عصر ایران - در تورنمنتی به فشردگی جام جهانی فوتبال، جایی که مرز بین پیروزی و شکست به باریکی یک مو است، ساق پاها دیگر تنها ابزار بازیکنان نیستند. امروزه بزرگ ترین فدراسیون های فوتبال جهان، علم داده و بیومتریک را به خدمت گرفته اند تا از خستگی مفرط، مصدومیت های ناگهانی و افت بدنی ستاره های خود جلوگیری کنند. از حلقه های هوشمند گرفته تا پایش روزانه ادرار، فوتبال مدرن وارد فاز جدیدی از «کنترل دیجیتال بدن» شده است.
اگر به دنبال سخت گیرانه ترین پروتکل های بیولوژیکی بگردید، اردوگاه خروس ها (تیم ملی فرانسه) یکی از آن ها محسوب می شود. دیدیه دشان، سرمربی فرانسه، به این معروف است که هیچ جزئیاتی را به شانس واگذار نمی کند. در اردوی فرانسه، گجت ها (ابزارک ها) یک پیشنهاد نیستند، بلکه بخشی از قانون ارتش دشان به شمار می روند:
پایش روزانه هیدراتاسیون (آزمایش ادرار): کادر پزشکی فرانسه هر روز صبح و قبل از تمرین، غلظت ادرار بازیکنان را می سنجد تا میزان دقیق کم آبی بدن آن ها مشخص شود. بازیکنی که در مرز کم آبی باشد، بلافاصله رژیم غذایی و مکمل های متفاوتی دریافت می کند تا از مصدومیت عضلانی جلوگیری شود.
قرنطینه خواب دیجیتال: دشان خواب را نیمی از مسیر قهرمانی می داند. ستاره های فرانسه موظف به استفاده از ردیاب های خواب هستند. بیدار ماندن برای بازی های ویدیویی یا چت کردن در نیمه شب با این سیستم عملا غیرممکن است؛ چرا که کادر فنی فردا صبح با دیدن داده کیفیت خواب و ضربان قلب در حال استراحت (RHR)، متوجه همه چیز خواهد شد.
تیم ملی انگلیس فناوری شرکت STATSports را به یک ابزار زنده و سرنوشت ساز در کنار زمین تبدیل کرده است.
ردیابی با ماهواره های نظامی: بازیکنان انگلیس جلیقه های مخصوصی به تن می کنند که ردیاب هوشمند آن در بخش بالایی پشت (بین دو کتف) قرار می گیرد تا بیشترین سیگنال را از ماهواره های ناوبری نظامی دریافت کند.
تعویض قبل از خستگی عضلانی: کادر فنی انگلیس در طول مسابقه یک داشبورد زنده در دست دارد که ثانیه به ثانیه نرخ شتاب گیری، تعداد استارت ها و فشار کاری بازیکنان را نشان می دهد. پزشکان انگلیس پیش از اینکه خستگی در ظاهر بازیکن دیده شود، انباشت خستگی را در نمودارها می بینند و به سرمربی فرمان تعویض می دهند.
مبارزه با جت لگ با WHOOP: به دلیل جا به جایی بین مناطق زمانی مختلف، انگلیسی ها از بندهای هوشمند WHOOP برای مدیریت ساعت بیولوژیک بدن استفاده می کنند؛ چرا که جت لگ می تواند تا 9 درصد آمادگی قلب و 6 درصد کیفیت خواب را کاهش دهد.
سلسائو برای تطبیق پذیری با شرایط آب و هوایی گرم و حفظ ریتم تند بازی خود، به سراغ فناوری پچ های پوستی رفته است.
پچ های هوشمند عرق جی اکس (Gx Sweat Patches): این استیکرهای هوشمند که روی پوست بازیکنان برزیل نصب می شوند، دارای میکروکانال های ظریفی هستند که مقدار کمی از عرق بازیکن را در طول تمرین به دام می اندازند.
فرمولاسیون اختصاصی نوشیدنی: این سیستم میزان دقیق مایعات از دست رفته و غلظت سدیم عرق هر بازیکن را اندازه می گیرد تا سرآشپز و پزشک تیم، نوشیدنی ریکاوری هر بازیکن را دقیقا معادل املاح از دست رفته بدنش فرموله کنند.
فدراسیون فوتبال آمریکا تمام بازیکنان تیم ملی این کشور را مجهز به حلقه های هوشمند اورا کرده است. این حلقه فاکتورهایی مثل دمای پوست، اکسیژن خون و «امتیاز آمادگی» را محاسبه می کند.
