فارس مهد تمدن باستانی ایران است و میراث پرشماری از دوران هخامنشیان، اشکانیان و ساسانیان در این استان شناسایی و ثبت ملی و جهانی شده است.
در این میان، دشت مرودشت به سبب وجود بقایای شهرهای پارسه، پاسارگاد و استخر شهرت بسیاری دارد؛ امروز کمتر ایرانی و حتی جهانگرد تاریخی در دنیا است که مجموعههای جهانی تخت جمشید، پاسارگاد و نقش رستم و نقش رجب فارس را نشناسد؛ چنانکه این میراث پارسی، همواره از پربازدیدترین اماکن تاریخی کشور در تعطیلات نوروزی و تابستانه است.
اما این، همه داشتههای تاریخی این منطقه نیست و میراث شگفتآور بسیاری هستند که گردشگران تاریخی را به خود فرا میخوانند.
یکی از آنها در بخش درودزن مرودشت در ارتفاعات روستای حصار به سوی دشتک قرار دارد؛ درست در ۶۰۰ متری شمال شرقی روستای حصار، سمت راست ارتفاعات ورودی روستای دشتک.
همسفر با نیاکان ساسانی در جاده تاریخی مرودشت
این میراث، جادهای تاریخی است که نخستینبار سال ۱۳۹۵ و طی طرح پژوهشی «بررسی راه شاهی هخامنشی شوش-تختجمشید» مورد مطالعه مقدماتی و چنانکه از این تحقیقات برمیآید، متعلق به دوران ساسانی و اسلامی است.
البته این اثر هنوز به طور دقیق مورد پژوهش قرار نگرفته و نام اثر برگرفته از روستاهای حصار و دشتک است که جاده در حدفاصل آنها قرار دارد.
براساس مستندنگاری ادارهکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی فارس، این جاده تاریخی طی چند سده، گذرگاه نیاکان فارسی بوده، در چند نوبت مورد مرمت و استفاده قرار گرفته است.
اما حالا، بخشهایی از جاده به سبب سیلاب یا رانش کوه آسیب دیده، یا به شدت فرسایش یافته و از میان رفته است. اما هنوز بقایای شگفتانگیزی از این جاده باقی است که تماشای آن میتواند برای گردشگرانی که حاضرند کمی از جادههای مسطح و سایتهای گردشگری در دسترس دل بکنند، دلچسب باشد.
مهندسی اعجابآور ایرانیان ساسانی در راهسازی
کارشناسان میراث فرهنگی معتقدند که اهمیت این جاده تاریخی در مهندسی اعجاب آور باستانی در تنظیم شیب است به گونهای که عابران و مسافران با کمترین سختی، یک صخره تقریبا عمودی را صعود میکردند.
این جاده باستانی با استفاده از دو نوع سنگ آهک به رنگ خاکستری تیره متراکم و کرمرنگ نرم ساخته شده، طول کل مسیرِ تاریخی حدود ۷۵۰ متر است و پهنای کلی جاده کموبیش به ۲ متر میرسد، اما برخی جاها تا یک متر تنگ میشود.
به دلیل شیب زیاد کوه در فواصل نزدیک به هم پلههایی ایجاد شده که هر یک حدود ۲۰ سانتیمتر ارتفاع دارد و در قسمتی از جاده، صخره را برش دادهاند و پلههای چالهای درازی ایجاد کردهاند.
درازای این پلهها حدود ۱.۵ متر و پهنای آنها حدود ۳۰ سانتیمتر است؛ مشابه همین پلهها را میتوان در جادههای تاریخی فیروزآباد، خوییز و نیز کنار بنای آب دروازه استخر مشاهده کرد.
مهندسان ایران باستان این راه باستانی به شیوه رفتوبرگشت یا مارپیچ ساخته و برای ایجاد آن در بسیاری از نقاط سکوسازیهای متعددی ایجاد کردهاند که همگی از سنگ است.
تدابیر راهسازی ساسانیان در دشت مرودشت
در میانه جاده نیز حفرههای طبیعی شبیه اشکفت در کنار راه وجود دارد که برخی طبیعی و برخی دیگر دستکند هستند که با تراش سطوح داخلی این حفرهها فضاهایی شکل داده شده و گسترش یافته است؛ اندازه یکی از این اشکفتها، پنج متر در پنج متر و ارتفاع از کف تا سقف آن به ۲ متر میرسد.
کمی بالاتر از این فضاهای دستکند، دوباره صخره برش داده شده و پلکان ایجاد شده است که با پلههای پیشین اندکی متفاوت است این پلهها مسطح هستند و اندازه آنها به طور متوسط ۱۸۰×۴۵ در ارتفاع ۲۵ سانتیمتر است. در یک جا نیز کنار راه باراندازی روی کوه را برش داده و سطحی هموار ایجاد کردهاند.
در قسمتهای بالاتر، سکوسازی و زیرسازی راه سالمتر باقی مانده است. ارتفاع سکوها در برخی جاها تا پنج متر نیز میرسد و در جدار بیرونی راه نیز غالبا با سنگهای صخره جانپناهی ایجاد کردهاند.
به عقیده کارشناسان، جاده باستانی دشتک حصار، با توجه به شیب بالای کوه و اینکه این شیب تند به بهترین شیوه مهار شده، یکی از نمونههای موفق مهندسی دوران کهن به شمار میرود.
تماشای این جاده تاریخی، به ملموسترین شکل، بازدیدکننده را به سفری تاریخی میبرد، سفر در راهی که نیاکان ایرانی در بیش از ۱۰ سده پیش میپیمودند و بقایای برجای مانده آن، همنوز هم این توان را دارد تا گردشگران را با خود همراه کند.
البته باید توجه داشت که جاده تاریخی حصار- دشتک در معرض توسعه روستاهای حصار و دشتک قرار دارد و اتخاذ نکردن تدابیر حفاظتی برای آن، میتواند بزودی سبب آسیبهای جبرانناپذیر برای این اثر منحصربهفرد تاریخی شود.
