مجتبی سلیمانی سدهی، رئیس اندیشکده لجستیک ایران، در تحلیل علل توسعهنیافتگی بندر استراتژیک چابهار، عمده مسئله را «معضل داخلی» دانست و بیان کرد: بیش از یک دهه از توافق با هند میگذرد اما ما هنوز نقشه راه عملیاتی نداریم.
با بروز جنگ رمضان و اهمیت یافتن کریدورها، حالا چابهار به عنوان بازیگر جدی در این حوزه فرصت بازنمایی پیدا کرده است. سلیمانی، رییس اندیکشده لجستیک ایران، بیبرنامگی را عامل بیش از ۷۰ درصد این عقبافتادگی میداند و معتقد است انتخاب یک اپراتور هندی «آماتور» و شبهدولتی و تقابل نهادهای داخلی، قوزبالاقوز بر مشکلات افزوده است.
چابهار در محاصره بیکفایتی اپراتور هندی و بروکراسی ایرانی
رئیس اندیشکده لجستیک، شرکت هندی منتخب را فاقد صلاحیت لازم دانست و افزود: «این شرکت بیشتر شبیه شرکتهای خصولتی خودمان است، تجربه سرمایهگذاری خارجی نداشته و در عمل به دلیل تحریمها هم دستش بسته بوده است.» او در مقابل، از پیشروی رقیب اصلی، یعنی کریدور سیپِک چین و بندر گوادر با سرمایهگذاری عظیم ۶۲ میلیارد دلاری ابراز نگرانی کرد وافزود: «ما سالهاست در اندیشکده هشدار میدهیم که ایران در حال دور زده شدن است. گوادر یکی از آن کریدورهاست».
سلیمانی سدهی به وعدههای مکرر و بیثمر مسئولان برای راهاندازی راهآهن چابهار اشاره کرد و بیان کرد: «هر سال وزیر راه میگوید پایان امسال راهآهن چابهار راهاندازی میشود، پارسال هم خانم وزیر گفتند، اما هیچ خبری نیست.» او اقدام اخیر دولت در معرفی بنادر کراچی و گوادر پاکستان به عنوان مبادی واردات را اقدامی «تعجببرانگیز» و «پاس گل دادن به حریف» توصیف کرد که میتواند موقعیت لجستیک ایران را به طور موقت یا دائم تضعیف کند.
آیندهپژوهی و شرط تبدیل شدن به هاب منطقهای
سلیمانی سدهی با اشاره به تغییر قواعد تجارت در منطقه، پیشبینی کرد عصر سلطه مگاپورتهایی مانند جبلعلی به پایان میرسد و یک آلترناتیو جدید در حال شکلگیری است. او شرط محوری برای تبدیل چابهار به این گزینه جایگزین را دوگانه دانست و تصریح کرد: «اول، دستیابی به توافق بین ایران و آمریکا که میتواند حمایت واشنگتن را به همراه آورد، و دوم، تغییر نگاه حاکم بر چابهار از نظامی-امنیتی به اقتصادی-تجاری».
وی «توسعه اقتصاد دریاپایه» و «تمرکز بر لجستیک» را راهکار خود خواند و تصریح کرد: «چابهار نباید فقط به بازار ایران نگاه کند؛ باید یک بندر ترانزیتی برای افغانستان و کشورهای آسیای مرکزی باشد. این کار هم برای آنها وابستگی مثبت ایجاد میکند و هم تجارت ایران را رونق میبخشد.»
رئیس اندیشکده لجستیک ایران در پاسخ به سوالی درباره نقش شورای عالی مناطق آزاد، تضاد بین این شورا و سازمان بنادر را یکی از عوامل بازدارنده خواند و تصریح کرد: «تقابل و عدم همکاری بین این دو مجموعه مانع توسعه شده است.» با این حال، وی تغییرات ساختاری اخیر در وزارت اقتصاد و استقلال عمل بیشتر مناطق آزاد را نقطه امیدواری دانست.
وی احتمال انتقال سرمایهگذاری هند از چابهار به گوادر را بهشدت رد کرد وبیان کرد: «قطعاً این اتفاق نخواهد افتاد؛ هند و چین رقبای سنتی و حتی دشمن یکدیگرند. گوادر علاوه بر جایگاه تجاری، یک پایگاه نظامی چین است و اصلاً محلی برای حضور هند نیست.» او افزود: «تازه اگر هم هند بخواهد از تنگه هرمز فاصله بگیرد، ممکن است به بنادر عمان یا بنادر غربی خودش مثل ناوه شیوا و کاندلا متمایل شود که فاصله زیادی با منطقه ندارند. بهترین گزینه برای هند، چابهار است؛ البته اگر مشکلاتش حل شود.»
در پایان سلیمانی سدهی ابراز امیدواری کرد که چنانچه ایران و آمریکا به توافقی دست یابند، چابهار بتواند بهعنوان گزینه جایگزین جبلعلی در برنامههای کلان منطقهای مطرح شود و از «دهه از دست رفته» فاصله بگیرد.
