به گزارش ایرنا، استان فارس با دارا بودن ۳۷ شهرستان و اقلیمهای متنوع، همواره در فصل گرم سال با چالش جدی تامین آب شرب مواجه است؛ اتکای بیش از ۸۷ درصدی این استان به منابع آب زیرزمینی و خشکسالیهای پیدرپی سالهای اخیر، باعث افت شدید سطح سفرههای آب زیرزمینی و کاهش توان تولیدی چاهها شده است.
در چنین شرایطی، مدیریت توامان تولید و مصرف، تنها راهکار عبور از بحرانهای احتمالی در اوج پیک مصرف تابستان به شمار میرود.
شرکت آب و فاضلاب استان فارس با اجرای پروژههای گستردهای نظیر اصلاح و توسعه بیش از ۷۰۰ کیلومتر شبکه توزیع و خطوط انتقال، وارد کردن ۳۰ حلقه چاه جدید به مدار بهرهبرداری و بهسازی مخازن ذخیره آب، موفق شده است شمار روستاهای دارای تنش آبی را از ۷۰۰ روستا در سال گذشته به ۴۸۰ روستا در تابستان جاری کاهش دهد.
این دستاورد که با سرمایهای افزون بر ۲.۵ همت حاصل شده، نشاندهنده عزم جدی این مجموعه برای مدیریت پایدار منابع آبی و افزایش بهرهوری در شرایط سخت اقلیمی است.
گفتوگوی تفصیلی وحید حقشناس معاون بهرهبرداری و توسعه آب شرکت آب و فاضلاب استان فارس با ایرنا به شرح زیر است:
ایرنا: با توجه به خشکسالیهای سنوات قبل و تاثیرات آن بر منابع آب استان، در تابستان پیش رو برنامه شما برای عبور از چالش تنش آبی چیست؟
حقشناس: ما هر ساله با ورود به فصل گرم سال و خصوصا تابستان با پیک مصرف انرژی و خصوصا بحث آب مواجه میشویم. در استان فارس با توجه به شرایط متفاوت اقلیمی استان، فصل تابستان در بعضی از شهرستانها از جمع ۳۷ شهرستانی که شرکت آب و فاضلاب استان مشغول خدماترسانی هستیم، یکسوم از شهرستانها در بافت جنوب استان و جغرافیای جنوب استان است.
معمولا فصل گرم سال و تابستان آنها از همان ابتدای بهار شروع میشود. مابقی استان معمولا به تناسب دیگر از نیمههای اردیبهشت و اوایل تیرماه وارد فصل گرم سال و پیک مصرف میشود.
در حال حاضر که نیمه تیرماه را سپری کردیم، میشود گفت که همه استان وارد شرایط پیک مصرف شدیم و امروز یک میلیون و ۲۰۰ هزار اشتراکی که تحت پوشش شرکتهای استان هستند با حداکثر میزان نیاز آبی مشغول مصرف آب هستیم. به طور مشخص امروز ما یک میلیون متر مکعب در شبانهروز تولید آب داریم.
یکی از ویژگیهای منحصر به فردی که در استان فارس داریم و شاید بعضی از استانهای بزرگ در تراز استان فارس کمتر با این چالش مواجه باشند، اتکای بیش از ۸۵ درصدی ما به آبهای زیرزمینی است. یعنی از سرجمع یک میلیون متر مکعب تولید آب در شبانهروز، چیزی نزدیک به ۸۷۰ هزار متر مکعب از منابع زیرزمینی که عمدتا هم چاهها هستند، استفاده میکنیم و فقط ۱۴ درصد از توان تولید و ظرفیت تولید ما از سدها و خطوط انتقال آب از سدهاست.
به طبع همین شرایط و خشکسالیهای سنوات گذشته و افت سطح آب سفرههای زیرزمینی باعث میشود که ما در پیک مصرف با چالش بیشتری مواجه بشویم. مشخصا اتکای ۸۷ درصدی ما به منابع زیرزمینی و کاهش افت سفرههای زیرزمینی، تنش و چالش را در فصل گرم سال تابستان بیشتر مشخص میکند.
اجرای ۷۰۰ کیلومتر شبکه و کاهش ۳۲ درصدی روستاهای دارای تنش
حقشناس: به تبع این موضوع، ما معمولا از پایان هر فصل تابستانی برای تابستان سال بعد برنامهریزی میکنیم. تابستانی هم که در حال حاضر در حال سپری کردنش هستیم، از مهر ماه سال گذشته اقداماتی که لازم بوده را شروع کردیم و هدفگذاریهایی که داشتیم تا حد زیادی محقق شده است. به طور مشخص بیش از ۵۰۰ کیلومتر خط انتقال و شبکه را یا اصلاح کردیم یا توسعه دادیم.
