به گزارش ایرنا، در میان اسناد و آگهیهای منتشرشده در روزنامههای رسمی کشور، یک آگهی مربوط به تابستان سال ۱۳۵۲ وجود دارد که برای حوزه دانش و کشاورزی امروز مازندران میتواند قابل توجه باشد؛ آگهیای که از ثبت «مدرسه عالی کشاورزی ساری» با سرمایه اولیه ۶ میلیون ریال، معادل ۶۰۰ هزار تومان، خبر میدهد. شاید در آن زمان کمتر کسی تصور میکرد نهادی که با سه رشته تحصیلی و حمایت جمعی از نخبگان علمی و سیاسی کشور آغاز به کار کرد، بیش از پنج دهه بعد به یکی از مهمترین دانشگاههای تخصصی کشاورزی و منابع طبیعی ایران تبدیل شود.
آگهی شماره ۶.۷۷۳۸ مورخ ۱۶ تیر ۱۳۵۲ نشان میدهد «مدرسه عالی کشاورزی ساری» در تاریخ ۲۸ خرداد ۱۳۵۲ با شماره ۱۴۰۶ در اداره ثبت شرکتها و مالکیت صنعتی به ثبت رسیده است. اساسنامه آن هم بیش از یک سال پیشتر، یعنی دوم خرداد ۱۳۵۱ در هفتاد و هفتمین جلسه شورای گسترش آموزش عالی وزارت علوم و آموزش عالی به تصویب رسیده بود.
بر اساس مفاد این آگهی، هدف از تأسیس این مؤسسه، برگزاری دورههای آموزش عالی برای اعطای مدرک لیسانس در رشتههای کشاورزی بود؛ اقدامی که برای استانی مانند مازندران با ظرفیتهای گسترده کشاورزی، منابع طبیعی و تولید محصولات غذایی، اهمیتی راهبردی داشت.
مازندران؛ قطب کشاورزی نیازمند زیرساخت علمی
در دهه ۱۳۵۰، مازندران مانند امروز یکی از قطبهای اصلی تولید محصولات کشاورزی کشور محسوب میشد. شالیزارهای گسترده، باغهای مرکبات، مراتع، جنگلهای انبوه و فعالیتهای دامپروری، جایگاه ویژهای به این استان در اقتصاد ملی داده بود.
با این حال، استان از وجود یک مرکز آموزش عالی تخصصی برای تربیت نیروی انسانی و انجام پژوهشهای کاربردی در حوزه کشاورزی و منابع طبیعی محروم بود. در چنین شرایطی، تأسیس مدرسه عالی کشاورزی ساری را باید تلاشی برای ایجاد زیرساخت علمی و پژوهشی در شمال کشور دانست؛ زیرساختی که قرار بود میان دانش دانشگاهی و نیازهای بخش کشاورزی پیوند برقرار کند.
در واقع حدود پنج دهه پیش، بنیانگذاران این مرکز به این باور رسیده بودند که توسعه کشاورزی بدون تربیت متخصص، پژوهش علمی و انتقال دانش به عرصه تولید امکانپذیر نیست.
همافزایی مجلسیها و نخبگان علمی برای تاسیس یک دانشگاه
بر اساس این آگهی ثبتی، آنچه مدرسه عالی کشاورزی ساری را از بسیاری از مراکز مشابه آن دوره متمایز میکند، ترکیب مؤسسان و هیأت امنای آن است.
دکتر علی سنگ، دکتر عیسی اخوتیان، مرتضی کلبادی، عبدالعلی ترابی، مبینالسادات شهمیری، دکتر قدرتالله مدانلو، سید مهدی باغبان، ابوالفضل ظاهری خامنهای و ابراهیم عرب از مؤسسان این مرکز آموزشی بودند.
اما اهمیت موضوع زمانی بیشتر آشکار میشود که به ترکیب هیأت امنا نگاه کنیم. در رأس این مجموعه، مهندس عبدالله ریاضی قرار داشت؛ رئیس وقت مجلس شورای ملی که علاوه بر جایگاه سیاسی، از استادان برجسته دانشگاه تهران و رئیس پیشین دانشکده فنی این دانشگاه نیز بود.
