عصر ایران/ سواد زندگی؛ مریم طرزی- تصور کنید کودک دلبند شما، همان فرزند خندان و بیدغدغه دیروز، امروز در اتاقش را میکوبد و بر سر مسائل پیشپاافتاده اشک میریزد. شما که انتظار چنین رفتارهایی را تنها در سالهای نوجوانی داشتید، اکنون سردرگم و نگران به دنبال پاسخ میگردید: «هنوز نه سالش هم نشده، چرا این طوری می کند!؟»
این صحنه برای بسیاری از والدین کودکان ۶ تا ۹ ساله آشناست. گویی یکباره نسیمی از تغییر وزیدن گرفته، بدون آنکه کسی دلیلش را بداند.
اما علم روانشناسی رشد پاسخی روشن برای این دگرگونی ناگهانی دارد: مرحلهای طبیعی و ضروری به نام آدرنارک. این دوره، نه یک اختلال که دروازهای است به سوی بلوغ و گذاری حساس در مسیر شکلگیری هویت.
پیش از آنکه نوجوانی با همه هیاهویش از راه برسد، موجی آرامتر اما عمیقتر، دنیای درونی کودک را زیر و رو میکند.
آدرنارک، فصل پنهان رشد است؛ زمانی که غدد فوقکلیوی به آرامی فعالیت خود را افزایش میدهند و نخستین نشانههای هورمونهای بلوغ در جریان خون کودک جاری میشود.
این تغییرات بیوشیمیایی، تنها به جسم محدود نمیمانند، بلکه پرده نخستین بر نمایشگاه پیچیده احساسات، حساسیتها و درک جدید کودک از خود و جهان هستند.
در این مقاله، قدم به قدم همراه شما خواهیم شد تا این مسیر ناشناخته را روشن کنیم.
از شناسایی نشانههای این تغییر درونی تا ارائه راهکارهای عملی برای آنکه نه تنها این دوره را مدیریت کنید، بلکه آن را به فرصتی برای ارتباطی عمیقتر و رشد عاطفیتر تبدیل نمایید.
این سفرِ شناخت، کلیدی است برای درک آنچه در پشت چشمانِ به ظاهر کودکی، اما به وسعتِ یک جهان در حال تکامل میگذرد.
آدرنارک یک فاز مهم در تکامل هورمونی کودک است که مسیر را برای بلوغ آماده میکند. در این مرحله، غدد فوقکلیوی تولید هورمونهای جنسی به نام آندروژنها (عمدتاً DHEA) را افزایش میدهند.
اگر این فرآیند زودتر از موعد معمول شروع شود (قبل از ۸ سالگی در دختران و ۹ سالگی در پسران)، به آن «آدرنارک زودرس» گفته میشود. این وضعیت میتواند یک تغییر طبیعی باشد، اما در صورت مشاهده علائمی مانند رویش موهای زیربغل یا ناحیه تناسلی، بهتر است با پزشک متخصص اطفال مشورت شود.
به گفته دکتر جورج پاتون، محقق برجسته سلامت نوجوانان، آدرنارک یک مرحله رشدی مجزا است که معمولاً حداقل دو سال قبل از شروع بلوغ اصلی رخ میدهد.
مطالعات نشان میدهد کودکان در پایههای دوم و سوم دبستان افزایشی در سطح آندروژنهای فوقکلیوی تجربه میکنند.
این هورمونها بعدها نقش مهمی در بلوغ ایفا میکنند. این افزایش هورمونی در همه کودکان اتفاق میافتد، اما ممکن است همه آنها تغییرات خلقی یا رفتاری واضح نشان ندهند.
دکتر پاتون در این باره میگوید: «اکنون آدرنارک به عنوان فازی مهم شناخته میشود که در آن کودکان پایههای هیجانی و متابولیک خود را برای نوجوانی بنا میکنند.»
اگرچه این دو مرحله به هم مرتبط هستند، اما در زمان و نحوه ظهور متفاوت عمل میکنند:
آدرنارک: معمولاً بین ۶ تا ۹ سالگی شروع میشود. تغییرات عمدتاً هیجانی و روانی است و ممکن است با علائم فیزیکی خفیفی همراه باشد.
بلوغ: معمولاً بین ۸ تا ۱۴ سالگی آغاز میشود و با تغییرات فیزیکی واضحتری مانند رشد پستان یا بیضهها همراه است.
هورمونهای این دوره میتوانند بر مسیرهای پردازش هیجان در مغز تأثیر بگذارند. ممکن است شاهد این تغییرات باشید:
عصبانیت یا گریههای بیدلیل
مشکل در بیان یا پردازش احساسات
افزایش تعارض با دوستان
اضطراب بیشازحد نسبت به مسائل کوچک
تغییرات فیزیکی در این مرحله معمولاً بارز نیستند. اگر علائمی مانند رویش موی ناحیه تناسلی، بوی بدن یا جوش مشاهده شود، در اغلب موارد طبیعی است.
اما اگر این تغییرات با رشد پستان (قبل از ۸ سالگی در دختران) یا بزرگشدن آلت و بیضه (قبل از ۹ سالگی در پسران) همراه باشد، بهتر است برای بررسی احتمال بلوغ زودرس به پزشک مراجعه کنید.
لیات هیوز جوشی، نویسنده کتاب «راهحلهای پنج دقیقهای فرزندپروری»، تأکید میکند که این مرحله میتواند برای والدین گیجکننده باشد، زیرا آنها معمولاً انتظار نوسانات خلقی را در دوران نوپایی یا نوجوانی دارند. راهکارهای زیر میتوانند کمککننده باشند:
در لحظات آرام، با فرزند خود درباره احساساتش صحبت کنید. به او کمک کنید تا برای هیجانات خود نام بگذارد و بدون قضاوت، آنها را بشناسد.
مانند کودکان پیشدبستانی، کودکان در این مرحله نیز ممکن است در مدیریت هیجانات مشکل داشته باشند. نفس عمیق، شمارش تا ده یا گوش کردن به موسیقی آرام میتواند به خودتنظیمی هیجانی کمک کند.
از نسبت دادن تمام تغییرات خلقی صرفاً به هورمونها خودداری کنید. احساسات کودک را بپذیرید و به دنبال عوامل احتمالی دیگر (مانند تغییرات مدرسه، روابط دوستی یا استرسهای محیطی) نیز باشید.
پس از فروکش کردن هیجان، از کودک خود دعوت کنید تا درباره راهحلهای بهتر برای مدیریت موقعیتهای مشابه در آینده فکر کند. این کار به او مسئولیتپذیری و توانمندسازی میبخشد.
همراهی آگاهانه و صبورانه شما در این مرحله میتواند به کودک کمک کند تا این تغییرات را بهخوبی پشت سر بگذارد و وارد مرحله نوجوانی با آمادگی بهتری شود.
کانال تلگرامی سواد زندگی: savadzendegi@
