به گزارش خبرگزاری مهر به نقل از معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانشبنیان ریاستجمهوری، با توجه به اهمیت تولید محصولات گلخانهای و شیلاتی و اهداف مد نظر در برنامه هفتم پیشرفت مبنی بر دستیابی به ۱۰میلیون تن محصولات گلخانهای و ۱/۸ میلیون تن تولیدات آبزیان (صید و آبزیپروری)، توسعه پژوهشهای کاربردی در زنجیره ارزش محصولات گلخانهای و شیلاتی نقش کلیدی در دستیابی به این اهداف دارد.
برایناساس و با توجه به ظرفیتهای علمی و تحقیقاتی موجود در کشور، فراخوان حاضر از سوی بنیاد ملی علم ایران و در تعامل با برنامه ملی ارتقاء فناوری در زنجیره ارزش محصولات گلخانهای و شیلاتی معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانشبنیان ریاست جمهوری و سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج - وزارت جهاد کشاورزی با نگاهی جامع بر زنجیره ارزش محصولات گلخانهای و شیلاتی برای حمایت از پژوهشهای کاربردی طراحی شده است تا طی آن دانش فنی، روشها و مدلهایی تهیه و ارائه شوند که قابلیت بهرهبرداری در محیطهای تحقیقاتی و پایلوتهای گلخانهای و شیلاتی را داشته باشند و به توسعه زنجیره ارزش گلخانه و شیلات، کمک کنند.
از مهمترین اهداف این فراخوان تولید دانش کاربردی قابل پیادهسازی در محیطهای گلخانهای و مزارع آبزیپروری، ارائه روشها و پروتکلهای عملی برای بهبود روند طراحی، تولید و عملکرد در محیطهای گلخانهای و شیلاتی و توسعه شاخصها و معیارهای قابل اندازهگیری برای ارزیابی عملکرد، سلامت محصول و بهرهوری نهادهها است بهطوریکه نتایج آنها نه صرفا تولید مقاله بلکه برای سیاستگذاران و دستگاههای اجرایی ذیربط و همچنین بهرهبرداران حوزه گلخانه و شیلات کشور، قابل استفاده باشد.
حوزه های اولویتدار و خروجیهای مدنظر در زنجیره ارزش گلخانه:
۱-متناسبسازی طراحی گلخانه با اقلیم
پس از تعیین محل مناسب برای احداث گلخانه، طراحی سازه و انتخاب ساختار و مواد پوششی بیشترین تأثیر را بر اقلیم داخل گلخانه و عملکرد آن خواهند گذاشت. برای ایجاد یک گلخانه سازگار با اقلیم، ضروری است به پارامترهای: فرم سازه، جهت گلخانه و نوع پوشش توجه جدی شود. برایناساس، استانداردسازی مکانیابی مناطق مستعد و طراحی فنی و اقتصادی گلخانه شامل: سازه، پوشش و تجهیزات متناسب با اقلیمها و الگوهای مختلف کشت، از اهداف این حوزه از پژوهش است.
نتایج و دستاوردهای مورد انتظار از این حوزه از پژوهش شامل، تدوین و ارائه دستورالعملهای فنی، مدلها، پروتکلها، نقشههای فنی - اجرائی، شاخصهای تصمیمگیری و استانداردهای طراحی/ ساخت گلخانه متناسب با اقلیمهای مختلف کشور با لحاظ الگوی کشت و سطوح اقتصادی (قابل استفاده برای وزارت جهاد کشاورزی، سازمان نظام مهندسی کشاورزی منابع طبیعی کشور، سازمان ملی استاندارد یا گلخانهداران) و انتشار نتایج و دستاوردهای پژوهش در قالب حداقل یک مقاله Q۱ یا Q۲ در مجلات معتبر ISI است.