در کنار او، سناتور مصطفی تجدد از اعضای مجلس سنا، استاندار وقت مازندران، دکتر حسین خطیبی، دکتر جواد سعید، فضلالله کاسمی، عزتالله یزدانپناه، سیمیندخت صنیع (دانشور)، یحیی شمس، عبدالوهاب کیاکجوری، دکتر پرویز سنگ (نخستین رادیولوژیست ایران) و ابراهیم حبیبی عضویت هیأت امنا را بر عهده داشتند.
البته جستوجویی در اینترنت درباره سیمیندخت صنیع که نام خانوادگی «دانشور» نیز در کنار نامش درج شده، نشان میدهد که احتمالا شخص مورد نظر «مهیندخت صنیع»، نماینده مردم بابل در دورههای بیستوسوم و بیستوچهارم مجلس شورای اسلامی است که در کارنامهاش عضویت در هیئت امنای دانشسرای عالی فنی و تحقیقات صنعتی بابل و استادیاری گروه آموزش زبان و ادبیات فارسی دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه ملی ثبت شده است.
سایر افرادی که نامشان در نخستین ترکیب هیئت امنای مدرسه عالی مهندسی کشاورزی دیده میشود نیز از وزن بالای علمی، سیاسی و فرهنگی برخوردار بودند. «مصطفی تجدد» از سال ۱۳۳۲ تا ۱۳۳۴ و در دوره هجدهم مجلس شورای ملی نماینده مردم ساری بود. در سالهای ۱۳۳۶ و ۱۳۳۷ وزیر بازرگانی شده بود و از سال ۱۳۴۲ تا ۱۳۵۷ از حوزه انتخاباتی مازندران عضو مجلس سنا بود.
در پیشینه دکتر «حسین خطیبی» ادیب، شخصیت سیاسی و نویسندهٔ معاصر ایرانی، استادی دانشگاه تهران، ریاست کتابخانه دانشکده حقوق این دانشگاه و مدیرکلی دفتر نخستوزیری دوره دکتر محمد مصدق دیده میشود.
دکتر «جواد سعید» پزشک اهل ساری و دانشآموخته دانشگاه پزشکی پاریس، نمایندگی ساری در دورههای بیستویکم تا بیستوچهارم مجلس شورای ملی را بر عهده داشت و کرسی ریاست این مجلس نیز در آخرین دوره آن به او سپرده شده بود.
«فضلالله کاسمی» هم نماینده مردم ساری در دوره بیستوچهارم و پایانی مجلس شورای ملی بود. «عزتالله یزدانپناه» دانشآموخته دکترای اقتصاد از دانشگاه پاریس و نمایندگی مردم تنکابن در مجلس شورای ملی برای دورههای بیستویکم، بیستودوم و بیستوسوم را بر عهده داشت و نایبرئیسی مجلس سنا نیز در پیشینه او دیده میشود.
«یحیی شمس» نماینده مردم مسجدسلیمان در دوره بیستوسوم مجلس شورای ملی بود و «عبدالوهاب کیاکجوری» در دورههای بیستودوم و بیستوسوم به عنوان نماینده مردم نوشهر در مجلس شورای ملی حضور داشت.
حضور رئیس مجلس، اعضای مجلس سنا، مدیران ارشد اجرایی و استادان دانشگاه در هیئت امنای مدرسه عالی کشاورزی ساری نشان میدهد که ایجاد این مرکز آموزشی صرفاً یک پروژه محلی نبود، بلکه به عنوان بخشی از برنامه توسعه علمی کشور در یکی از مهمترین قطبهای کشاورزی ایران دنبال میشد.
انتخاب دانشمندی برجسته برای ریاست مدرسه
در جلسه هیئت امنای موسسه که ۱۲ اردیبهشت ۱۳۵۲ برگزار شده بود، دکتر «فریدون فرشاد» به عنوان نخستین رئیس مدرسه عالی کشاورزی ساری انتخاب شد.
این انتخاب از اهمیت ویژهای برخوردار بود. دکتر فرشاد از پیشگامان دانش زمینشناسی ایران و از نخستین استادان این رشته در دانشگاه تهران به شمار میرفت. او سالها ریاست دانشکده علوم دانشگاه تهران را بر عهده داشت و از چهرههای شناختهشده علمی کشور بود.
