خبرگزاری مهر، گروه فرهنگ و ادب، فاطمه نعمتی: میگویند: «قطرهقطره جمع گردد وانگهی دریا شود». این مسئله حکایت روایت پیشرفت است. روایتهایی که باید از پیشرفت کشور در زمینههای مختلف علمی، اقتصادی، فرهنگی، سیاسی، نظامی، بینالملل و... برای مردم بگویند تا روایتهای جعلی جایگزین نشوند و ذهنها را از آن خود نکنند. این روایتهای جعلی نتیجه و خروجیای خواهند داشت که اکنون نیز شاهدش هستیم. نسل جدید با ذهنیتی تحریفشده درباره تواناییها و ظرفیت کشورش بزرگ شده است؛ آن هم توسط رسانهها و شخصیتهای اثرگذاری که مخالف پیشرفت این سرزمین هستند.
قطرههای این دریا را کودکان و نوجوانان و روایتهایی تشکیل میدهند که برای این نسل تولید و منتشر میشوند. اگر درست باشند، نتیجهای مثبت دریافت خواهیم کرد و اگر منفی و خلاف واقع باشند، با نتیجهای آسیبزا مواجه خواهیم شد.
ناشران بهویژه ناشران فعال در حوزه کتاب کودک و نوجوان مسئولیت سنگینی در این زمینه دارند؛ مسئولیتی که آنها را موظف میکند تا این روایتها را بهموقع و بهدرستی و جذاب برای نسل امروز تولید و عرضه کنند.
با توجه به اهمیت موضوع «روایت پیشرفت برای کودکان و نوجوانان» به سراغ انتشارات کتاب جمکران رفتهایم که در تولید آثار ادبی، فعالیت مؤثر و متنوعی دارد. در این مطلب، با علیرضا حسنی، مدیر بخش کودک و نوجوان و مدیر بخش پژوهش و محتوای انتشارات کتاب جمکران گفتوگو کردهایم. این مطلب را در ادامه میتوانید بخوانید:
«روایت پیشرفت» مبحث کلانی است که باید به محورهای جزئی تبدیل شود تا خروجی مفید و مؤثری داشته باشد. به نظر شما در حوزه انتشارات کودک و نوجوان چطور میتوان این مبحث را محور تولیدات قرار داد؟
از نظر انتشارات کتاب جمکران، روایت پیشرفت زمانی میتواند روی حوزه کودک و نوجوان اثرگذار باشد که از سطح آمار و گزارش فاصله بگیرد و به زبان داستان یا شخصیت یا تجربه زیسته افراد نزدیک شود. مخاطب امروز کودک و نوجوان با روایتهای داستانی و ملموس ارتباط خیلی عمیق و دقیقی برقرار میکند و جنس کارهایی که ما یک محتوا را بهصورت مستقیم برای مخاطب تبیین و بیان کنیم برای نسل فعلی کودک و نوجوان و جامعه امروز پسندیده نیست و بهنوعی شعارزده است و باعث میشود که او کار را پس بزند.
مخاطب نباید احساس کند که ما داریم به او پند و اندرز میدهیم یا میخواهیم مستقیم بگوییم این خوب است و آن بد است؛ بلکه ما باید برایش یک داستان جذاب و روایتی با فضای امیدوارکننده تعریف کنیم تا خودش در پایان به این جمعبندی برسد که چه کاری خوب است و چه کاری بد. پیام داستان، اینطور بر ذهن و ناخودآگاه مخاطب بهتر اثر میگذارد.
ما در انتشارات کتاب جمکران در تلاش بودیم تا مفاهیم مثبت و مهم را در قالبهای مختلفی مثل رمان، داستان، زندگینامه داستانی، آثار فانتزی و حتی فانتزی آیندهنگرانه بگنجانیم. سعی کردهایم پیشرفت را مثلا در زندگی یک نوجوان نخبه که به دنبال اختراع یک تکنولوژی جدید است، قرار دهیم: یعنی روایت پیشرفت در متن زندگی نوجوانان.
از آن مهمتر، ما در تلاش هستیم تا روایت پیشرفت را در قالب روایتهای مهدوی و آینده روشن ایران نشان دهیم و ماجرای پیشرفت را به یک داستان امیدوارکننده تبدیل کنیم. به این صورت، نوجوان خودش را در آن ماجرا میبیند و آیندهاش را در آن سهیم میبیند.
