به گزارش ایرنا، سوزاندن بقایای مزارع پس از برداشت محصول اگرچه برای برخی کشاورزان راهکار سریع آمادهسازی زمین تلقی میشود، اما در واقع جرقهای است که میتواند از یک مزرعه آغاز شود و تا قلب جنگلهای بلوط پیش برود؛ شعلهای که خاک را فقیر، هوا را آلوده و طبیعت را زخمی میکند.
وقتی خاک میسوزد
پس از پایان فصل برداشت گندم، جو و کلزا در بسیاری از نقاط استان ایلام هنوز هم دود سیاه از مزارعی برمیخیزد که بقایای گیاهی آنها در آتش میسوزد، روشی که سالهاست کارشناسان کشاورزی، محیطزیست و منابع طبیعی نسبت به پیامدهای مخرب آن هشدار میدهند.
خاک تنها بستری برای رویش گیاه نیست بلکه موجودی زنده و پویاست که میلیونها میکروارگانیسم، مواد آلی و عناصر حیاتی را در دل خود جای داده است بنابراین آتش زدن کاه و کلش این چرخه حیاتی را مختل میکند و به تدریج توان تولید و باروری زمین را کاهش میدهد.
کارشناسان معتقدند نابودی موجودات مفید خاک، کاهش نفوذپذیری آب، تشدید فرسایش، افزایش شوری و افت کیفیت زمینهای کشاورزی از مهمترین پیامدهای این اقدام است که شاید در کوتاهمدت دیده نشوند، اما در بلندمدت امنیت غذایی و پایداری تولید را تهدید میکنند.
شعلهای که از مزرعه فراتر میرود
خطر آتش زدن پسچرای مزارع تنها به مرزهای یک زمین کشاورزی محدود نمیشود، در روزهای گرم سال کوچکترین بیاحتیاطی میتواند آتش را به مراتع و جنگلهای مجاور منتقل کند؛ عرصههایی که مهار آتش در آنها به دلیل شرایط کوهستانی و سختگذر بودن مناطق دشوار و زمانبر است.
در استانی که بیش از یک میلیون و ۴۰۰ هزار هکتار جنگل و مرتع را در خود جای داده، هر جرقه میتواند به بحرانی گسترده تبدیل شود؛ بحرانی که دود آن نه تنها به چشم طبیعت، بلکه به چشم نسلهای آینده خواهد رفت.
قانون چه میگوید؟
مدیرکل حفاظت محیطزیست استان ایلام با اشاره به ماده ۲۰ قانون هوای پاک تأکید میکند که سوزاندن بقایای گیاهی پس از برداشت محصول ممنوع است و متخلفان مشمول مجازات قانونی و جریمه نقدی خواهند شد.
علیرضا محمدی میگوید: تنها در مواردی که نابودی آفات و بیماریهای گیاهی راهی جز سوزاندن بقایا نداشته باشد و آن هم با تأیید مراجع ذیصلاح این اقدام مجاز خواهد بود.
به گفته وی، آموزش و آگاهسازی کشاورزان درباره پیامدهای این رفتار بر عهده جهاد کشاورزی است و سازمان حفاظت محیطزیست نیز مسئول پیگیری و برخورد قانونی با متخلفان است.
راهی به سوی زمینهای زنده
در سالهای اخیر کارشناسان و مروجان کشاورزی تلاش کردهاند تا روشهای نوین و پایدار را جایگزین آتشسوزی بقایای مزارع کنند؛ روشهایی که نه تنها هزینههای تولید را کاهش میدهد، بلکه موجب تقویت خاک نیز میشود.
مدیر هماهنگی ترویج سازمان جهاد کشاورزی استان ایلام میگوید: بخش مهمی از آموزشهای ارائه شده به کشاورزان بر کشاورزی حفاظتی، حفظ بقایای گیاهی در مزرعه و کشت مستقیم بر روی بقایای محصول قبلی متمرکز است.
حشمتالله سیاهی با اشاره به برگزاری مستمر کلاسهای آموزشی، کارگاههای میدانی، نشستهای روستایی و ارسال پیامکهای آموزشی میافزاید: بقایای گیاهی اگر به درستی مدیریت شوند، به منبعی ارزشمند برای حفظ رطوبت خاک، افزایش مواد آلی و ارتقای حاصلخیزی زمین تبدیل خواهند شد.
وی تأکید میکند که در نتیجه سالها آموزش و فرهنگسازی، میزان آتش زدن مزارع در برخی شهرستانهای استان نسبت به گذشته کاهش یافته، هرچند این چالش همچنان نیازمند تداوم آموزش و نظارت است.
سهم انسان در آتش
مدیرکل منابع طبیعی و آبخیزداری استان ایلام نیز معتقد است آگاهیبخشی مستمر و مشارکت نهادهای مختلف در کاهش این معضل نقش مهمی داشته است.
یاسم خانمحمدیان با بیان این که حدود ۹۵ درصد آتشسوزیهای عرصههای طبیعی منشأ انسانی دارند، میگوید: نزدیک به یکسوم این آتشسوزیها ناشی از سرایت آتش مزارع به مراتع و جنگلهاست؛ آماری که نشان میدهد یک تصمیم اشتباه در زمین کشاورزی میتواند به فاجعهای گسترده در طبیعت منجر شود.
وی اظهار کرد افزون بر دستگاههای اجرایی از ظرفیت شرکتهای توزیع کود و سم نیز برای انتقال پیامهای آموزشی به کشاورزان استفاده میشود تا آگاهی عمومی نسبت به پیامدهای زیستمحیطی این رفتار افزایش یابد.
میراثی که نباید در آتش بسوزد
ایلام با ۶۴۱ هزار هکتار جنگل، ۷۸۴ هزار هکتار مرتع، ۳۴۱ هزار هکتار زمین زراعی و چهار هزار هکتار باغ، یکی از مهمترین زیستبومهای غرب کشور به شمار میرود، سرزمینی که بقای آن به حفاظت از خاک، آب و پوشش گیاهی وابسته است.
آتش زدن پسچرای مزارع تنها خطای کشاورزی نیست، زخمی بر پیکر طبیعت و ضربهای به چرخه زیست است و هر شعلهای که امروز در کاه و کلش افروخته میشود، ممکن است فردا درختی را بسوزاند، مرتعی را نابود کند و بخشی از سرمایه طبیعی یک سرزمین را از میان ببرد.
حفاظت از خاک و منابع طبیعی مسئولیتی فراتر از وظایف اداری و قانونی است، تعهدی همگانی برای پاسداری از آیندهای که اگر امروز مراقب آن نباشیم فردا در میان خاکسترهای خاموششده جستوجویش خواهیم کرد.
