به گزارش روز دوشنبه ایرنا، جمعیت قاره آفریقا در دهههای آینده همچنان به رشد خود ادامه خواهد داد. هر چند این روند فرصتها و تهدیدهای خاص خود را به همراه دارد اما در عین حال بر روندهای جهانی نیز تاثیرگذار خواهد بود.
بررسیهایی آماری حاکی از آن هستند که جمعیت قاره آفریقا تا سال ۲۰۵۰ به حدود ۲.۵ میلیارد نفر خواهد رسید که در مقایسه با جمعیت ۱.۳۶ میلیارد نفری این قاره در سال ۲۰۲۳ افزایش چشمگیری است. در مدت کمتر از ۸۰ سال دیگر از هر دو نوزاد متولد شده در جهان یکی در آفریقا خواهد بود.
خبر خوب این است که افزایش جمعیت و نیروی کار برای اقتصادهای آفریقا و فراتر از آن سودمند است اما در عین حال افزایش شدید جمعیت به معنی فشار بیشتر مالی بر دولتهای آفریقایی و همچنین تشدید آسیبهای اجتماعی و خطرات امنیتی خواهد بود.
«مرکز آفریقایی برای تحول اقتصادی» (AECT) در گزارشی خاطرنشان کرد که قاره آفریقا در یک نقطه عطف حساس جمعیتی قرار گرفته است بهطوری که انتظار میرود جمعیت این قاره از ۱.۵ میلیارد نفر در سال ۲۰۲۵ به ۲.۵ میلیارد تا سال ۲۰۵۰ افزایش یابد و به این ترتیب قاره آفریقا سریعترین رشد جمعیت را در جهان از آن خود کرده است.
این مرکز تاکید کرد که فرصت رشد جمعیت آفریقا اگر به درستی مدیریت نشود به یک بحران تبدیل خواهد شد. این درحالی است که بسیاری از جوانان آفریقا بیکار هستند و از مهارتهای لازم برای نقشآفرینی در رشد بهرهروی نیز برخوردار نیستند.
از سوی دیگر، برخی کشورهای آفریقا بخصوص در شمال و جنوب قاره در حال ورود به مراحل پیشرفته تحول جمعیتی هستند بطوری که نرخ فرزند آوری در آنها کاهش مییابد و با پیری جمعیت رو به رو میشوند. انتظار میرود بین سالهای ۲۰۲۰ تا ۲۰۵۰ جمعیت بالای ۶۰ سال آفریقا با افزایش سه برابری از ۷۴.۴ میلیون نفر به ۲۳۵.۱ میلیون نفر برسد.
پایگاه خبری آلمانی «آفریکا لایو» در گزارشی نوشت که رشد جمعیت آفریقا نگران کننده و به اندازهای است که سالانه ۸۲ میلیون نفر (هر ۴.۵ روز، یک میلیون نفر) به جمعیت جهان میافزاید. در شرایطی که جهان به سمت پیری جمعیت حرکت میکند، قاره آفریقا با موجی بیسابقه از جوانی روبهروست اما این «جوانی» لزوماً به معنای شکوفایی نیست، مگر آنکه با زیرساختهای درست همراه باشد.
در حالی که نگرانی درباره افزایش جمعیت در قاره آفریقا به خصوص در مناطق محروم و کشورهای فقیرتر وجود دارد، جوانی جمعیت نیز به یک چرخه معیوب در این قاره دامن زده است. نیمی از جمعیت آفریقا زیر ۱۵ سال هستند و این جوانی جمعیت در کنار نرخ بالای بارداری در دوران نوجوانی، چرخه بی پایان فقر، بیکاری و بیثباتی را ایجاد کرده است.