انتشارات کتاب جمکران در بحث «روایت پیشرفت» و بیان پیشرفتهای علمی، اقتصادی، فرهنگی و... جامعه ایرانی پس از انقلاب اسلامی برای کودکان و نوجوانان بهویژه نوجوانان، چه برنامهای دارد؟
مشخصا موضوع روایت پیشرفت بهویژه که پیوند داشته باشد با بحث هویت دینی، ملی و مهدوی یکی از اولویتهای موضوعی انتشارات جمکران است و یکی از دغدغههای جدی شورای کودک و نوجوان و شورای پژوهش و محتوای انتشارات. از مدیرعامل گرفته تا بقیه همکاران، تلاش میکنیم تا محور همه کتابهایمان و فضای آنها، ارائه روایت پیشرفت با مضامین مهدوی، ملی و دینی به مخاطب باشد.
ما سعی کردهایم به سراغ سوژههای واقعی و الهامبخش برویم مثل سیره شهدا که وامدار آنها هستیم یا نقش جوانان و نخبگان ایرانی که میخواهیم در داستانهایمان پررنگ باشد. داستانهای ما پیوند عمیق علم و تلاش و موفقیت را نشان میدهند. در برنامه آیندهمان تمرکز بیشتری داریم بر رمانهای نوجوان و کتابهای کودکی داریم که در آنها بحث پیشرفتهای علمی و فرهنگی و اجتماعی کشور را بهصورت جذاب و غیرمستقیم بیان کردهایم.
ادبیات نوجوان باید امیدآفرین باشد؛ چراکه نوجوانان در سنینی قرار دارند که به امید و رؤیا نیاز دارند تا از نظر جسمی و روحی رشد بهتری داشته باشند. نوجوان امروز ایران هم که با انواع و اقسام شایعات و دروغهای ناامیدکننده درباره توانایی کشورش مواجه است، بیش از پیش نیاز دارد که از امید بخواند و بشنود. امیدواری به ظرفیتهای کشور و نخبگان آن در آثار انتشارات جمکران چه جایگاهی دارد؟
امید، هسته اصلی تولیدات انتشارات کتاب جمکران است؛ چون اساسا مأموریت ما مبتنی بر ترویج فرهنگ انتظار، آینده روشن و نگاه مهدوی به جهان است، نگاهی که با ناامیدی ناسازگار است. نوجوانان امروز هم در معرض حجم زیادی از اخبار منفی، شایعات، روایتهای تحریفشده و بهنوعی ناامیدی سنگین هستند و یکی از وظایف مهم ما این است که روایتهای صحیح و جایگزین را در قالب ادبیات جذاب به مخاطبمان القا کنیم.
مثلا در رمانهای نوجوان یا داستانهای مصور یا کارهای کودکمان، قهرمان ما هیچوقت تسلیم نمیشود و ناامیدی یا بنبست مطلقا وجود ندارد. اگر شخصیت ما در جایی از داستان پایش بلغزد یا شکست بخورد، این مقدمه رشدش است که بتواند با ضدقهرمان ماجرا بهصورت جدیتر مواجهه داشته باشد و رشد کند. همچنین، ایران را سرزمینی معرفی میکنیم که در آن، ظرفیتهای مختلف وجود دارد.
ما تلاش میکنیم هویت ملی و غیرت ملی را در کارها نهادینه کنیم. بهطور کل، درصدد این هستیم که مخاطبان نوجوان ما یا نوجوانان این سرزمین به این باور برسند که میتوانند جزئی از آینده روشن کشورشان باشند نه صرفا تماشاگرش؛ یعنی در کارهایمان، نوجوانها بهعنوان شخصیت اصلی و کنشگر اصلی معرفی میشوند و سعی میکنند گره و مشکل را برطرف کنند و ضدقهرمان را از بین ببرند و به آن قله و به آن جایگاه بلند برسند. بهنوعی وقتی مخاطبی این کتاب را برمیدارد و ورق میزند با شخصیت همراه میشود و همذاتپنداری عمیقی پیدا میکند و با آن مسیر قهرمانی که شخصیت در دل داستان طی میکند، همگام و هممسیر میشود و او هم در این مسیر تحول قرار میگیرد و نگرش و بینش و باور و رفتار و ارزشش تغییر میکند. به این دلیل ما سعی میکنیم در کارهای نوجوان -چه با شخصیت اصلی دختر یا پسر- کنشگر اصلی خود نوجوانان باشند. الحمدلله استقبال مخاطبان ما در این زمینه زیاد بوده و بیشترین فروشمان، رمانهای نوجوان بوده است.