سپردن مدیریت مدرسه عالی کشاورزی ساری به چنین شخصیتی، نشاندهنده نگاه علمی بنیانگذاران و تلاش آنان برای تبدیل این مرکز به نهادی معتبر در عرصه آموزش عالی بود.
از موزه زمینشناسی تهران تا مدیریت یک مرکز نوپا در ساری
نام دکتر «فریدون فرشاد» با یکی از مهمترین مراکز علمی کشور نیز گره خورده است. او در سال ۱۳۲۰ به همراه دکتر «یدالله سحابی»، موزه زمینشناسی دانشگاه تهران را بنیانگذاری کرد. این ۲ استاد با گردآوری سنگها، کانیها و فسیلهای مختلف از ایران و سایر کشورها، یکی از ارزشمندترین مجموعههای علمی کشور را ایجاد کردند.
فرشاد و سحابی در سال ۱۳۳۹ نیز به نمایندگی از دانشگاه تهران در کنگره بینالمللی زمینشناسان در کپنهاگ دانمارک شرکت کردند و در توسعه ارتباطات علمی ایران با مجامع دانشگاهی جهان نقش بسزایی داشتند.
حلقهای از زنجیره توسعه آموزش عالی کشاورزی کشور
تأسیس مدرسه عالی کشاورزی ساری را باید در چارچوب سیاست گسترش آموزش عالی کشاورزی کشور تحلیل کرد.
دانشکده کشاورزی گرگان در سال ۱۳۳۶ تأسیس شد و از قدیمیترین مراکز آموزش عالی کشاورزی ایران به شمار میرود. پس از آن، دانشکده کشاورزی و دامپروری رضائیه در سال ۱۳۴۴ تأسیس شد که بعدها به دانشگاه ارومیه ارتقا یافت. آموزشگاه عالی کشاورزی همدان نیز اسفند ۱۳۴۵ به همت زندهیاد دکتر علی اقبالی تأسیس شد و در سال ۱۳۴۸ به تصویب وزارت علوم و آموزش عالی رسید.
در چنین فضایی، فعالیت آموزشی مدرسه عالی کشاورزی ساری در سال ۱۳۵۲ با عنوان «مدرسه عالی مهندسی کشاورزی» و با سه رشته «کشاورزی عمومی»، «جنگل و مرتع» و «دامپروری» آغاز شد تا حلقه آموزش عالی تخصصی کشاورزی در شمال کشور نیز تکمیل شود.
از مدرسه عالی تا دانشگاه مازندران
هرچند که سنگ بنای این دانشگاه معتبر حوزه کشاورزی کشور پیش از انقلاب اسلامی بنا نهاده شد، اما مسیر توسعه این مرکز آموزشی پس از انقلاب اسلامی در مسیر تازه و جدیتر قرار گرفت.
۲۶ شهریور ۱۳۵۸ و با تصویب شورای عالی انقلاب اسلامی، مدرسه عالی کشاورزی ساری به همراه مدرسه عالی علوم اقتصادی و اجتماعی، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی گرگان، مرکز تربیت دبیر فنی نوشیروانی بابل و مرکز تحصیلات تکمیلی بابلسر در ساختار جدید دانشگاه مازندران ادغام شدند. این تصمیم بخشی از سیاست بازآرایی ساختار آموزش عالی کشور در سالهای نخست پس از انقلاب بود.
مسیر ارتقا؛ از آموزشکده تا دانشگاه مستقل
با وجود اینکه مدرسه عالی مهندسی کشاورزی ساری زیرمجموعه دانشگاه مازندران شده بود و با این دانشگاه ادغام شد، اما هویت تخصصی کشاورزی آن تغییر نکرد و حفظ شد.
این مجموعه در سال ۱۳۶۲ به آموزشکده کشاورزی تبدیل شد و در ادامه با گسترش فعالیتهای آموزشی و پژوهشی به دانشکده کشاورزی ساری ارتقا یافت.
روند توسعه این مرکز در دهه ۸۰ شتاب بیشتری گرفت و دانشکده کشاورزی ساری در سال ۱۳۸۳ عنوان «مجتمع آموزش عالی کشاورزی و منابع طبیعی ساری» را به دست آورد.