تعداد حدود ۳۰ حلقه چاه را وارد مدار بهرهبرداری کردیم. عمدتا هم تمرکزمان روی نقاطی از استان بوده که ما در تابستان گذشته با چالش و تنش بیشتری مواجه بودیم. جمع اعتباراتی که برای این حجم از عملیات هزینه شده و باعث شده که ما تابستان امسال را با تنش کمتری سپری کنیم، ارزش بهروز پروژههای اجرا شده بیش از ۲.۵ همت میشود.
ما صرفا هم در بحث مدیریت تولید گام برنداشتیم؛ یعنی گفتیم جاهایی که میتوانیم از ظرفیت مدیریت مصرف استفاده کنیم، باید حتما به این سمت برویم که منابع آبی موجود را بهینه استفاده کنیم و در مسیر افزایش بهرهوری حتما حرکت کنیم. به همین منظور هم اقدامات خوبی در حوزه پایدارسازی شبکههایمان از منظر مدیریت مصرف داشتیم.
ایرنا: سال گذشته در چند شهر و روستا ما تنش آبی داشتیم و امسال پیشبینی تان برای تابستان چیست؟
حقشناس: ما سال گذشته حدودا ۳۷ شهر و نزدیک به ۷۰۰ روستا در شرایط تنش آبی داشتیم. در حال حاضر با اقدامات انجام شده طی یک سال گذشته و به ثمر رسیدن پروژههایی که بعضا از نیمه دوم ۱۴۰۳ استارت خورده، امروز تعداد شهرهایی که با تنش آبی مواجه هستیم به حدود ۲۵ شهر کاهش یافته و تعداد روستاها حدودا ۴۸۰ روستاست که این الان چه در مورد اقداماتی که انجام میدهد در حوزه مدیریت مصرف و کاهش هدررفت – چون مدیریت مصرف کاهش قیمت رویکرد دارد – حدود ۷۴ کیلومتر اصلاح خط انتقال انجام دادیم، ۹ مورد بهسازی ایستگاه پمپاژ داشتیم در سطح استان و ۱۰۰ کیلومتر هم اصلاح شبکه توزیع انجام دادیم. در بحث بهسازی مخازن هم تقریبا ۱۷ هزار و ۵۰۰ متر مکعب مخزن را مرمت و بهسازی کردیم که جمع این اقدامات باعث میشود که بتوانیم هدررفت واقعی را مدیریت کنیم.
یک سری اقدامات هم در راستای مدیریت هدررفت ظاهری که شامل انشعابهای غیرمجاز، کنتورهای ایستاده یا کنتورهای کاملا خسته یا کنترلهایی با قدمت بالای ۲۰ سال انجام دادیم که ماحصل همه این اقدامات باعث شده که در بعضی از پروژههایی که سال گذشته ما با تنش مواجه بودیم، امسال شاهد تنش در آن مجموعه روستاها یا بعضا شهرها نباشیم.
ادامه این مسیر هم در دستور کار ماست و انشاءالله برنامهریزی انجام شده به این سمت است که ما تغییر نگرش را از مدیریت تولید به سمت مدیریت مصرف سرعت ببخشیم و با افزایش بهرهوری و استفاده بهینه از منابع موجود بتوانیم شرایط نیاز آبی استان را مدیریت کنیم و در یک جمله اینکه کاملا به سمت تغییر نگرش از مدیریت تولید به سمت مدیریت مصرف چرخش کنیم و اقدامات مورد نیاز را در این راستا انجام بدهیم.
هدررفت ۴۰ درصدی آب و ضرورت اعتبارات فزاینده برای کاهش آن
ایرنا: میزان هدررفت آب در استان چقدر است؟
حقشناس: در استان فارس هدررفتی که در حال حاضر به آن رسیدیم و تحلیلهایمان و تهیه جداول بالانس نشان میدهد، حاکی از هدررفت حدود ۴۰ درصد است. این هدررفت حدود ۴۰ درصد شامل دو بخش میشود؛ یک بخش هدررفت ظاهری و یک بخش هدررفت واقعی.
هدررفت مربوط به شکستگیها و اتفاقات در شبکه یا خطوط انتقال که توسط شهروندان یا هماستانیهای عزیز گزارش میشود، مربوط به بخش هدررفت واقعی است. یک بخش دیگر از هدررفت ما مربوط به انشعابهای غیرمجاز و کنتورهای خسته است که آن هدررفت ظاهری است. به نظر میرسد تحلیلهای ما این چنین نشان بدهد که از جمع این ۴۰ درصد هدررفتی که داریم، بین ۵۰ تا ۶۰ درصد مربوط به هدررفت ظاهری و حدود ۴۰ درصد هدررفت واقعی ما باشد.
