به گزارش همشهری آنلاین، در تابستان میزان تعریق در بدن افراد افزایش پیدا میکند و عدم مصرف آب و مایعات به میزان کافی میتواند آسیبهایی را برای بدن به همراه داشته باشد. دکتر مهدی عالم رجبی، متخصص گوارش و فلوشیپ کولورکتال با تاکید بر این که کم آبی و کم آب خوردن باعث ایجاد و تشدید یبوست به خصوص در افراد با مشکلات گوارشی قبلی است، عنوان کرد: یبوست و دفع سخت خطر بیماریهایی مثل همورویید، شقاق و زخمهای گوارشی را افزایش میدهد. توصیه ما به افراد نوشیدن آب کافی به همراه مواد غذایی پرفیبر است. دتوجه کنید که نوشیدنیهایی مثل چای و قهوه و یا نوشابههای گازدار و اب میوه، جای آب را نمیگیرد هرچند مقدار آن در حجم کلی مصرف مایعات بدن لحاظ میشود. او به چند سوال درباره گرمازدگی، علائم و خطراتی که میتواند سلامت فرد را تهدید کند پاسخ داده که در ادامه میخوانید.
• از نظر پزشکی گرمازدگی دقیقاً چیست و چرا در این روزها شایعتر میشود؟
گرمازدگی یعنی افزایش بیش از حد دمای بدن بهعلت مواجهه طولانی با گرما، رطوبت بالا، یا فعالیت در شرایط نامساعد. وقتی بدن نتواند از راههایی مثل تعریق و گشاد شدن عروق، دمای خود را پایین نگه دارد، وارد طیفی از مشکلات میشود؛ از گرفتگی عضلانی تا ضعف تا گرمازدگی شدید که میتواند خطرناک و حتی اورژانسی باشد. در روزهای گرم، مصرف آب کمتر، کمخوابی، بیماریهای زمینهای و برخی داروها هم میتوانند شدت مشکل را بالا ببرند.
• چه علائمی در مراحل اولیه هشداردهنده هستند؟
علائم اولیه معمولاً شامل عرقریزی زیاد (یا گاهی قطع تعریق)، سرگیجه، ضعف و بیحالی، سردرد، تهوع، گرفتگی عضلات و تپش قلب است. اگر فرد احساس میکند توانایی کار کردن را از دست داده، ادرارش کم شده و رنگ ادرار تیره است، یا هنگام بلند شدن دچار سیاهی رفتن چشم میشود، باید جدی بگیریم.
• گرمازدگی چه عوارضی میتواند روی بدن ایجاد کند؟
کمآبی بدن و اختلال الکترولیتها (سدیم، پتاسیم و…)افت فشار خون و در نتیجه ضعف، غش یا بدتر شدن بیماری قلبی، اختلال عملکرد کلیه بهخصوص در افراد کمآب، بدتر شدن بیماریهای زمینهای مثل دیابت، فشارخون، بیماریهای قلبی و کلیوی و در موارد شدید بالا رفتن شدید دمای بدن، اختلال هوشیاری و آسیب به اندامها. همچنین از نظر گوارشی هم عوارضی از جمله تهوع، دلدرد، اسهال/یبوست یا تشدید مشکلات زمینهای ممکن است رخ دهد.
• چه کسانی بیشتر در معرض خطر گرمازدگی هستند؟
سالمندان، کودکان (بهخصوص خردسالان)، افراد با بیماریهای قلبی، کلیوی، مبتلایان به دیابت همچنین افراد دارای کماشتهایی و سوءتغذیه، کسانی که چاقی دارند یا فعالیت در گرما انجام میدهند، بیشتر در معرض خطر گرمازدگی هستند. البته این خطر افراد مصرفکننده برخی داروها مثل داروهای فشارخون، ادرارآورها، بعضی داروهای اعصاب-روان، یا داروهایی که تعریق را کمتر میکنند هم وجود دارد. اگر کسی در گذشته گرمازدگی داشته باشد یا کارش خارج از منزل باشد، ریسک بالاتر میرود.
• آیا گرما میتواند بیماریهای روده را بدتر کند؟
بله به شکل غیرمستقیم کمآبی و تغییر تعادل آب و الکترولیتها میتواند روی عملکرد روده اثر بگذارد. در بیماران مبتلا به مشکلاتی مثل اسهال مزمن، یبوست عملکردی، کولیتها یا بیماران پس از جراحی، گرما ممکن است با کاهش مصرف مایعات، تغییر رژیم غذایی، و تشدید تهوع یا بیاشتهایی، علائم را بدتر کند. بنابراین بیماران این حوزه باید مراقبت بیشتری در جبران مایعات و انتخاب غذاهای سبک و امن داشته باشند.
• برای همه مردم، مهمترین اقدامات پیشگیرانه در روزهای گرم چیست؟
5 اقدام کلیدی در این باره میتوانند انجام دهند.
اول آب کافی: قبل از تشنگی آب بنوشید؛ تشنگی معمولاً دیر میرسد.
دوم کاهش مواجهه مستقیم: در ساعات اوج گرما (معمولاً 11 تا 17) کمتر بیرون بروید.
