به گزارش خبرنگار اقتصادی خبرگزاری تسنیم، گروه اگمونت، صندوق بینالمللی پول و بانک جهانی در ارزیابیهای خود، چهار الگوی اصلی برای استقرار و فعالیت واحدهای اطلاعات مالی (FIU) شناسایی کردهاند؛ الگوهایی که هر یک نقاط قوت و ضعف خاص خود را دارند، اما همگی باید با توصیههای گروه ویژه اقدام مالی (FATF) منطبق باشند.
بر اساس این چارچوبها، حتی اگر یک FIU در دل یک وزارتخانه یا نهاد دولتی دیگر مستقر باشد، قانون تأسیس آن باید اختیارات مشخص و مستقلی برای انجام وظایف اصلی—شامل دریافت، تحلیل و انتشار اطلاعات مالی مرتبط با پولشویی و تأمین مالی تروریسم—در نظر بگیرد. عملکرد این واحدها نباید تحتتأثیر محدودیتهای عمومی سازمان «مادر» قرار گیرد.
الگوی اداری؛ رایجترین ساختار در جهان
الگوی اداری، فراگیرترین مدل در میان اعضای گروه اگمونت است. در این ساختار، واحد اطلاعات مالی معمولاً در یک وزارتخانه مالی، بانک مرکزی یا نهاد نظارتی مستقر میشود. در سال 2018، از میان اعضای اگمونت، 119 واحد در این دسته قرار داشتند و 15 واحد نیز ساختاری ترکیبی اداری/اجرای قانون داشتند. نمونههای شاخص این مدل شامل FinCEN در ایالات متحده و FINTRAC در کانادا هستند.
مزایا: ایفای نقش «حائل خنثی» میان نهادهای گزارشدهنده و دستگاههای قضایی و انتظامی، تسهیل تبادل اطلاعات با FIUهای خارجی و دسترسی به منابع تخصصی و زیرساختهای نهاد اداری میزبان.
چالشها: احتمال نظارت یا مداخله سیاسی بیشتر، احتمال تأخیر در اقدامات اجرایی مانند مسدودسازی داراییها و در برخی کشورها، اختیارات محدودتر در جمعآوری شواهد (بسته به چارچوب قانونی).
با این حال، در مواردی که قانون تأسیس، اختیارات ویژه و متمایزی برای FIU پیشبینی کرده باشد، بسیاری از این چالشها کاهش مییابد.
الگوی اجرای قانون؛ تمرکز بر اقدام سریع
دومین مدل رایج، الگوی اجرای قانون است که در آن FIU در ساختار نهادهای پلیسی یا جرمشناسی قرار میگیرد. در سال 2018، 19 عضو اگمونت در این دسته بودند. از نمونههای این مدل میتوان به UKFIU در بریتانیا، STRO در سنگاپور و RAP در فنلاند اشاره کرد.
مزایا: دسترسی مستقیم به پایگاههای اطلاعاتی و شبکههای بینالمللی مانند اینترپل، اختیارات تحقیقاتی گستردهتر و امکان اقدام سریعتر برای توقیف یا مسدودسازی داراییها.
چالشها: کاهش تمایل نهادهای گزارشدهنده برای ارائه اطلاعات مستقیم به دستگاههای اجرایی، احتمال کندی در دریافت اطلاعات تکمیلی به دلیل آستانههای بالاتر تحقیقات رسمی و تمرکز بیشتر بر برخورد قضایی به جای رویکردهای پیشگیرانه.
الگوی قضایی؛ اتکا به استقلال قوه قضاییه
در این مدل که کمتر رایج است، FIU در چارچوب قوه قضاییه یا دادستانی فعالیت میکند. در سال 2018، تنها دو عضو اگمونت دارای مدل کاملاً قضایی بودند.
این الگو بهویژه در کشورهایی با قوانین سختگیرانه رازداری بانکی میتواند کارآمد باشد. FIULUX در لوکزامبورگ نمونهای از این ساختار است.
