خبرآنلاین- جهان متمدن در انتظار یک عذرخواهی از شاه بریتانیاست. شاه چارلز سوم که به تازگی در میان رهبران کشورهای مشترکالمنافع در ساموآ گفته بود دردناکترین جنبههای گذشتهی ما همچنان طنینانداز است، انتظارات را در مورد پرداخت غرامت و یک عذرخواهی واقعی از سوی دستگاه سلطنت بریتانیا بالا برده است.
چرا بریتانیا مایل نیست به قربانیان غرامت بدهد؟
چارلز سوم به نرمخویی شهره است. اما همین شهرت هم مانع از آن نشده تا از پذیرش خطای بریتانیا و اجدادش سر باز نزند. در حقیقت او حتی اگر بخواهد چهره سلطنت بریتانیا را با یک عذرخواهی ترمیم کند، دولت مانع آن خواهد شد. از اوایل قرن هفدهم بریتانیا یک سلطنت مشروطه است و مدتهاست که نطق شاه را در همه مراسمها و نشستها دولت تعیین میکند و او تنها از روی متون نوشته شده روخوانی میکند.
صرفنظر از تفکرات شخصی پادشاه، هر آنچه او درباره این بیعدالتیهای تاریخی بگوید، منعکسکنندهی خطمشی تعیینشده توسط دولت خواهد بود. رویکرد دولت کییر استارمر نخستوزیر انگلیس، آن است که تاریخ را نمیتوان تغییر داد و شاه چارلز سوم هم همین موضع را بازتاب میدهد.
با همه اینها چارلز سوم گاهی هم نمیتواند جلوی زبان خود را گرفته و روندی را که از زمان ولیعهدی در پیش گرفته بود، متوقف کند.
او سال گذشته در کنیا از بزرگترین تأسف و اندوه خود بابت اشتباهات دوران استعمار سخن گفت و با زبانی تند و تیز از اقدامات خشونتآمیز نفرتانگیز و توجیهناپذیر علیه کنیاییها در جریان مبارزات استقلالطلبانهشان صحبت کرد.
اندوه با عذرخواهی متفاوت است
هرچند پادشاه بریتانیایی ابایی از اینکه اندوه خود را نسبت به اقدامات استعمارگران در آفریقا پنهان کند ندارد؛ اما او هرگز حاضر نشده تا کلمه عذرخواهی را به زبان بیاورد.
جالب اینجاست که این رویکرد مشابه نزدیکترین موضعی است که یک نخستوزیر بریتانیا تاکنون اتخاذ کرده است؛ زمانی که تونی بلر در سال ۲۰۰۷ رسما اندوه و تاسف عمیق خود را بابت نقش بریتانیا در تجارت برده ابراز کرد. در آن زمان درخواستهایی از بلر وجود داشت که گامهای فراتری بردارد، اما او بعدها ادعا کرد که پوزش خواسته است.
ابراز اندوه برای بریتانیا هزینهای ایجاد نمیکند، آنها میتوانند در زمان لازم، اندکی ابراز ناراحتی کرده و از سر جنایتهای گذشته عبور کنند. اما به محض آنکه کلمه عذرخواهی که به معنای پذیرش رسمی خطاست؛ به میان بیاید ورق برمیگردد و بریتانیا از نظر افکار عمومی و حقوقی ملزم به پرداخت غرامت و جبران ضررهایی خواهد شد که به جان و مال قربانیان زده است.
اما پرسش پیچیدهتری هم وجود دارد: اینکه چقدر سلطنت، هم به عنوان یک خانواده و هم به عنوان یک نهاد، ممکن است مسئولیت مستقیمتری داشته باشد. برای مثال، گفته میشود شرکت سلطنتی آفریقا که در قرن هفدهم تحت حمایت پادشاهی تاسیس شد، بیش از هر شرکت دیگری سیاهپوستان را از آفریقا به آن سوی اقیانوس اطلس منتقل کرده است.