در پذیرش و چاپ رمانهای نوجوان چقدر به این موضوع توجه میکنید که کتاب از ایران بگوید و نوجوان را به ایرانیبودنش تشویق کند؟
توجه به هویت ایرانی و تقویت حس تعلق ملی در رمانهای نوجوان ما خیلی پررنگ است. در انتشارات کتاب جمکران معتقدیم که نوجوانی که به هویت ایرانی و اسلامی خودش افتخار کند در برابر جنگ شناختی و فرهنگی مقاومتر است؛ یعنی اگر بتوانیم آن حس ملی و ایرانی و اسلامی بودن را در نوجوان نهادینه کنیم بهنوعی این نوجوان در مقابل آن فشارها و تهاجم غربی و فرهنگی و مخصوصا در برابر آن ناامیدی، مقاومتر میشود.
ما در انتخاب و گزینش آثاری که تولید و تأیید میکنیم، توجه ویژهای داریم به بومیبودن فضاها و شخصیتهایمان. مثلا داستانی داریم درباره کودکی که در جنوب زندگی میکند یا اهل مشهد است و اهل سایر شهرها و استانهای کشور. ما سعی کردهایم تنوع اقلیمی را در داستانهایمان به وجود بیاوریم؛ پس توجه ویژهمان این است که بومیبودن فضا و شخصیتها را حتما در کارها لحاظ کنیم و همچنین سعی میکنیم بازنمایی فرهنگ، خانواده و سبک زندگی ایرانیمان را در داستانها تداعی کنیم. سعی میکنیم الگوهای موفق را به کودک و نوجوان معرفی کنیم و درباره سبک زندگی، منش و جایگاهشان حرف بزنیم.
بهطور کل هدف ما این نیست که صرفا درباره ایران شعار بدهیم؛ بلکه میخواهیم نوجوان در داستان با ایران زندگی کند و به آن دل ببندد و خودش را جزئی از آن بداند. این دلبستن و اینکه ایران جای خوبی است و ایران را من دوست دارم و ایران را سرزمین خودم بدانم و من برای ایران میتوانم کار کنم و تلاش کنم و بدانم در ساخت آیندهاش مهم هستم، برایمان مهم است و سعی داریم آن را در کارهای کودک و نوجوان انتشارات لحاظ کنیم.
از کتابهای جدید انتشارات جمکران برایمان بگویید که در سال آینده چه برنامهای برای تقویت محتوا و تعداد آثار منتشرشده دارید؟
ما در سال ۱۴۰۴ تاکنون، حدود ۵۰ الی ۶۰ عنوان کتاب در قالبهای مختلف پژوهش و محتوا یعنی کتابهای پژوهشی، کتابهای معارفی، کتابهای رمان و داستان، کتابهای مستند ادبیات پایداری و رمانهای نوجوان و کتابهای کودک چاپ کردهایم که انشاالله این تعداد تا آخر سال به ۸۰ الی ۹۰ عنوان خواهد رسید. انتشارات کتاب جمکران احتمالا در نمایشگاه کتاب سال بعد با حدود صد عنوان کتاب از تازههای نشر حضور پیدا خواهد کرد.
ما در سال آینده یا هماکنون در ادامه مسیر فعلیمان، برنامههایمان در چند محور اصلی متمرکز شده است. افزایش کمّی و کیفی رمانهایمان مخصوصا رمانهای نوجوان و رمانهای دینی و کتابهای تصویری کودک. رمانهای تاریخی انتشارات جمکران نیز دارد یک جهش جدی پیدا میکند. از طرف دیگر در بخش کمیک نیز آثار تازهای داریم که به سبک همین شخصیتهای قهرمان نوجوان دارند تولید میشوند که احتمالا چند جلد آن همین امسال منتشر میشود.
هدف ما این است که نوجوانان با کتابهای جمکران هم لذت ادبی را تجربه کنند و هم هویت بگیرند و امید پیدا کنند و برای آینده کشورشان احساس مسئولیت داشته باشند. اگر ما بتوانیم این احساس مسئولیت را در نوجوانان نهادینه کنیم، در ادامه مسیر و در آینده ایران اسلامی انشاءالله موفق خواهیم بود.
