دانشمندان موفق شدند با استفاده از نانوذرات هوشمند که سیستم طبیعی دفع پسماند مغز را مجدداً فعال میکنند، علائم آلزایمر را در موشها معکوس کنند. این درمان جدید، با بازسازی سد خونیمغزی، پلاکهای سمی آمیلوئید را از بافت مغز حذف میکند. نتایج آزمایشها نشان داد موشهای پیر تحت درمان، پس از چند وقت رفتاری مشابه موشهای جوان و سالم از خود نشان دادند.
مطالعه دانشمندان مؤسسه مهندسی زیستی کاتالونیا و دانشگاه سیچوان چین، نگاه جدیدی به درمان آلزایمر ارائه میدهد. در این روش، نانوذرات مهندسیشده برخلاف مدلهای سنتی که فقط نقش حامل دارو داشتند، خودشان عامل درمان هستند. این ذرات میکروسکوپی بهجای حمله مستقیم به عصبها یا نورونها، سد خونیمغزی را هدف قرار میدهند که در بیماران مبتلا به آلزایمر دچار فروپاشی میشود و اجازه تجمع پروتئینهای سمی را میدهد.
محققان امروزه بر این باورند که آسیبهای عروقی و تخریب سد خونیمغزی نه یک اثر جانبی، بلکه محرک اصلی پیشرفت آلزایمر و زوال شناختی در مراحل اولیه است. وظیفه اصلی این سد در حالت سلامت، خروج مواد زاید مانند پروتئین آمیلوئید بتا و جلوگیری از ورود سموم است، اما در بیماری آلزایمر این مکانیسم مختل میشود و با انباشت آمیلوئید، حافظه و عملکردهای شناختی آسیب میبینند. جالب است بدانید مغز انسان یکی از پرمصرفترین اعضای بدن از نظر انرژی است، بهطوریکه ۲۰ درصد انرژی در بزرگسالان و تا ۶۰ درصد در کودکان را به خود اختصاص میدهد. این نیاز بالا توسط یک شبکه متراکم شامل یک میلیارد مویرگ تأمین میشود؛ مطمئناً چنین عضو پرمصرفی نیاز به سیستم پالایش و پاکسازی قوی دارد.
در آزمایشهای انجامشده روی موشها، فقط پس از تزریق ۳ دوز از این نانوذرات، نتایج درخشانی حاصل شد. محققان میگویند فقط یک ساعت پس از تزریق، میزان آمیلوئید بتا در مغز ۵۰ تا ۶۰ درصد کاهش یافت. همچنین در بررسیهای بلندمدت، موشهای ۱۲ ماهه که معادل انسان ۶۰ ساله هستند، پس از گذشت ۶ ماه از درمان در سن پیری (معادل ۹۰ سالگی انسان) هیچ اثری از زوال عقل نداشتند.
اساس عملکرد این نانوفناوری روی پروتئینی به نام LRP1 استوار است که مسئول انتقال آمیلوئید از مغز به جریان خون است. در حالت بیماری، اتصال این پروتئین به مواد زاید یا بیشازحد قوی است که منجر به اشباع و توقف سیستم میشود و یا بیشازحد ضعیف است که مانع دفع میگردد. نانوذرات جدید با تقلید از مولکولهای طبیعی، این سیستم حملونقل را بازنشانی یا ریست میکنند.
البته این روش جدید هنوز در مرحله آزمایش حیوانی است. تاریخچه تحقیقات آلزایمر نشان میدهد که بسیاری از موفقیتهای آزمایشگاهی در موشها، در آزمونهای انسانی تکرار نشدهاند. بااینحال، موفقیت در ترمیم سد خونیمغزی و پاکسازی سریع سموم، دریچهای جدید رو به درمان قطعی این بیماری مرموز باز میکند.
یافتههای این پژوهش در ژورنال Signal Transduction and Targeted Therapy منتشر شده است.
