینآوردن سریع ضربان قلب توصیه کرد و توضیح داد: در این روش، چشمها بسته میشود، هوا به مدت ۴ ثانیه از بینی به داخل شکم (نه قفسه سینه) کشیده میشود، ۴ ثانیه در شکم نگه داشته میشود و سپس طی ۶ ثانیه از دهان بازدم انجام میگیرد؛ دنبالکردن ذهنی مسیر تنفس و شمارش، به دورشدن افکار منفی از ذهن کمک میکند.
این روانشناس افزود: در صورت احساس غش یا جدا شدن از واقعیت، بازگرداندن حواس به بدن فیزیکی راهگشاست؛ مانند حسکردن کف پا در کفش یا روی زمین، لمس پنج جسم اطراف مانند دیوار یا لباس، گوشدادن دقیق به صداهای محیط مانند صدای باد و نوشیدن آب خنک که با تحریک رفلکس حنجره، به سیستم عصبی سیگنال میدهد دیگر خطر فوری وجود ندارد.
روزبهانی با بیان اینکه فردی که کنار شخص مضطرب قرار دارد میتواند نقش یک لنگر امنیتی را ایفا کند، ادامه داد: نخستین اقدام حفظ آرامش خود است، چراکه اضطراب همراه، اضطراب فرد مضطرب را دوچندان میکند. صحبت با لحنی آرام و آهسته بهجای فریادزدن که خود اوضاع را بدتر میکند، ایجاد فاصله فیزیکی بین فرد و جمعیت با استفاده از بازوها یا یک کیف، بیان جملات تکراری و اطمینانبخش مانند «من کنارتم، خطری نیست»، و همزمانکردن تنفس خود با فرد مضطرب و دعوت او به تنفس دیافراگمی، از مهمترین اقدامات است.
وی درباره کارهایی که نباید انجام شود نیز هشدار داد: جملاتی مانند «خجالت بکش، بزرگ شدی» یا «زود باش بلند شو، خودت رو جمع کن» باعث میشود فرد حالش را انکار کند و اضطرابش تشدید شود؛ باید به فرد زمان داد تا سیستم عصبیاش آرام گیرد و هرگز نباید عجله کرد یا فرد مضطرب را در آن شلوغی، حتی برای لحظهای کوتاه مانند آوردن آب، تنها گذاشت. در صورتی که فرد نیاز به ترک محل داشته باشد نیز نباید مانع او شد.
این روانشناس با تاکید بر اینکه در چنین تجمعات عظیمی باید شنونده بدن خودمان باشیم، گفت: چنین تجمعات عظیمی میتواند تجربهای بینظیر و سرشار از معنویت باشد، اما نباید به قیمت سلامت جسم و روان تمام شود. در این شرایط باید از حواس پنجگانهمان استفاده کنیم و علائم خستگی و اضطراب را نشانه ضعف ندانیم، بلکه بدانیم اینها هشدارهای طبیعی سیستم حفاظتی بدنمان هستند. اگر احساس کردیم ظرفیتمان پر شده، باید شجاعانه تصمیم به خروج از جمع و استراحت بگیریم؛ این تصمیم نشانه ناتوانی نیست، بلکه نشانه آگاهی، خردمندی و مسئولیتپذیری نسبت به خود و خانوادهمان است، پس باید هم مراقب خودمان باشیم و هم مراقب دیگران.
انتهای پیام