اقداماتی که انجام دادیم در راستای مدیریت هدررفت واقعی و استمرار خواهد داشت، این است که ما مثل چند سال گذشته تا امروز هر سال به طور میانگین ۲ درصد هدررفت ما کاهش داده شده. یعنی اگر امروز ۴۰ درصد هستیم، ما چهار سال گذشته در همین مقطع ۴۸ درصد هدررفت داشتیم و امیدواریم این برنامهای که شروع شده است و استمرار پیدا خواهد کرد، بتوانیم در سنوات آتی هم به همین نسبت هدررفت را کاهش بدهیم.
البته نکته قابل توجه این است که ما هر چقدر هدررفت را کاهش میدهیم، به همان نسبت کاهش بیشتر هدررفت اعتبار بیشتری را نیاز دارد. یعنی اگر ما از ۴۸ درصد به ۴۰ درصد با یک واحد اعتبار توانستیم به نتیجه برسیم، کاهش از ۴۰ درصد تا ۳۵ درصد شاید سه واحد اعتبار نیاز داشته باشد که یعنی عملا کار هرچه جلوتر میرود، برای کاهش بیشتر با چالشها و سختیهای بیشتری از منظر اعتباری مواجه میشود.
با نگاه به رویکرد مدیریت تنش آبی تابستان امسال، حجم پروژههایی که از مهرماه گذشته انجام شده شامل ۲۴۸ کیلومتر اصلاح شبکه توزیع و ۱۸۸ کیلومتر توسعه خط انتقال و ۹۴ کیلومتر اصلاح خط انتقال بوده است؛ یعنی جمعا حدود ۷۰۰ کیلومتر اصلاح و توسعه شبکه و خط انتقال را ما طی یک سال گذشته انجام دادیم که ثمره را امروز شاهد هستیم و در پیک مصرف تابستان در سطح استان تنش آبی داریم، ولی بحران جدی آب نداریم.
آبرسانی سیار به ۴۸۰ روستای دارای تنش
ایرنا: چند روستای استان با تانکر سیار آبرسانی میشود؟
حقشناس: در اشاره به استفاده از ظرفیت ناوگان آبرسانی سیار، آن ۴۸۰ روستایی که امروز جزو لیست روستاهای تنش آبی ما هستند، بخشی از آن با ظرفیت ناوگان آبرسان سیار در حال خدماترسانی هستیم. بیش از ۴۵ دستگاه تانکر سیار در سطح استان به صورت مستمر در ایام پیک مصرف و حتی خارج از فصل تابستان و پیک مصرف مشغول آبرسانی به این ۴۸۰ روستا هستند و خود این ظرفیت ناوگان باعث شده که ما بتوانیم رضایتمندی نسبی را توسط آن مشترکینی که در روستاهای دارای تنش آبی هستند کسب کنیم.
تا امروز گزارشی دریافت نکردیم که شهروندی تقاضای آبرسانی سیار داشته باشد و ناوگان آبرسانی سیار ما آبرسانی به آن انجام نداده باشد.
ایرنا: چند شهر و روستا در استان از آب سالم بهرهمند هستند؟
حقشناس: تعداد شهرها و روستاهایی که از شبکه آب سالم بهرهمندند، در ۳۷ شهرستان تحت پوشش خدمات آبرسانی شرکت آب و فاضلاب استان هستند. شهرستان شیراز از ما جداست. ما در شرکت آب و فاضلاب استان فارس در حال حاضر ۱۲۲ شهر و نزدیک به ۲ هزار و ۴۰۰ روستا اکنون تحت پوشش شرکت هستند.
نزدیک به چهار هزار آبادی و روستا در استان داریم، ولی از این تعداد ۲ هزار و ۴۰۰ روستا تحت پوشش شرکت ماست. یعنی یک هزار و ۶۰۰ آبادی و روستا هم داریم که تحت پوشش ما نیستند. البته اینها عمدتا آبادیها و روستاهای با کانون جمعیتی کوچک مثلا زیر ۲۰ خانوار هستند که بخشی از این یک هزار و ۶۰۰ روستا و آبادی را از ظرفیت ناوگان آبرسانی سیار ما خدماترسانی انجام میدهیم.
ایرنا: هدفگذاری تان برای آبرسانی به روستاهایی که از شبکه آب سالم بهرهمند نیستند چیست؟
حقشناس: واقعیت این است که هدفگذاریها به نسبت اعتبارات است. ما این آمادگی را داریم به نسبتی که اعتبارات در نظر گرفته و مصوب بشود و تخصیص پیدا کند، این روستاها را هم آبرسانی کنیم و تحت پوشش شرکت قرار بگیرند. منتها چون تعداد روستاها زیاد است و سهم و سقف اعتبارات هم محدودیتهایی دارد و بعضا ما پروژههای نیمهتمام در خصوص آن ۲ هزار و ۴۰۰ روستای تحت پوشش همچنان پشت دستمان داریم، طبیعتا فعلا تا تکمیل پروژههای نیمهتمام ممکن است اعتبارات جوابگو و تکاپوی خدماترسانی به سایر روستاهای غیرتحتالشعاع را ندهد.