۲-تولید محصولات سالم گلخانهای
محصولات سالم ارزش بالایی دارند و بازارهای مصرف، خواهان محصولات با ارزش غذایی بالا و استاندارد هستند. برایناساس، رعایت اصول و استانداردهای علمی- فنی روز دنیا برای تولید محصول سالم در گلخانهها، ضروری هستند. تولید محصول بر پایه مصرف بهینه کودهای شیمیایی، آلی و زیستی همراه با عدم آلودگی منابع خاک، آب و گیاه در گلخانهها از مهمترین محورهای این حوزه است. همچنین بهکارگیری عوامل کنترل بیولوژیک و روشهای کنترل غیرشیمیایی در قالب مدیریت تلفیقی آفات و بیماریهای گیاهی منجر به تولید محصول سالم شده و ضمن حفظ محیط زیست و سلامت جامعه، امکان صادرات محصولات گلخانهای را فراهم میکنند. به همین جهت، مدیریت تغذیه گیاهان، مدیریت آفات و بیماری گیاهی، کاهش استفاده از کودها، سموم و آفتکشها، تولید کودهای آلی و زیستی، تولید آفتکشهای زیستی و میکروبی در راستای تولید محصولات سالم و ایمن گلخانهای، از مهمترین محورهای این حوزه از پژوهش هستند.
نتایج و دستاوردهای مورد انتظار از این حوزه از پژوهش تولید شامل نمونه محصولات زیستی یا آلی جدید و مورد نیاز در تغذیه تلفیقی کشتهای گلخانهای، تدوین و معرفی روشها، پروتکلها و مدلهای نوین مدیریت تلفیقی تغذیه گیاهان گلخانهای اعم از کشتهای خاکی و غیرخاکی، تولید نمونه عوامل کنترل زیستی جدید و مورد نیاز در کنترل آفات و بیماری گیاهان گلخانهای، تدوین و معرفی روشها و پروتکلهای کنترل غیرشیمیایی نوین در قالب مدیریت تلفیقی آفات و بیماری گیاهان گلخانهای، انتشار نتایج و دستاوردهای پژوهش در قالب حداقل یک مقاله Q۱ یا Q۲ در مجلات معتبر ISI و فراهم شدن امکان ارزیابی نتایج و دستاوردهای پژوهش براساس شاخصهای کلیدی عملکردی برای تولید محصول سالم حداقل در یک دوره کشت است.
۳- ارتقاء عملکرد سامانهها و تجهیزات گلخانهای
گلخانه مجموعهای از سامانهها و تجهیزات مختلف با هدف مدیریت اقلیم و سایر عوامل تولید بوده و مصرفکننده انرژی و آب است. این تجهیزات و مصارف آنها تعیینکننده کمیت و کیفیت تولید، بهرهوری، هزینهها و اقتصاد گلخانه است. وجود تجهیزات مختلف با هزینه سرمایهگذاری بالا در گلخانه، چالشهایی برای گلخانهداران ایجاد کرده است. از جمله این چالشها، کنترل دقیق و بههنگام شرایط محیطی گلخانه، عملیات آبیاری و تغذیه، تشخیص آفات و بیماریها و عملیات برداشت و پس از برداشت محصولات تولیدی هستند. این چالشها در کنار پیچیدگیهای مختلف گلخانه، مدیریت تولید محصول را برای گلخانهدار هزینهبر و دشوار میکند. به همین جهت، بهبود عملکرد سامانههای گرمایشی، سرمایشی، تهویه، پایش و کنترل خودکار/هوشمند، تأمین روشنایی تکمیلی،پردههای سایهانداز و ذخیرۀ انرژی، تأمین CO۲، سامانههای تغذیه هیدروپونیک و مدیریت آب و انرژی، از اهداف این حوزه از پژوهش هستند.