زمانی که نرخ رشد جمعیت از نرخ رشد اقتصادی و توانایی دولتها در ایجاد اشتغال پیشی میگیرد، جمعیت به جای سرمایه، به بار سنگینی بر دوش نسلهای آینده تبدیل میشود و نگرانی واقعی این است که افزایش سریع جمعیت در مناطق محروم، حق انتخاب را از انسانها میگیرد. وقتی امکان دسترسی به آموزش و خدمات سلامت محدود باشد، فرزندآوری نه یک تصمیم آگاهانه، بلکه نتیجه ناچاری و فقدان ابزار است.
به نوشته این رسانه آلمانی، برای نجات آینده این قاره، باید از نگاه سنتی که فرزند را تنها تکیهگاه دوران پیری میبیند، عبور و به سوی توانمندسازی زنان و ایجاد امنیت اجتماعی نوین حرکت کرد.
«مؤسسه جمعیت و توسعه برلین» تأکید دارد، توانمندسازی زنان (از طریق دسترسی برابر به آموزش، بازار کار و خدمات بهداشتی) کلید اصلی بهبود وضعیت است. این توانمندسازی نه تنها باعث بهبود کیفیت زندگی فردی میشود، بلکه به طور مستقیم بر «تنظیم خانواده» و کنترل منطقی رشد جمعیت نیز تأثیر مثبت میگذارد.
آفریقا با سریعترین نرخ رشد جمعیت در جهان روبروست. این موضوع میتواند دو مسیر پیش رو داشته باشد، تبدیل جوانان به نیروی کار متخصص و محرک اقتصاد یا افزایش فقر، بیثباتی و فشار بر منابع طبیعی.
بر اساس این گزارش، تا زمانی که رشد جمعیت مانع از هرگونه توسعه شود و جوانان نتوانند شغلی پیدا کنند، ثباتی وجود نخواهد داشت. پویاییِ نرخ بالای زاد و ولد که در آفریقا منجر به فقر فزاینده میشود، پیامدهای ویرانگری هم برای این قاره و هم برای اروپا خواهد داشت.
کشور نیجر در منطقه «ساحل» آفریقا، با نرخ ۶.۸ فرزند برای هر زن، بالاترین نرخ زاد و ولد را در جهان دارد. در نیجریه، جمعیت دو برابر خواهد شد و تا سال ۲۰۵۰ به ۴۰۰ میلیون نفر خواهد رسید. انتظار میرود جمعیت در کشورهای جمهوری کنگو، آنگولا، تانزانیا، سومالی، چاد، جمهوری آفریقای مرکزی و مالی نیز دو برابر شود.
واقعیت تلخ این است که بدون اصلاحات ساختاری در آموزش و دسترسی زنان به امکانات برنامهریزی خانواده، رشد جمعیت بیش از آنکه محرک پیشرفت باشد، مانعی در برابر توسعه خواهد بود. نباید صرفاً به دنبال کنترل جمعیت بلکه باید به دنبال ارتقای کیفیت زندگی بود. مشاهدات میدانی نشان میدهد که در مناطق محروم، وقتی فرزندان خود درگیر مبارزه برای بقای اولیه هستند، نه تنها نمیتوانند امنیت اقتصادی والدین را تأمین کنند، بلکه خود نیز در چرخه فقر گرفتار میمانند.
تا زمانی که رشد بیرویه جمعیت مانع از هرگونه توسعه شود و جوانان نتوانند جایگاهی در بازار کار بیابند، ثبات در این قاره معنا نخواهد داشت. نرخ بالای زاد و ولد، پویاییای ایجاد کرده که به جای شکوفایی، به فقر فزاینده دامن میزند.
«مرکز آفریقایی برای تحول اقتصادی» یادآور شد در حالی که انتظار میرود کشور چین تا اواسط سده جاری از شرایط مطلوب جمعیتی خارج شود، قاره آفریقا در صورت اقدام درست و قاطع در زمان حال میتواند مزیت نسبی نیروی کار خود را ارتقا دهد. باید دانست بدون سرمایهگذاری فوری در آموزش و بهداشت، ایجاد اشتغال و همگرایی منطقهای، آفریقا با خطر از دست دادن این پنجره فرصت جمعیتی رو به رو خواهد بود.