ایرنا: چند پروژه آبرسانی نیمهتمام در استان داریم؟
حقشناس: در حال حاضر در سطح استان چیزی حدود ۷۰ پروژه نیمهتمام در حال اجرا، بعضا با پیشرفت بالای ۷۰ درصد و مثلا با پیشرفت ۵۰ یا زیر ۵۰ درصد داریم که همچنان کارگاههایشان فعال است و پیمانکاران مشغول کار هستند.
امیدوار هستیم با اعتبارات ۱۴۰۵ بتوانیم تعداد زیادی از این پروژههای نیمهتمام را به اتمام برسانیم و مردم از ظرفیت و خدمات این پروژهها بهرهمند بشوند.
اکنون در فصل توزیع اعتبارات هستیم و به محض تعیین میزان آن، به تناسب با این اعتبارات، پروژهها را با نگاه تکمیل پروژههای تمام از این اعتبارات تکمیل خواهیم کرد و به بهرهبرداری خواهیم رساند.
تا امروز برنامهریزی کردیم برای هفته دولت بیش از ۳۰ پروژه داریم که اعتبار آنها ۶۰۰ میلیارد تومان در بخش آب هست. طبیعتا از الان تا هفته دولت ممکن است این تعداد و این عدد افزایش هم پیدا کند و این رقم علاوه بر ۲.۵ همتی است که سال گذشته در یک سال و نیم گذشته کار کردیم و پروژه به بهرهبرداری رساندیم.
هشدار درباره افت شدید سفرههای زیرزمینی و توصیه به مدیریت مصرف
ایرنا: حرف پایانی و توصیههایی که به مردم دارید؟
حقشناس: واقعیت میدانی و مشاهدات میدانی به ما این را نشان میدهد که سفرههای آب زیرزمینی دیگر توان بیش از این را واقعا ندارند. امروز برداشت آب ۸۸۰ هزار متر مکعب در شبانهروز از سفرههای زیرزمینی و خشک شدن تعداد زیادی از چاهها طی سنوات گذشته، زنگ خطر هشدار را به صدا درآورده است.
طبق یک تحقیق تحلیلی، طی پنج سال گذشته چیزی نزدیک به معادل ۳۲۰ حلقه چاه با دبی ۲ هزار و ۱۰۰ متر مکعب را از دست دادیم. این یعنی یک زنگ هشدار خیلی جدی است.
رحمت الهی را ما در سال آبی جاری شاهدش بودیم و سفرههای سطحی آب از جمله چاههای آبرفتی که عمدتا کاربری کشاورزی دارند تغذیه شدند، اما این حجم بارش در ادامه سنوات طولانی خشکسالی نشاندهنده تغذیه سفرههای زیرزمینی برای چاههای آهکی نیست. یعنی این سفره آب زیرزمینی وقتی طی چند قرن تغذیه میشود و شاید بعضا میلیونها سال و بعد ما این سفره را تخلیه میکنیم، مثل اسفنجی است که جمع میشود و با این بارشهای مقطعی قابل برگشت به حالت قبل نیست.
پس جمعبندی اینکه دلخوش به این بارندگیهای مقطعی نباشیم. همچنان وضعیت سفرههای آب زیرزمینی ما در شرایط اعلام هشدار است و ادامه روند برداشت اگر با نگاه به پنج سال گذشته بخواهیم روند را ادامه بدهیم که عرض کردم ۳۲۰ حلقه با ۲ هزار و ۱۰۰ لیتر در ثانیه ظرفیت از دست دادیم، این واقعا مخاطرات جدی در سالهای آینده به همراه دارد.
پس باید از امروز به فکر باشیم. به فکر بودن ما هم یعنی اینکه بهرهوری را افزایش بدهیم و این هم به دست نمیآید جز با یک تعامل دوطرفه هم بین دستگاههای اجرایی خصوصا ما که در بخش آب هستیم به سهم خودمان آن وظایفی که داریم را انجام بدهیم و متقابلا همین تعامل توسط مشترکین عزیز ما و مردم شریف استان هم در دستور کار قرار بگیرد که با حداکثر مدیریت مصرف و بهینه مصرف کردن آب کمک کنیم که این آبی که الان در اختیار داریم، انشاءالله هم خودمان استفاده کنیم و هم برای نسلهای آینده باقی بماند. چون ما مسئول نسلهای آینده هم هستیم و نحوه مصرف ما و مدیریت ما در شیوه مصرف کمک میکند و رفاه و راحتی نسلهای آینده و فرزندانمان را در آینده پیش رو فراهم میآورد.
