به گزارش ایرنا، حفظ و مستندسازی تاریخ و فرهنگ اقوام ایرانی، از مهمترین راهکارهای صیانت از هویت ملی به شمار میرود. در شرایطی که بسیاری از آیینها، سنتها و روایتهای شفاهی در معرض فراموشی قرار دارند، انتشار آثار پژوهشی میتواند نقش مهمی در انتقال این میراث به نسلهای آینده ایفا کند.
از همین منظر، کتاب «سرزمین بختیاری» را میتوان تلاشی ارزشمند برای ثبت بخشی از حافظه تاریخی و فرهنگی ایران دانست.
این کتاب از سوی موسسه فرهنگی و هنری تفکرسازان آلیاسین منتشر شده و در نخستین نوبت چاپ سال ۱۴۰۱ در اختیار علاقهمندان قرار گرفته است.
اثر حاضر در بیش از ۶۰۰ صفحه و با شمارگان یکهزار نسخه توزیع شده و با توجه به گستردگی موضوعات، یکی از جامعترین آثار منتشرشده درباره سرزمین و قوم بختیاری به شمار میآید.
نویسنده در پیشگفتار کتاب تصریح میکند که نگارش این اثر نتیجه حدود ۳۰ سال مطالعه، تحقیق، گردآوری اسناد، بررسی منابع مکتوب و روایتهای محلی است؛ موضوعی که نشان میدهد این کتاب تنها گردآوری مطالب پراکنده نیست، بلکه حاصل سالها پژوهش و دغدغهمندی برای ثبت تاریخ و فرهنگ بختیاری است.
کتاب «سرزمین بختیاری» در پنج فصل تدوین شده و هر فصل، بخشی از تاریخ، جغرافیا، فرهنگ و ساختار اجتماعی این سرزمین را بررسی میکند.
فصل نخست با عنوان «گذشته بختیاری» به پیشینه تاریخی این سرزمین اختصاص دارد. در این بخش موضوعاتی همچون لرستان بزرگ، وجه تسمیه بختیاری، مهاجرت اقوام، خاستگاه تاریخی، ریشه زبان و گویش، ساختار اجتماعی، تقسیمات ایل، اقلیم، آبوهوا، سرزمین بختیاری، تحول نظام ایلی و نقش شخصیتهایی همچون علیمردانخان بختیاری مورد بررسی قرار گرفته است.
در فصل دوم با عنوان «اقلیم بختیاری»، نویسنده به معرفی گستره جغرافیایی، ساختار ایلی، طوایف، ویژگیهای اجتماعی، نظام سیاسی و جایگاه ایل بختیاری در دورههای مختلف تاریخی پرداخته و تصویری روشن از سازمان اجتماعی و شیوه زندگی مردم این منطقه ارائه کرده است.
فصل سوم که با عنوان «سرزمین بختیاری» تنظیم شده است، گستردهترین بخش کتاب به شمار میرود. در این فصل، تاریخ و پیشینه شهر ناغان، بناهای تاریخی، قلعهها، پلها، زیارتگاهها، چشمهها، آثار تاریخی، مشاهیر، صنایعدستی، بازارها، آیینها و ظرفیتهای فرهنگی و گردشگری منطقه معرفی شده و اطلاعات ارزشمندی درباره پیشینه تمدنی این بخش از زاگرس ارائه میشود.
در فصل چهارم نیز نویسنده به معرفی دیار اردل و ناغان پرداخته و ضمن مرور پیشینه تاریخی، ظرفیتهای طبیعی، فرهنگی، اجتماعی و تاریخی این منطقه را با بهرهگیری از منابع مختلف معرفی کرده است.
فصل پنجم با عنوان «تاریخ بختیاری (فرهنگ و تاریخ)» نیز به بررسی رویدادهای تاریخی، نقش خوانین، شخصیتهای اثرگذار، جنگها، ساختار اجتماعی، تحولات فرهنگی و سیاسی و دیگر رخدادهای مهم تاریخ بختیاری اختصاص دارد.
