فرارو- مقامات ارشد عراقی و منطقهای اعلام کردهاند که عراق، سوریه و ایالات متحده در آستانه رونمایی از توافقنامهای برای احیای خط لوله تاریخی کرکوک–بانیاس هستند؛ پروژهای که هدف آن انتقال نفت عراق به سواحل مدیترانه و کاهش وابستگی به تنگه هرمز عنوان شده است.
به گزارش فرارو به نقل از میدل ایست آی، انتظار میرود توافقنامه احیای این خط لوله ۵۰۰ مایلی (حدود ۸۰۰ کیلومتری) که در گذشته شهر کرکوک در شمال عراق را به بندر بانیاس در سواحل مدیترانه سوریه متصل میکرد، هفته آینده همزمان با دیدار «علی الزیدی»، نخستوزیر عراق، با «دونالد ترامپ»، رئیسجمهور آمریکا، در کاخ سفید رونمایی شود.
بر اساس این گزارش، «تام باراک»، سفیر آمریکا در ترکیه و نماینده ویژه دونالد ترامپ در امور سوریه و عراق، پیش از سفر الزیدی – که قرار است شامل توقفی در ایالت تگزاس، قطب انرژی آمریکا، نیز باشد – سرگرم نهایی کردن جزئیات این توافق بوده است.
یک مقام ارشد عراقی به «میدل ایست آی» گفت که باراک رابطه کاری خوبی با نخستوزیر عراق برقرار کرده و قصد دارد این خط لوله را به الگویی برای پروژههای تجاری در منطقه شام (لوانت) تبدیل کند؛ پروژههایی که به گفته او همواره بر سودمند بودن آنها برای ایالات متحده و دولتهای منطقه تأکید شده است.
این خط لوله در سال ۱۹۵۲ توسط «شرکت نفت عراق» احداث شد و ظرفیت انتقال حدود ۳۰۰ هزار بشکه نفت در روز را داشت. با این حال، بغداد در دهه ۱۹۸۰ و پس از آنکه سوریه در جریان جنگ ایران و عراق از تهران حمایت کرد، فعالیت آن را متوقف کرد. این خط لوله پس از حمله آمریکا به عراق در سال ۲۰۰۳ نیز آسیبهای گستردهای دید و عملاً از مدار بهرهبرداری خارج شد.
به گفته منابع آگاه، احیای این پروژه نیازمند بازسازی اساسی، از جمله نصب مخازن ذخیرهسازی، ایستگاههای پمپاژ و سامانههای جدید برق است. یک مقام ارشد منطقهای به «امایای» (MEE) گفت که احتمالاً کل خط لوله باید تعویض شود؛ فرآیندی که بین دو تا سه سال زمان خواهد برد. وی افزود کنسرسیومی از شرکتهای آمریکایی برای اجرای این بازسازی انتخاب شدهاند که نشاندهنده تعهد واشنگتن به این پروژه است.
سوریه و عراق نخستین بار در اواخر سال ۲۰۲۴، پس از سرنگونی بشار اسد به دست نیروهای اسلامگرای وفادار به رئیسجمهور «احمد الشرع»، علاقه خود را به احیای این خط لوله اعلام کردند، اما مذاکرات اولیه به نتیجه نرسید.
به نوشته «میدل ایست آی»، اهمیت این پروژه پس از اقدام ایران برای اعمال کنترل بر تنگه هرمز در واکنش به جنگ آمریکا و اسرائیل، بیش از گذشته افزایش یافته است. عراق در جریان این جنگ صادرات محدودی از نفت خام خود را با استفاده از کامیونهای تانکردار از مسیر سوریه آغاز کرد، اما حجم این صادرات ناچیز بود.
سرهنگ هماسعید، تحلیلگر مستقل عراقی، در گفتوگو با «امایای» درباره تغییر رویکرد بغداد نسبت به دمشق گفت: «نگاه عراق به سوریه تغییر کرده است. پیش از جنگ، نوعی بدبینی وجود داشت، اما واقعیتهای جنگ آشکار کرد که عراق به سوریه نیاز دارد.»
منابع منطقهای همچنین به «میدل ایست آی» گفتهاند که انتظار میرود اسعد الشیبانی، وزیر امور خارجه سوریه، برای شرکت در مراسم امضای قرارداد این خط لوله به ایالات متحده سفر کند.
دولت عراق که تحت نفوذ احزاب سیاسی و گروههای شبهنظامی شیعه نزدیک به ایران قرار دارد، تاکنون نسبت به همکاری با احمد الشرع، که بیش از یک دهه پیش «جبهه النصره» شاخه سوری القاعده را بنیان گذاشت، با احتیاط برخورد کرده است.
با این حال، الشرع پس از برکناری بشار اسد به مدار نفوذ ایالات متحده نزدیک شده و از حمایت ترکیه و کشورهای حوزه خلیج فارس، از جمله قطر و عربستان سعودی، برخوردار است. دولت ترامپ نیز بخش قابلتوجهی از تحریمهای سوریه، از جمله تحریمهای مرتبط با گروه سابق الشرع یعنی «هیئت تحریر الشام» (HTS)، را لغو کرده است.
ترامپ هفته گذشته در اجلاس ناتو در آنکارا نیز در اظهاراتی کمسابقه از احمد الشرع تمجید کرد و او را فردی «فوقالعاده» و «بسیار محترم» خواند. ایالات متحده همچنین هفته گذشته اعلام کرد سوریه را از فهرست کشورهای حامی تروریسم (SST)، که از سال ۱۹۷۹ در آن قرار داشت، خارج خواهد کرد.
به باور منابع آگاه، این تصمیم میتواند مسیر حضور شرکتهای آمریکایی در پروژه خط لوله را هموارتر کند. اوایل ماه جاری نیز دولت عراق با یک توافق اولیه موافقت کرد که بر اساس آن شرکتهای آمریکایی «کپیتال تیآی» (Capital TI) و «شورون» (Chevron) به همراه یک شرکت قطری، امکان بررسی پروژههای انتقال نفت از کرکوک و حدیثه، قطب نفتی استان الانبار، به بندر بانیاس را به دست آوردهاند.
عراق از جمله کشورهایی است که بیشترین آسیبپذیری را در برابر هرگونه اختلال در تنگه هرمز دارد، زیرا حدود ۹۵ درصد صادرات نفت این کشور از این مسیر انجام میشود. این در حالی است که با وجود روابط نزدیک برخی گروههای عراقی با ایران، صادرات نفت عراق در ماههای اخیر با مشکلات قابلتوجهی مواجه شده است.
شرکت تحلیل دادههای انرژی «ورتکسا» (Vortexa) ماه گذشته اعلام کرد صادرات دریایی نفت عراق در ماه مه تنها معادل ۸ درصد میانگین سال گذشته بوده است. این در حالی است که درآمدهای نفتی حدود ۹۰ درصد بودجه دولت عراق را تشکیل میدهد.