بیبیسی ورلد به تازگی در گزارشی نوشته است در تحقیقات پروفسور سوزان شوارتز، تاریخنگار، مشخص شده است که در زمان تلاشهای پیشگامانهی بریتانیا برای لغو بردهداری در اوایل قرن نوزدهم، خود خانواده سلطنتی دچار اختلاف بود. دوکِ گلاستر، برادرزاده جرج سوم، یکی از مهمترین مبارزان لغو بردهداری بود؛ مخالفی خستگیناپذیر علیه این تجارت بیرحمانه و حامی تلاشهای نیروی دریایی سلطنتی برای متوقف کردن کشتیهای حامل برده. به نوشته این گزارش پسر جرج سوم (ویلیام چهارم آینده)، یکی از سرسختترین مدافعان بردهداری بود. سرویس نقرهای درخشانی همچنان در اختیار کلکسیون سلطنتی است که به سرویس جامائیکا معروف است؛ این هدیه را کسانی در جامائیکا به ویلیام چهارم دادند که میخواستند از تلاشهای او برای محافظت از تجارت برده قدردانی کنند. پیش از پادشاه شدن، ویلیام چهارم دوک کلارنس بود و کلارنس هاوس، که یکی از اقامتگاههای سلطنتی است، به نام او نامگذاری شده است.
اجداد چارلز با پروندههای بردهداری درگیر بودهاند؟
گاردین در گزارشی نوشته است بر اساس اسناد تاریخی که توسط محققی به نام دزیره باپتیست کشف شده، شاه چارلز نوادهی مستقیم ادوارد پورتیوس، مالک مزارع تنباکو در ویرجینیای قرن هفدهم است که در سال ۱۶۸۶ محمولهای شامل حداقل ۲۰۰ برده را از شرکت سلطنتی آفریقا تحویل گرفته بود.
پسر پورتیوس به نام رابرت، که خانوادهاش را در سال ۱۷۲۰ به انگلستان برد، داراییهای پدرش از جمله تعدادی برده را به ارث برد. در وصیتنامه پورتیوس، از بردهای به نام «ومبو، دختر سیاهپوست من یاد شده که به مادر رابرت واگذار شده بود. سالها بعد، نواده رابرت به نام فرانسیس اسمیت با یک اشرافزاده بریتانیایی ازدواج کرد. نوه آنها، ملکه مادرِ فقید (مادربزرگ شاه چارلز) بود.
ماجرا به همینجا ختم نمیشود. ملکه الیزابت اول سفرهای بردهداری جان هاوکینز را تامین مالی میکرد.هاوکینز به عنوان اولین تاجر انگلیسی برده شناخته میشود. او در دهه ۱۵۶۰ میلادی سیستمی را پایهگذاری کرد که بعدها به تجارت مثلثی معروف شد؛ به این صورت که کالاهای انگلیسی را به آفریقا میبرد، آنجا انسانها را به اسارت میگرفت و سپس آنها را در مستعمرات اسپانیا در قاره آمریکا به عنوان برده میفروخت. سود او از این کار چنان زیاد بود که حتی ملکه الیزابت اول نیز شخصاً در سفرهای بعدی او سرمایهگذاری کرد.
تحت نظر پادشاهان بعدی، تجارت برده به یک شرکت با حمایت دولتی تبدیل شد و پادشاهان در شرکتهای تجارت برده سرمایهگذاری کرده و از آن سود بردند. پادشاهانی که همگی اجداد شاه چارلز بودهاند.
براساس آنچه گاردین نوشته است برآورد میشود پیش از لغو این تجارت در سال ۱۸۰۷، کشتیهای بریتانیایی بیش از ۳ میلیون آفریقایی را به عنوان برده از اقیانوس اطلس عبور دادند.
در بریتانیا، بحث عدالت جبرانی جدیتر از گذشته شده است. با اینحال طرفداران این نوع عدالت تا امروز کمترین موفقیتی برای اینکه ملکه و بعدها شاه این کشور را وادار به پذیرش اشتباهات کنند، به دست نیامده است.
۳۱۲