سوم تهویه و خنکسازی ملایم: لباس نخی و روشن، کولر یا پنکه با فاصله منطقی.
چهارم سبک غذا خوردن و پرهیز از غذاهای سنگین و چرب: غذاهای سبک، میوه و سبزیجات شستهشده مصرف کنید.
و آخر استراحت و تنظیم فعالیت: اگر فعالیت دارید، زمان را کوتاه کنید و استراحتهای مکرر داشته باشید.
• چه مقدار آب کافی است و آیا “نوشیدن زیاد” هم میتواند خطرناک باشد؟
اصل کلی این است که ادرار باید کمحجم و تیره نباشد. مقدار ثابت برای همه وجود ندارد چون سن، وزن، فعالیت و بیماری زمینهای مهم است. درباره “آب زیاد” باید بگویم اگر فرد دچار بیماریهایی مثل نارسایی قلبی یا کلیوی باشد یا داروهای خاص مصرف کند، مصرف مایعات باید طبق نظر پزشک تنظیم شود. در غیر این صورت، نوشیدن منظم و کافی منطقی است.
• آیا نوشیدنی ورزشی یا محلول ORS لازم است؟
در مواردی که تعریق زیاد، اسهال، استفراغ یا گرفتگی عضلات همراه کمآبی وجود دارد، جبران الکترولیتها مهم میشود. در این شرایط، محلولهای استاندارد ORS یا فرآوردههای الکترولیتدار میتوانند کمککننده باشند. اما اگر فرد فقط کمی خستگی دارد و ادرارش طبیعی است، گاهی آب و تغذیه سبک کافی است. در بیماران خاص (کلیوی/قلبی) باید بدون نظر پزشک سراغ نوشیدنیهای پرالکترولیت نرویم.
• اگر فرد دچار علائم گرمازدگی شد، چه کار فوری باید انجام دهد؟
انتقال به محیط خنک (سایه/اتاق دارای تهویه)، شل کردن لباسها و خنکسازی با روشهای ملایم مثل پنکه و کمپرس خنک روی گردن و زیر بغل (نه یخ مستقیم)، نوشیدن تدریجی آب اگر هوشیار است و تهوع شدید ندارد. استراحت و پایش وضعیت هم مهم و اگر علائم شدید باشد؛ مثل گیجی، غش، دمای بسیار بالا، ناتوانی در نوشیدن، یا استفراغ مداوم باید سریع اقدام اورژانسی انجام شود.
• چه زمانی گرمازدگی اورژانسی است؟
اگر هرکدام از این مواردی که اشاره شد وجود داشت باید فوراً به اورژانس مراجعه کرد؛ اختلال هوشیاری (گیجی شدید، بیحالی غیرعادی، تشنج)، تب و دمای بدن بالا و پایدار، قطع یا کاهش شدید تعریق همراه با علائم شدید افت فشار شدید، غش و عدم توانایی در خوردن و نوشیدن به دلیل استفراغ، همچنین بدتر شدن سریع حال در سالمندان یا بیماران زمینهای از جمله مواردی است که باید به سرعت با اورژانس تماس گرفت.
• به بیماران —بهخصوص بیماران گوارشی یا بعد از جراحی— چه توصیه اختصاصی دارید؟
نوشیدن منظم مایعات برای کسی که اسهال و استفراغ یا کاهش اشتها دارد، باید جدیتر باشد. غذای سبک و قابل هضم مصرف کنید و غذاهای چرب، پرادویه و سنگین را کاهش دهید. از کمآب شدن بدن پرهیز کند، در این باره علائم هشدار مثل خشکی دهان، ادرار تیره یا کاهش حجم ادرار را جدی بگیرند. اگر بیمار داروهای خاص مصرف میکند، بهویژه داروهای ادرارآور، تنظیم زمان مصرف و پیگیری با پزشک معالج مهم است. همچنین اگر بیمار بعد از جراحی است و رژیم خاص دارد، تغییر خودسرانه رژیم بهخصوص در گرما انجام نشود. در مورد بیمارانی در طی سه ماه گذشته عمل جراحی بر روی دستگاه گوارش خود داشتهاند مصرف کافی مایعات اهمیت بسیار بیشتری دارد. به عنوان مثال بیمارانی که عمل جراحی چاقی کردهاند یا حتی از آمپولهای لاغری استفاده میکنند لازم است تحت نظر پزشک معالج خود، مصرف کافی مایعات به صورت مقادیر کم با فاصلههای کم داشته باشند. گاهی اوقات این بیماران نیازمند تزریق وریدی سرم هستند.
• برای بیماران خاص، “کاربردیترین” کار روزانه در گرما چیست؟
سادهترین اما مؤثرترین کار برنامه ثابت برای نوشیدن آب و مایعات سبک و پایش علائم است. یعنی فرد بداند در طول روز باید چه میزان آب یا مایعات مصرف کند و اگر اسهال یا تهوع داشت، چگونه جبران کند. همچنین از حضور طولانی در محیط گرم خودداری شود. در بیمارانی که تحت رژیمهای درمانی خاص مثلا شیمی درمانی هستند نیز مصرف کافی مایعات بر اساس علائم گوارشی و وضعیت کلی بیمار توسط پزشک معالج مدیریت میشود.