نتایج و دستاوردهای مورد انتظار از این حوزه از پژوهش شامل طراحی و ساخت نمونه محصولات (سامانهها و تجهیزات گلخانهای) جدید با کارایی بالاتر، تهیه و ارائه روشها و مدلهای نرمافزاری جدید با هدف بهبود مدیریت عوامل تولید و بهرهوری در گلخانهها، انتشار نتایج و دستاوردهای پژوهش در قالب حداقل یک مقاله Q۱ یا Q۲ در مجلات معتبرISI و فراهم شدن امکان ارزیابی نتایج و دستاوردهای پژوهش (عملکرد فنی - اقتصادی) براساس شاخصهای کلیدی برای افزیش عملکرد، بهبود بهرهوری آب/ انرژی یا کاهش هزینههای تولید است.
حوزههای اولویتدار و خروجیهای مدنظر در زنجیره ارزش شیلات
۱- تکثیر ماهیان بومی دریایی و توسعه دانش فنی طراحی انواع قفس متناسب با شرایط بومی
وجود ظرفیت ارزشمند منابع آبی در دریای خزر، خلیج فارس و دریای عمان امکان پرورش ماهی در قفس را فراهم کرده است. بااینحال یکی از مهمترین چالشهای اصلی در توسعه مزارع پرورش ماهی در قفس عدم توسعه دانش فنی مرتبط با طراحی انواع قفسهای پرورش ماهی متناسب با شرایط بومی کشور (دریای خزر، خلیج فارس و دریای عمان) از یکسو و همچنین عدم توسعه دانش فنی تکثیر ماهیان دریایی بومی و وابستگی شدید کشور به واردات گونههای غیربومی است. تنوعبخشی به سبد تولیدات آبزیپروری کشور و جایگزینی تدریجی گونههای باارزش بومی به جای گونههای غیربومی و افزایش خودکفایی و بهرهوری قفسهای پرورش ماهی از جمله موارد مهم در این حوزه محسوب میشود.
نتایج و دستاوردهای مورد انتظار این حوزه از پژوهش شامل تدوین و ارائه دستورالعملهای فنی و اقتصادی و نقشههای فنی – اجرائی با لحاظ استانداردهای طراحی انواع قفسهای دریایی متناسب با شرایط بومی کشور در شمال و جنوب، توسعه دانش فنی تکثیر و تولید بچهماهی دریایی بومی بهمنظور پرورش در قفس (با اولویت ماهیان صبیتی، سوکلا، هامور، ماهی آزاد دریای خزر و ماهی سفید)، برآورد اقتصادی ظرفیت تولید در قفس متناسب با اقلیم آبی و گونههای پرورشی در سایتهای مستقر در مقیاس نیمهصنعتی و قابلیت مقیاسپذیری به سطح صنعتی، بهینهسازی اندازه قفس براساس اقلیم آبی محلی (شوری، دما، جریان آب) و گونههای پرورشی و تراکم مناسب ذخیرهسازی، انتشار نتایج و دستاوردهای پژوهش در قالب حداقل یک مقاله Q۱ یا Q۲ در مجلات معتبر ISIو موارد مرتبط باید قابل استفاده برای وزارت جهاد کشاورزی، سازمان نظام مهندسی کشاورزی و منابع طبیعی کشور، سازمان ملی استاندارد، تولیدکنندگان آبزیان باشند.
