همشهری آنلاین - گروه سیاسی: ۲۴ مهرماه امسال، دونالد ترامپ، رئیس جمهور آمریکا، تایید کرد که به سازمان مرکزی اطلاعات آمریکا - سیا - اجازه داده عملیات مخفی در داخل ونزوئلا انجام دهد و گفت در حال بررسی حملات علیه کارتلهای مواد مخدر در آن کشور است. تحولات اما از قبل شروع شده بود. ۱۲ شهریورماه، دونالد ترامپ بهطور رسمی اعلام کرد که نیروهای نظامی آمریکا یک شناور ونزوئلایی را در آبهای بینالمللی کارائیب هدف قرار دادهاند. ترامپ درباره آن حمله گفته بود «ما یک قایق حامل مواد مخدر را هدف قرار دادیم. مقدار زیادی مواد مخدر در آن بود و مواد بیشتری هم از اینجا به کشور ما سرازیر میشود. مدتهاست که مواد زیادی از ونزوئلا به کشور ما میآید.» و پس از این حادثه حملات مکرری انجام شد.
ترامپ عملیات روز شنبه را درخشان توصیف کرد؛ تحت فرمان او حملات هوایی متعددی در ونزوئلا انجام شد و با فرود نیروهایی از ارتش آمریکا مادورو و همسرش بازداشت شدند و از کشور خارج شدند.
از اواخر سال ۲۰۲۵ واشنگتن فشارش را بر دولت مادورو به شکل گستردهای افزایش داده بود: این فشار شامل حملات علیه قایقهای مظنون به قاچاق مواد مخدر، حمله به مواضع ساحلی بارگیری مواد مخدر، استقرار نیروی دریایی و هواپیماهای نظامی در کارائیب و همچنین تحریم علیه شرکتهای نفتی ونزوئلایی و نفتکشهای مرتبط با مادورو میشد.
فشار فزاینده آمریکا بر مادورو در ۲۰۲۵
طی ماههای اخیر، ترامپ و مقامات آمریکایی بارها مادورو را متهم به نقش در قاچاق مواد مخدر و حمایت از شبکههای جرم سازمانیافته کرده بودند و این اتهامات را بهعنوان توجیهی برای تشدید فشار نظامی و تحریمها به کار برده بودند. در عملیات ۲۹ دسامبر، ترامپ تایید کرد که نیروهای آمریکایی «مواضع ساحلی را که قایقهای بارگیری مواد مخدر در آن مستقر بودند هدف قرار دادهاند»؛ این یکی از اولین عملیاتهای زمینی شناختهشده آمریکا در ونزوئلا در دهه اخیر بود و بنا به گفته او توسط سازمان اطلاعات مرکزی انجام شده است.
پیش از آن ایالات متحده حادثههای متعدد در آبهای کارائیب، حمله به شناورهای مظنون، و تحریم بخشهای نفتی ونزوئلا را اجرا کرده بود؛ این اقدامات، از دید واشنگتن، بخشی از مبارزه با قاچاق مواد مخدر و «ایجاد اختلال در منابع مالی مادورو» بودند. منتقدان اما این فشارها را بهعنوان پیشزمینهای برای مداخله گستردهتر علیه دولت کاراکاس توصیف کرده بودند.
مقایسه تاریخی با مداخلات پیشین آمریکا
برای فهم بهتر این رویداد و سنجش آن در چارچوب تاریخ سیاست خارجی ایالات متحده، باید به برخی موارد مداخلات پیشین واشنگتن در آمریکای لاتین و دیگر مناطق نگاه کرد.
یکی از مشهورترین نمونهها عملیات هدف مشروع (Just Cause) در پاناما در سال ۱۹۸۹ بود؛ در آن عملیات ایالات متحده با استفاده از حدود ۲۷ هزار نیروی نظامی و نیروهای ویژه، دولت مانوئل نوریگا را سرنگون کرد و او را بازداشت نمود. این مداخله مستقیم با هدف برکناری رهبر وقت پاناما که واشنگتن او را به قاچاق مواد مخدر متهم میکرد، انجام شد و بهعنوان نمونهای کلاسیک از تغییر رژیم در آمریکای لاتین شناخته میشود.
تحلیلگران سیاسی معتقدند تشابههایی میان پاناما ۱۹۸۹ و ونزوئلا ۲۰۲۵ وجود دارد: هر ۲ مورد شامل اتهامات علیه رهبران محلی، حضور نظامی آمریکا در منطقه و هشدارها درباره «پیامدهای کنترلنشده» است. با این حال، ابعاد ونزوئلا بسیار بزرگتر است و یک کشور عضو سازمان کشورهای صادرکننده نفت با ذخایر عظیم انرژی و جمعیت چند ۱۰ میلیونی را شامل میشود.
در دهههای بعد نیز ایالات متحده بارها وارد مداخلات مستقیم یا نیابتی در کشورهای دیگر شده است: از دخالت در سومالی در اوایل دهه ۹۰ میلادی تا عملیات در افغانستان و عراق پس از ۲۰۰۱، و فعالیتهای نیروهای ویژه در آمریکای لاتین برای مبارزه با گروههای مسلح یا قاچاقچیان مواد مخدر. این موارد نشان میدهد که واشنگتن همواره از منابع نظامی، اطلاعاتی و دیپلماتیک برای تحقق اهداف امنیتی و استراتژیک خود استفاده کرده است، اما مداخله مستقیم برای تغییر حاکمیت کشوری مستقل (بهویژه در آمریکای لاتین) از سال ۱۹۸۹ به اینسو نادر بوده است.
تحلیلگران حقوق بینالملل و سیاست خارجی اشاره میکنند که اگرچه در گذشته نمونههایی از فشار و تحریم علیه دولتهای مخالف آمریکا بوده، اما آنچه اکنون در ونزوئلا رخ داده است — شامل حملات نظامی مستقیم و ادعای بازداشت رهبر دولت — در نوع خود یک تغییر راهبردی محسوب میشود و میتواند پیامدهای عمدهای برای نظم بینالمللی، حقوق حاکمیت کشورها و انتقادهای حقوقی در دادگاههای بینالمللی داشته باشد.
پیامدهای راهبردی و چشمانداز
پیامدهای این نوع مداخله برای سیاست بینالمللی بسیار فراتر از مرزهای ونزوئلا خواهد بود. اگر ایالات متحده نتواند پشتیبانی رسمی از سوی مجامع بینالمللی یا مجوزی از کنگره برای مداخله نظامی ارائه دهد، این اقدام واشنگتن میتواند اعتبار قانون بینالملل در زمینه حاکمیت ملی را زیر سوال ببرد، چنانکه در دوران جنگ عراق نیز مورد جدل بود. حضور و استفاده از نیروهای ویژه و حملات هوایی در خاک کشور دیگر میتواند الگوی مشابهی برای فشار به دولتهای مخالف آمریکا در دیگر نقاط جهان ایجاد کند.
رویدادهای اخیر در ونزوئلا نشان میدهد که سیاست خارجی ایالات متحده در دوره دوم دونالد ترامپ، نهفقط به شکل افزایش تحریمها و فشار اقتصادی، بلکه به مداخله نظامی مستقیم اجرا شده است، چنانکه حتی رهبران ونزوئلایی آن را «تهاجم امپریالیستی» خواندهاند. این روند بیش از یک ابزار امنیتی ساده برای مبارزه با قاچاق مواد مخدر است و بیشتر به نمونهای تاریخی از تلاش برای تغییر رژیم در حیاط جلوی آمریکا شباهت دارد، مشابه به عملیات پاناما در دهه ۱۹۸۰ میلادی.