در این اثر، بختیاری تنها به عنوان یک ایل یا محدوده جغرافیایی معرفی نمیشود، بلکه به منزله سرزمینی با پیشینه تمدنی، فرهنگی، اجتماعی و تاریخی مورد مطالعه قرار گرفته است و نویسنده تلاش کرده تاریخ، جغرافیا، مردمشناسی، زبان، فرهنگ عامه، معماری، آثار تاریخی، آیینها و حتی ویژگیهای طبیعی منطقه را در کنار یکدیگر بررسی کند؛ رویکردی که موجب شده کتاب از یک اثر تاریخی فراتر رود و به منبعی میانرشتهای برای پژوهشگران تبدیل شود.
از دیگر امتیازهای کتاب، استفاده از منابع متعدد تاریخی، اسناد، روایتهای محلی و مطالعات میدانی است. همین موضوع موجب شده مطالب کتاب از پشتوانه پژوهشی مناسبی برخوردار باشد و برای پژوهشگران تاریخ، مردمشناسی، جغرافیا، میراث فرهنگی و گردشگری قابل استناد باشد.
همچنین نسل جوان بختیاری با مطالعه این اثر میتواند شناخت دقیقتری از پیشینه تاریخی، فرهنگی و اجتماعی سرزمین نیاکان خود به دست آورد.
بررسی کارنامه نویسنده کتاب
سام سلیمپور ناغانی (زندا)، نویسنده کتاب «سرزمین بختیاری»، از پژوهشگران حوزه تاریخ و فرهنگ بختیاری است که به گفته خود، نگارش این اثر را پس از سالها مطالعه، بررسی اسناد تاریخی، گفتوگو با بزرگان و بهرهگیری از منابع مکتوب و روایتهای شفاهی آغاز کرده است.
آن طور که در معرفی نویسنده آمده است، وی متولد سال ۱۳۴۴ و از فرهنگیان است و سالهای زیادی از فعالیت علمی خود را به مطالعه تاریخ و فرهنگ بختیاری اختصاص داده است. همین سابقه موجب شده کتاب «سرزمین بختیاری» تنها حاصل گردآوری اطلاعات نباشد، بلکه نتیجه پژوهشی مستمر و بلندمدت باشد.
نویسنده در مقدمه کتاب با اشاره به انگیزه نگارش این اثر مینویسد: «این کتاب حاصل رنجهای بیشمار و تلاش شبانهروزی من در مدت ۳۰ سالی است که در امر فرهنگ مشغول به تدریس بوده و با عشق فراوان به تهیه آن اقدام کردهام.»
وی همچنین تاکید میکند که هدف اصلی از تالیف کتاب، آشنایی نسل امروز و فردا با گذشته تاریخی سرزمین بختیاری است؛ سرزمینی که به باور وی، بخش مهمی از هویت و تاریخ ایران را در خود جای داده است.
اهمیت انتشار چنین آثاری
انتشار کتابی با بیش از ۶۰۰ صفحه که موضوعاتی از تاریخ باستان و جغرافیا گرفته تا زبان، گویش، طوایف، شخصیتها، بناهای تاریخی، آیینها، فرهنگ عامه و جغرافیای انسانی را دربرگیرد، میتواند خلا بخشی از منابع پژوهشی این حوزه را جبران کند.
اهمیت این کتاب تنها برای جامعه محلی نیست، بلکه برای همه علاقهمندان به تاریخ ایران اهمیت دارد چراکه تاریخ بختیاری با بسیاری از رویدادهای مهم کشور، از جمله نهضت مشروطه، پیوند خورده و شناخت این ایل، به شناخت بهتر تاریخ معاصر ایران کمک میکند.
در روزگاری که حفظ هویت فرهنگی و ثبت میراث مکتوب بیش از گذشته اهمیت یافته، انتشار آثاری از این دست، گامی موثر در معرفی فرهنگ اقوام ایرانی و انتقال این سرمایه ارزشمند به نسلهای آینده به شمار میرود.
به گزارش ایرنا، بنا بر آخرین آمارهای اعلام شده از سوی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، سرانه عناوین کتابهای منتشر شده در استان به ازای هر نفر نسبت به کل کشور ۷۷ صدم درصد است.