۲- تولید محصولات سالم و با ارزشافزوده بالا (با در نظر گرفتن کاهش هزینههای تولید)
آبزیان همیشه بهعنوان غذاهای سالم نزد عموم معرفی شدهاند درحالیکه روند تولید محصولات شیلاتی اعم از صید و آبزیپروری با چالشهایی چون آلوده بودن با بیوژنها، کربوهیدراتها، فلزات سنگین، سموم و دفع آفات کشاورزی، میکرو و نانوپلاستیکها در صید حاصل از ماهیگیری از اکوسیستمهای طبیعی (همچون خلیج فارس، دریای خزر و حتی منابع آبهای داخلی) و آلوده بودن محصولات آبزیپروری به داروها، مواد شیمیایی و آنتیبیوتیکها روبهرو است. برایناساس و با توجه به موضوع مهم و چالشبرانگیز بیماریهای قارچی، انگلی و بهخصوص باکتریایی و ویروسی، بررسی جامع سلامت آبزیان (گونههای هدف) ضروری است. مهمترین هدف این حوزه استفاده از ظرفیتهایی چون آنالیز سلامت آبزیان بهمنظور پیشبینی، پیشگیری و درمان بیماریهای آبزیان، تولید کیتهای تشخیصی، واکسن، انواع مکملهای بهبود عملکرد سیستم ایمنی آبزیان و استفاده از هوش مصنوعی در تشخیص انواع بیماریها است. توسعه فناوری مربوط به فرآوری آبزیان و تولید محصولات با ارزش افزوده بالا از دیگر اولویتهای پژوهشی این حوزه محسوب میشود. از طرفی یکی از چالشهای مهم آبزیپروران بالابودن هزینههای تأمین خوراک است که بهعنوان مهمترین عامل در تأمین سرمایه در گردش محسوب میشود. کاهش هزینههای خوراک با تولید خوراک ارزانقیمت با منابع جدید پروتئینی از دیگر موضوعاتی است که در این فراخوان از اولویت بالایی برخوردار است.
نتایج و دستاوردهای مورد انتظار از این حوزه از پژوهش شامل پیشبینی و پیشگیری بروز انواع بیماریها و مدیریت تولید در مزارع پرورشی مبتنی بر هوش مصنوعی و کیت تشخیص سریع و تولید مولدین عاری از بیماری خاص، تولید و بومیسازی انواع واکسنهای مخصوص آبزیان، تولید نمونه و کاربرد بیوفلاک، پروبیوتیکها و پستبیوتیکها در کاهش مصرف غذا و بهبود سیستم ایمنی، تولید نمونه محصولات با ارزشافزوده بالا از آبزیان، تولید خوراک آبزیان با منابع پروتئینی جایگزین و ارزانقیمت با هدف کاهش نسبت تبدیل خوراک،انتشار نتایج و دستاوردهای پژوهش در قالب حداقل یک مقالۀ Q۱ یا Q۲ در مجلات معتبر ISI وفراهم شدن امکان ارزیابی نتایج و دستاوردهای پژوهش براساس شاخصهای کلیدی برای افزیش تولید و ارتقای بهرهوری، سلامت و یا کاهش هزینههای تولید است.
۳- ارتقاء سیستمها، سامانهها و تجهیزات آبزیپروری و فراوری آبزیان
موضوع آب و بهرهوری آن در شیلات یکی از مهمترین اولویتهای پژوهشی است که می تواند در تمام ابعاد اعم از بهینهسازی استفاده از آب، بهبود کیفیت پساب و روشهای کاهش میزان پساب تعریف شود. از جمله مهمترین اولویتهای پژوهشی در این حوزه استفاده از مکانیزاسیون و فناوریهای مورد نیاز شامل تجهیزات مرتبط با سامانههای بازچرخش زیستی و غیرزیستی آب (مانند فیلتراسیون، ضدعفونی و افزایش کیفیت آب برگشتی)، افزایش ظرفیت تولید آبزیان از طریق اصلاح نژاد (بهگزینی)، بهینهسازی یا اصلاح ساختار و سیستمهای پرورشی با تأکید گذر از سیستمهای سنتی به سیستمهای فناورانه و ترجیحاً سیستمهای محصور و مداربسته با هدف افزایش تولید بهازای حجم آب مورد استفاده است.
