به گزارش همشهری آنلاین، یکی از پدیده های رایج و مخرب در مناطق خشک و کم آب جهان، گرد و غبار است که می تواند آثار زیان باری بر زندگی انسان و محیط زیست داشته باشد. ایران نیز به دلیل موقعیت جغرافیایی خود در مناطق خشک و نیمه خشک در معرض این پدیده قرار دارد.
با توجه به اینکه ایران در کمربند خشکی کره زمین قرار گرفته، تغییرات اقلیمی و خشکی را شدیدتر و محسوس تر نشان می دهد. همین مسئله باعث شده است امروزه بیشتر از ۲۰ استان کشور دارای کانون گرد و غبار باشند. ۶ استان کشور به ترتیب خراسان جنوبی، کرمان، سیستان و بلوچستان، خراسان رضوی، خوزستان و هرمزگان ۸۵ درصد غبارخیزی کشور را دارند.
سطح کانون های گرد و غبار ۲۳ استان غبارخیز، ۳۴.۶ میلیون هکتار و متوسط مقدار غبارخیزی آنها ۴.۲۴ میلیون تن در سال است. متوسط مقدار غبارخیزی کشور ۱۲۲ کیلوگرم بر هکتار در سال است.
خراسان جنوبی با ۶ میلیون هکتار غبارخیزی در صدر جدول مناطق گرد و غبار قرار دارد و بالاترین میزان غبارخیزی در این استان در مرز ایران و افغانستان در یزدانآباد است.
پیامدهای اقتصادی گرد و غبار شامل تاثیرات نامطلوب بر تولید انرژی خورشیدی، محصولات کشاورزی، بهره وری صنایع تولیدی و آسیب به زمین های کشاورزی، ساختمان ها و زیرساخت هاست.
منشاء خارجی
پدیده گرد و غبار در ایران قرن هاست که مورد توجه بوده، اما مطالعه آنها در دو دهه گذشته به طور چشمگیری افزایش یافته است. رویدادهای گرد و غباری که ایران را تحت تاثیر قرار می دهند، از منابعی در داخل کشور و همچنین از خارج از مرزهای ایران ناشی می شوند. در واقع گرد و غبار موجود در هوا محدود به مرزهای جغرافیایی نیست و وقوع گرد و غبار در یک منطقه از کشور ممکن است ناشی از گرد و غبار یک منطقه از کشور دیگری باشد.
غرب آسیا منطقه اصلی فعالیت گرد و غبار است و اگر چه وقوع گرد و غبار در برخی سال ها کم و بعضی سال ها زیاد می شود، اما در مجموع گرد و غبار در این منطقه روند افزایشی دارد. خاک لخت و خالی از پوشش گیاهی همچنین وزش بادهای شدید از منطقه غربی آسیا از مهمترین عوامل ایجاد گرد و غبار هستند.
کانون های خارجی گرد و غبار در منطقه غرب و مرکز آسیا که منطقه ایران را تحت تاثیر قرار می دهند، به این ترتیب است: کانون ۵(شمال عراق) بر استان های غربی ایران مانند کردستان، همدان، کرمانشاه، همدان، کرمانشاه، ایلام و لرستان اثرگذار است. همچنین گرد و غبار شمال عراق، شمال غربی ایران (استان های اردبیل، آذربایجان شرقی، آذربایجان غربی و زنجان) را تحت تاثیر قرار می دهد.
کانون های ۳،۴ و ۵ که شامل عربستان و جنوب شرق و شمال عراق می شود، جنوب غربی کشور را مانند خوزستان، چهارمحال و بختیاری، کهگیلویه و بویراحمد و بوشهر را تحت تاثیر قرار می دهد. کانون ۷ و ۸(افغانستان و پاکستان) بر روی جنوب شرق ایران یعنی استان سیستان و بلوچستان اثرگذار است و هچنین شرق کشور(خراسان جنوبی) را تحت تاثیر قرار می دهد.
کانون ۶(ترکمنستان) شمال شرقی ایران یعنی خراسان رضوی و خراسان شمالی را غبارآلود می کند و همچنین شمال کشور(گیلان، مازندران و گلستان) را تحت تاثیر قرار می دهد.