مزایا: استقلال بیشتر از مداخلات سیاسی، بهرهمندی از اختیارات قضایی مانند بازداشت و جستوجو و دسترسی سریع به اطلاعات برای تحقیق و پیگرد قانونی.
چالشها: شباهت برخی محدودیتها با مدل اجرای قانون، دشواری در تبادل اطلاعات با FIUهای غیرقضایی، الگوی ترکیبی؛ تلاش برای بهرهگیری از بهترین عناصر. برخی کشورها با ترکیب ویژگیهای چند مدل، ساختار ترکیبی ایجاد کردهاند. واحد اطلاعات مالی نروژ (EFE) نمونهای از این الگو است. این ساختارها تلاش میکنند مزایای چند رویکرد را تلفیق کنند و همزمان از معایب احتمالی بکاهند.
انتخاب مدل؛ وابسته به ساختار حقوقی و ظرفیت ملی
کارشناسان صندوق بینالمللی پول و بانک جهانی تأکید میکنند انتخاب مدل مناسب به عوامل متعددی بستگی دارد، از جمله: ساختار حقوقی و اداری کشور، سیاستها و اولویتهای عدالت کیفری و منابع مالی و فنی موجود.
حجم و تنوع گزارشهای مورد انتظار
مطالعه پارلمان اروپا نیز نشان میدهد اثربخشی FIUها لزوماً به نوع ساختار رسمی آنها وابسته نیست؛ بلکه عواملی مانند تخصص کارکنان، دسترسی به پایگاههای داده و نحوه توزیع وظایف نقش تعیینکننده دارند.
استقلال عملیاتی؛ معیار کلیدی اثربخشی
فراتر از محل استقرار، آنچه بیش از همه بر کارآمدی FIU اثر میگذارد، استقلال عملیاتی است. گروه اگمونت استقلال و خودمختاری را یکی از معیارهای اصلی سنجش اثربخشی در مبارزه با فساد و جرایم مالی میداند.
FIU باید بتواند بدون نفوذ نامناسب از سوی مقامات سیاسی یا نهادهای گزارشدهنده، درباره اولویتها، تحلیل پروندهها، انتشار اطلاعات و پاسخ به درخواستها تصمیمگیری کند.
در این چارچوب، توصیه 29 FATF نیز تأکید میکند حتی اگر FIU در یک نهاد بزرگتر مستقر باشد، وظایف آن باید از سایر مأموریتهای آن نهاد تفکیک شده و منابع آن تحت کنترل مستقیم خود واحد باشد.
نمونههایی مانند STRO در سنگاپور، CTIF در بلژیک و AUSTRAC در استرالیا نشان میدهد که چگونه میتوان میان نظارت اداری و استقلال عملیاتی توازن ایجاد کرد.
منابع و انتصاب مدیران؛ نقطه حساس استقلال
یکی از مهمترین عوامل حفظ استقلال FIU، تأمین منابع کافی مالی، انسانی و فنی است. این واحدها باید پس از تخصیص بودجه، بدون نیاز به تأییدهای اضافی، امکان استفاده از منابع خود را داشته باشند.
همچنین فرآیند انتصاب و عزل رئیس FIU باید شفاف، مبتنی بر تخصص و مصون از ملاحظات سیاسی باشد. برکناری مدیران نیز تنها در چارچوب شرایط مشخص قانونی و با مستندسازی روشن امکانپذیر باشد.
جمعبندی؛ ساختار مهم است، اما استقلال مهمتر
بررسی چهار الگوی جهانی نشان میدهد هیچ مدل واحدی بهطور مطلق برتری ندارد. آنچه تعیینکننده است، تطبیق ساختار با شرایط بومی و تضمین استقلال عملیاتی واقعی است.
در نهایت، اعتماد بخش خصوصی، همکاری بینالمللی و توان مقابله مؤثر با پولشویی و تأمین مالی تروریسم، بیش از هر چیز به چارچوب قانونی مستحکم و مصونیت FIU از نفوذ نامناسب وابسته است.
انتهای پیام/