نتایج و دستاوردهای مورد انتظار از این حوزه از پژوهش شامل طراحی و ساخت نمونه محصولات (سامانهها و تجهیزات) جدید با کارایی بالاتر نسبت به وضعیت موجود، طراحی و ساخت نانوحسگرهای ساده و ارزان بهمنظور تشخیص سریع و درجای آلایندههای شیمیایی (آمونیاک، فلزات سنگین در استخرهای پرورش آبزیان)، کاهش ترکیبات سمی نیتروژندار و سایر یونهای مضر در آب و بهبود کیفیت آب بازچرخش، افزایش راندمان تولید و ظرفیت برد از طریق سیستم الگویی یکپارچه و کارآمد از تجهیزات مکانیزه برای بازچرخش و تصفیه آب، انتشار نتایج و دستاوردهای پژوهش در قالب حداقل یک مقاله Q۱ یا Q۲ در مجلات معتبر ISI و فراهم شدن امکان ارزیابی نتایج و دستاوردهای پژوهش (عملکرد فنی - اقتصادی) براساس شاخصهای کلیدی برای افزایش تولید و ارتقاء بهرهوری، سلامت و یا کاهش هزینههای تولید است.
واجدین شرایط، سطح اجرا، الزامات و امکانات مورد نیاز
متقاضین و پیشنهاددهندگان طرح بایستی عضو هیئتعلمی دانشگاهها یا مؤسسات پژوهشی باشند. پژوهشگران در محیط دانشگاه یا مرکز تحقیقاتی فعالیت خواهند کرد. بنابراین ضروری است امکانات تحقیقاتی برای اجرای پایلوت توسط خود دانشگاه یا مرکز پژوهشی یا سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی برای پژوهشگران فراهم شود. نتایج و دستاوردهای پیشبینیشده باید قابلیت پیادهسازی و ارزیابی در یک واحد گلخانهای یا شیلاتی نمونه با مقیاس مناسب را داشته باشند.
الزامی به اجرای صنعتی یا تولید تجاری محصول وجود ندارد، بااینحال درصورتیکه پژوهشگر با بهرهبرداران بخش خصوصی برای اجرای پژوهش توافق نماید، در فرایند ارزیابی طرح پیشنهادی، دارای امتیاز خواهد بود. در پروپوزالهای پیشنهاد شده ضروری است میزان یا نوع بهبود عملکرد (کارایی) محصول، روش، مدل و ... نسبت به وضعیت موجود آن براساس شاخصهای کلیدی، کاملاً مشخص و تشریح شود.
فراخوان ارائه پیشنهادههای پژوهشی از تاریخ ۱۴ بهمنماه تا ۱۸ اسفندماه ۱۴۰۴ آغاز میشود. این فراخوان با هدف حمایت از طرحهای پژوهشی در زمینههای گلخانهای و شیلاتی اعلام شده است و بسته به نوع طرح، میزان حمایت مالی متفاوت خواهد بود.
بر اساس اعلام دبیرخانه طرح، در حوزه متناسبسازی طراحی گلخانه با اقلیم، تا سقف دو میلیارد تومان حمایت مالی در نظر گرفته شده است. طرحهای مربوط به تولید محصولات سالم گلخانهای میتوانند تا سقف سه میلیارد تومان از حمایت برخوردار شوند. در زمینه ارتقای عملکرد سامانهها و تجهیزات گلخانهای، حمایت مالی تا چهار میلیارد تومان تعیین شده است.
همچنین در بخش شیلات، طرحهایی با موضوع تکثیر ماهیان بومی دریایی و توسعه دانش فنی طراحی انواع قفسهای متناسب با شرایط بومی تا سقف چهار میلیارد تومان حمایت خواهند شد. تولید محصولات سالم و دارای ارزش افزوده بالا نیز تا سقف دو میلیارد تومان حمایت میشود. برای طرحهای مرتبط با ارتقای سیستمها، سامانهها و تجهیزات آبزیپروری و فرآوری آبزیان، سقف حمایت چهار میلیارد تومان اعلام شده است.
علاقهمند برای ثبتنام و ارسال درخواست میتوانند به سامانه کایپر مراجعه کنند.