۲ سال بعد، یعنی در سال ۱۳۸۵ در نخستین سفر استانی محمود احمدینژاد، رئیسجمهور وقت به مازندران، ارتقای این مجتمع به دانشگاه مستقل به تصویب رسید؛ مطالبهای که سالها از سوی استادان، دانشجویان و مدیران بخش کشاورزی استان مطرح شده بود.
سرانجام در سال ۱۳۸۷ این مجموعه از دانشگاه مازندران منفک شد و با عنوان «دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری» فعالیت مستقل خود را آغاز کرد که اکنون با چهار دانشکده «مهدسی زراعی»، «علوم دامی و شیلات»، «علوم زراعی» و «منابع طبیعی» فعال است.
در همین مسیر، روند توسعه آموزش عالی کشاورزی در شمال کشور نیز ادامه یافت. آموزشکده کشاورزی گنبد که سال ۱۳۶۲ راهاندازی شده بود، با توسعه فعالیتهای آموزشی و پژوهشی، در سال ۱۳۸۹ به دانشگاه گنبد کاووس ارتقا یافت. این روند نشان میدهد که طی چند دهه گذشته، شبکه آموزش عالی کشاورزی در شمال کشور به تدریج گسترش یافته و هر یک از این مراکز نقش مهمی در تربیت نیروی انسانی متخصص، توسعه پژوهشهای کاربردی و ارتقای دانش کشاورزی کشور ایفا کردهاند.
میراث یک تصمیم آیندهنگرانه
امروز بیش از ۵۳ سال از ثبت مدرسه عالی کشاورزی ساری و بیش از نیم قرن از تصویب اساسنامه آن میگذرد. نهادی که روزگاری با چند رشته تحصیلی و در قالب یک مدرسه عالی فعالیت خود را آغاز کرد و اکنون به یکی از دانشگاههای تخصصی و اثرگذار کشور در حوزه کشاورزی، منابع طبیعی و محیط زیست تبدیل شده است.
با این حال، بسیاری از کارشناسان و صاحبنظران آموزش عالی بر این باورند که گام بعدی در مسیر توسعه این مجموعه، ارتقای دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری به یک دانشگاه جامع است. ایجاد رشتههای فنی و مهندسی، علوم پایه و حتی علوم انسانی در کنار رشتههای تخصصی کشاورزی و منابع طبیعی، میتواند ظرفیتهای پژوهشی دانشگاه را بیش از پیش ارتقا داده و زمینه ورود فناوریهای نوین، توسعه پژوهشهای میانرشتهای و تقویت ارتباط میان دانشگاه، صنعت و بخش کشاورزی را فراهم سازد. چنین رویکردی، علاوه بر پاسخگویی به نیازهای روز بخش کشاورزی، میتواند جایگاه دانشگاه را به عنوان یکی از قطبهای علمی شمال کشور بیش از پیش تثبیت کند.
اما شاید مهمتر از ساختمانها، دانشکدهها و رشتههای دانشگاهی، نگاه آیندهنگرانهای باشد که در آغاز این مسیر وجود داشت؛ نگاهی که توسعه کشاورزی مازندران را بدون پشتوانه علمی و پژوهشی ممکن نمیدانست.
امروز دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری را میتوان میراث همان اندیشه دانست؛ اندیشهای که بیش از پنج دهه پیش با حمایت سیاستمداران، استادان دانشگاه و نخبگان محلی شکل گرفت تا برای قطب کشاورزی ایران، یک پشتوانه علمی ماندگار ایجاد کند.
از سوی دیگر، تحقق چشماندازهای نوین در کشاورزی، منابع طبیعی و محیط زیست، نیازمند توسعه آموزشهای میانرشتهای و بهرهگیری از فناوریهای روز است.
از این منظر، ارتقای دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری به یک دانشگاه جامع، نه تنها گامی در مسیر توسعه این دانشگاه، بلکه اقدامی مؤثر برای تقویت زیستبوم نوآوری، فناوری و پژوهش در شمال کشور خواهد بود؛ مسیری که بنیانگذاران این مرکز بیش از نیم قرن پیش، با نگاهی آیندهنگرانه پایههای آن را بنا نهادند.