مقامات تیم ملی آمریکا به یک نکته حیاتی پی برده اند: فناوری نباید ذهن بازیکن را خراب کند. اگر بازیکنی قبل از یک بازی حساس بد بخوابد و حلقه هوشمند به او امتیاز آمادگی پایینی بدهد، این داده می تواند اعتماد به نفس او را نابود کند. به همین دلیل، روان شناسان ورزشی به بازیکنان آموزش می دهند که به این اعداد به چشم «حکم قطعی» نگاه نکنند.
چه یک ستاره در جام جهانی باشید و چه یک ورزشکار آماتور که آخر هفته ها فوتبال بازی می کند، درک 4 شاخص زیر می تواند پتانسیل بدنی شما را دگرگون کند:
ردیابی دمای بدن با گجت ها، فراتر از سنجش گرمازدگی است. بالا رفتن دمای پوست در طول شب، یک سیستم هشدار زودهنگام برای بیماری است. تحقیقات نشان می دهد گجت هایی مثل حلقه اورا، چند روز قبل از بروز اولین علائم ویروس یا تب، متوجه ابتلای بدن می شوند. این داده به کادر فنی اجازه می دهد بازیکن را بلافاصله قرنطینه کرده و تمرکز را روی ریکاوری او بگذارند. همچنین بالا ماندن دمای بدن پس از تمرین، نشان دهنده ریکاوری ناقص و کم آبی است.
این شاخص، میزان نوسان و تغییر زمان بین تک تک ضربان های قلب شماست و نشان می دهد سیستم عصبی چقدر با استرس های فیزیکی و روانی سازگار شده است.
تغییرپذیری ضربان قلب بالاتر (در حد نرمال مثلا 60 تا 80): نشان دهنده آمادگی عالی سیستم قلبی-عروقی، آرامش بدن و پتانسیل بالا برای یک تمرین سنگین است.
نکته مهم: اعداد بسیار بالا (مثل 200) نشانه سلامت نیست، بلکه از آریتمی و نامنظم بودن ریتم قلب خبر می دهد؛ بنابراین «بالاتر بودن این عدد فقط تا یک مرز مشخص خوب است.»
هرچه بدن آماده تر و ورزشکارتر باشد، این عدد پایین تر است. در حالی که میانگین ضربان قلب در حال استراحت برای افراد عادی بین 60 تا 100 است، ورزشکاران حرفه ای و به شدت آماده، ضربان قلبی در حدود 40 بار در دقیقه دارند. بالا رفتن ناگهانی این عدد در روزهای متوالی، زنگ خطری برای استرس کاری، خستگی مفرط یا تمرین زدگی است.
کم آبی نه تنها استقامت، بلکه کارکرد مغز و تصمیم گیری های سریع تاکتیکی را مختل می کند. متخصصان طب ورزشی برای افراد عادی فرمول صبحگاهی WUT را توصیه می کنند:
وزن بدن (Weight): کاهش ناگهانی وزن نسبت به روز قبل.
رنگ ادرار (Urine color): تیره بودن غلظت ادرار.
احساس تشنگی (Thirst).
اگر دو مورد از این سه شاخص منفی باشند، بدن شما دچار کم آبی است و نباید فشار سنگینی به آن وارد کنید.
در گذشته، طبق قوانین فیفا ورود هرگونه اکسسوری و جواهرات به زمین مسابقه ممنوع بود. اما با نفوذ گجت های سلامتی، هیئت بین المللی فوتبال (IFAB) قوانین خود را به روزرسانی کرد:
استفاده از اکسسوری ها در صورتی که برای بازیکنان خطرناک نباشند و به طور ایمن و محکم پوشانده شوند، مجاز است. به همین دلیل است که اکنون ستاره ها را با حلقه های پوشانده شده با چسب های ورزشی یا مچ بندهای خاص در زمین می بینیم.
داده های بیومتریک ابزاری فوق العاده برای بهینه سازی زندگی هستند، اما به شرطی که به آن ها وسواس پیدا نکنید. پروفسور کریس دنفورث (Chris Danforth)، استاد ریاضیات و آمار در دانشگاه ورمونت آمریکا و یکی از دانشمندان مطرح در زمینه علوم داده، هوش مصنوعی و سیستم های پیچیده پیشنهاد می کند:
وسواس به خرج ندهید: اگر مستعد استرس گرفتن از اعداد هستید، برنامه های سلامتی خود را فقط روزی یک بار باز کنید. داده منفی نباید روز شما را خراب کند.
پیش از تمرین سنگین چک کنید: اگر گجت شما نشان می دهد شب گذشته خواب باکیفیتی داشته اید و تغییرپذیری ضربان قلب بالایی دارید، بدنتان آماده یک تمرین پرفشار است؛ در غیر این صورت، یک روز استراحت بیشتر یا تمرین سبک، خشم مصدومیت را از شما دور می کند.
تنظیم و ترجمه: محمدمهدی حیدرپور
